Canlılar ve Çevre

Tarım ve hayvancılıkta verimliliği artırmak amacıyla uygulanan modern biyoteknolojik yöntemler, ekolojik dengenin korunması, biyogüvenlik ve etik kurallar (biyoetik) çerçevesinde ��eşitli tartışmaları da beraberinde getirmektedir.

Buna göre;

I. Somatik hücre çekirdek transferi (klonlama) yöntemiyle üretilen memeli bir canlının mitokondriyal DNA nükleotit dizilimi, çekirdeği alınan verici bireyle değil; çekirdeksiz yumurta hücresi ve sitoplazması kullanılan dişi bireyle aynıdır.

II. Bt-mısır gibi zararlılara karşı dirençli transgenik bitkilerin polenleri aracılığıyla, bu transgenlerin yakın akraba yabani bitki türlerine aktarılması (gen akışı), ekosistemde istenmeyen dirençli yabani popülasyonların oluşumu gibi ciddi biyogüvenlik riskleri doğurur.

III. Poliploidi yöntemiyle çekirdeksiz meyve üretimi ve gen transferi yoluyla herbisit dirençli transgenik ürün elde edilmesi; geleneksel ıslah yöntemleriyle aynı mekanizmalara dayandığından biyoetik açıdan herhangi bir risk oluşturmaz.

ifadelerinden hangileri doğrudur?

Sürdürülebilirlik, doğal kaynakların ekolojik dengeler bozulmadan ve gelecek nesillerin ihtiyaçlarını karşılayabilme yetenekleri tehlikeye atılmadan kullanılması sürecidir.

Buna göre;

I. Nesli tehlike altında olan türlerin botanik bahçeleri veya hayvanat bahçelerinde koruma altına alınarak çoğaltılması (Ex-situ koruma),
II. Su ayak izini küçültmek amacıyla evsel su kullanımında sadece doğrudan tüketilen su miktarının azaltılmasına odaklanılması,
III. Karbon ayak izini düşürmek amacıyla ulaşımda toplu taşıma araçlarının veya bisiklet kullanımının yaygınlaştırılması

uygulamalarından hangileri sürdürülebilir doğal kaynak yönetimi ve biyoçeşitliliğin korunması ilkeleriyle doğrudan uyumludur?

Biyosferin sürdürülebilirliği; biyolojik çeşitliliğin korunması, doğal kaynakların verimli kullanılması ve ekosistem direncinin artırılması gibi temel ilkelere dayanmaktadır.

Buna göre;

I. Türlerin doğal yaşam alanlarında korunması (in-situ koruma), ekosistemdeki diğer canlılarla olan etkileşimlerin ve evrimsel süreçlerin devamlılığını sağladığı için en ideal yöntemdir.
II. Sürdürülebilir kalkınma stratejileri, ekosistemlerin taşıma kapasitesini zorlamadan hem günümüzün hem de gelecek nesillerin ihtiyaçlarını karşılamayı hedefler.
III. Ekolojik ayak izi; bir bireyin veya topluluğun sadece ulaşım ve enerji tüketimi gibi faaliyetleri sonucu atmosfere saldığı sera gazlarının karbondioksit ($CO_2$) cinsinden karşılığıdır.

ifadelerinden hangileri doğrudur?

Günümüzde artan insan nüfusu ve sanayileşme, doğal kaynakların hızla tükenmesine ve ekolojik dengenin bozulmasına neden olmaktadır. Bu durum, sürdürülebilirlik ve doğal kaynakların korunması çalışmalarının önemini artırmıştır.

Buna göre, biyolojik çeşitliliğin korunması ve doğal kaynakların sürdürülebilir yönetimiyle ilgili;

I. Nesli tehlike altında olan türlerin genetik materyallerinin laboratuvar ortamında veya gen bankalarında saklanması, in-situ (yerinde) koruma çalışmaları kapsamında değerlendirilir.
II. Yenilenemeyen enerji kaynakları yerine güneş, rüzgar ve biyokütle gibi yenilenebilir kaynakların tercih edilmesi sürdürülebilirliğe katkı sağlar.
III. Bir popülasyonun yaşamını sürdürmesi için gerekli olan toplam verimli toprak ve su alanı miktarı olan ekolojik ayak izinin artması, sürdürülebilir yaşam hedefleriyle uyuşur.

ifadelerinden hangileri yanlıştır?

Ekolojik ayak izi; belirli bir nüfusun tükettiği doğal kaynakların üretimi ve oluşturduğu atıkların (özellikle $CO_2$) bertaraf edilmesi için ihtiyaç duyulan biyolojik olarak verimli toprak ve su alanıdır.

Buna göre ekolojik ayak izi ile ilgili;

I. Karbon ayak izi, ekolojik ayak izi hesaplamalarında kullanılan temel alt bileşenlerden biridir.
II. Ekolojik ayak izi ve karbon ayak izi kavramları birbirinin yerine kullanılabilen eş anlamlı terimlerdir.
III. Bir bölgenin ekolojik ayak izinin o bölgenin biyolojik kapasitesini aşması, ekolojik açık (borç) oluştuğunu gösterir.

ifadelerinden hangileri doğrudur?

Aşağıda genetik varyasyonlara ve biyoçeşitliliğe neden olan bazı biyolojik olaylar ile bu olayların temel özellikleri verilmiştir. Bu kavramları doğru açıklamalarıyla eşleştiriniz.

Bir popülasyonda gözlenen biyoçeşitlilik ve varyasyonlarla ilgili aşağıdaki olaylar incelenmektedir:

I. Himalaya tavşanlarının sırtındaki beyaz kürk kazınıp yerine buz torbası bağlandığında çıkan kürkün siyah olması
II. Mayoz bölünme sırasında homolog kromozomların ekvatoral düzleme birbirlerinden bağımsız şekilde dizilmesi
III. Bir canlının sperm ana hücresinde DNA replikasyonu sırasında meydana gelen nükleotit dizilimi değişimleri

Bu olaylardan hangileri popülasyonda kalıtsal varyasyonların oluşmasına ve genetik çeşitliliğin artmasına doğrudan katkı sağlar?

Canlılarda görülen varyasyonların bir kısmı kalıtsal iken bir kısmı sadece fenotipte görülen geçici değişimlerdir. Aşağıda bu değişimlere dair örnekler ve biyolojik açıklamalar verilmiştir. Buna göre, örnekleri ilgili oldukları açıklamalarla eşleştiriniz.

Popülasyonlarda gözlenen varyasyonlar, kalıtsal olan ve kalıtsal olmayan (modifikasyon) varyasyonlar olarak iki ana grupta incelenir. Biyoçeşitliliğin ve evrimin temel mekanizmasını ise kalıtsal varyasyonlar oluşturur.

Aşağıdaki tabloda, çeşitli canlılarda gözlenen bazı değişimler verilmiştir:

Buna göre, tabloda numaralandırılmış olaylardan hangileri tür içi genetik varyasyonların oluşmasına doğrudan katkı sağlayarak kalıtsal çeşitliliği artırır?

Popülasyonlarda görülen çeşitlilik (varyasyon) mekanizmaları ile bu mekanizmaların canlılar üzerindeki etkilerini aşağıda verilen tanımlarla doğru bir şekilde eşleştiriniz.

Popülasyonlarda gözlenen kalıtsal varyasyonlar, biyoçeşitliliğin sürdürülmesinde ve türlerin değişen çevre koşullarına uyum sağlamasında kritik bir role sahiptir. Kalıtsal varyasyonların oluşum mekanizmaları ve bu süreçlerin genetik çeşitlilik üzerindeki etkileriyle ilgili olarak aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

Tarımsal bir ıslah projesinde, bir bitki türünün kuraklığa karşı direncinin artırılması ve koçan veriminin yükseltilmesi hedeflenmektedir. Bu amaçla yürütülen klasik ıslah çalışmasında gerçekleştirilen aşağıdaki aşamaları, biyolojik prensiplere göre başlangıçtan sona doğru sıralayınız.

Bir bitki ıslahçısı, soğuğa karşı çok dirençli ancak meyveleri küçük ve tatsız olan yabani bir elma çeşidi ile soğuğa dayanıksız ancak iri ve tatlı meyvelere sahip ticari bir elma çeşidini çaprazlamıştır. Araştırmacı, birkaç nesil boyunca devam eden seçilim ve melezleme çalışmaları sonucunda hem soğuğa dayanıklı hem de iri ve tatlı meyveler veren yeni bir elma varyetesi elde etmiştir.

Bu ıslah çalışması ve sonuçları ile ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Günümüzde tarım ve hayvancılıkta verimi artırmak amacıyla çeşitli ıslah ve seçilim yöntemleri kullanılmaktadır. Aşağıdaki tabloda verilen ıslah yöntemlerini, bu yöntemlerin temel biyolojik prensiplerini ifade eden açıklamalarla eşleştiriniz.

İnsanlar tarafından, tarım ve hayvancılıkta verimi artırmak ya da istenilen özelliklere sahip canlıları elde etmek amacıyla belirli bireylerin seçilip çoğaltılmasına yapay seçilim denir. Günümüzde bu süreç; klasik ıslah (melezleme, yapay seçilim) ve modern biyoteknolojik ıslah (gen aktarımı, poliploidi) yöntemleri ile gerçekleştirilmektedir.

Buna göre, yapay seçilim ve ıslah çalışmalarıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Modern biyoteknolojik ıslah yöntemleri kullanılarak, mısır bitkisinin belirli bir zararlı böcek türüne karşı dirençli hale getirilmesi hedeflenmektedir. Bu ıslah çalışması sürecinde gerçekleştirilen aşağıdaki basamakları, biyolojik uygulama sırasına göre diziniz.

Sürdürülebilirlik, doğal kaynakların kendini yenileme kapasitesini bozmadan, bugünkü ve gelecek nesillerin ihtiyaçlarını karşılayacak şekilde yönetilmesidir. Biyolojik çeşitliliğin korunması ve doğal kaynakların sürdürülebilir kullanımı amacıyla bazı çalışmalar yapılmaktadır.

Buna göre;

I. Endemik veya nesli tehlike altındaki bitki türlerine ait tohumların, uygun koşullarda dondurularak tohum bankalarında saklanması,
II. Doğal ekosistemlerin yapısını korumak amacıyla belirli bölgelerin milli park veya tabiatı koruma alanı ilan edilmesi,
III. Bir ürünün üretim sürecinde dolaylı olarak tüketilen su (sanal su) miktarının, toplam su ayak izi hesaplamalarının dışında tutulması

uygulamalarından hangileri sürdürülebilirliği sağlamaya ve doğal kaynakları korumaya yönelik doğru yaklaşımlardandır?

Karbon ayak izi; bir bireyin, kurumun veya ürünün doğrudan ya da dolaylı olarak atmosfere salınmasına neden olduğu, karbondioksit ($CO_2$) cinsinden ölçülen toplam sera gazı miktarıdır. Birleşmiş Milletler raporlarına göre, bireysel alışkanlıklardaki değişimler küresel karbon emisyonlarını önemli ölçüde azaltabilir.

Buna göre, karbon ayak izini küçültmek isteyen bir bireyin;

I. Ulaşımda özel araç yerine toplu taşıma veya bisiklet kullanımını tercih etmesi,
II. Isınma ihtiyacı için yüksek karbon salınımı yapan fosil yakıtlar yerine güneş enerjisi gibi yenilenebilir kaynaklara yönelmesi,
III. Tükettiği gıdaların üretiminde harcanan enerjiyi azaltmak için yerel ve mevsimine uygun beslenmeyi alışkanlık haline getirmesi,
IV. Karbon ayak izinin, doğadan tüketilen tüm kaynakların üretimi için gereken toplam verimli alan (ekolojik ayak izi) ile aynı kavram olduğunu kabul etmesi

uygulamalarından hangileri karbon ayak izinin bilimsel tanımı ve azaltılmasına yönelik doğru bir yaklaşımdır?

Karbon ayak izi, insan faaliyetlerinin çevre üzerinde bıraktığı hasarın, atmosfere salınan sera gazı miktarı bakımından ölçülen bir ölçütüdür. Bireylerin veya kurumların enerji kullanımı ve tüketim alışkanlıkları bu izin büyüklüğünü doğrudan etkiler.

Buna göre karbon ayak izi ile ilgili;

I. Karbon ayak izi, bir bireyin yaşamını sürdürebilmesi için gerekli olan toplam verimli toprak ve su alanını ifade eden ekolojik ayak izi kavramıyla özdeştir.
II. Ulaşımda fosil yakıtlı araçlar yerine bisiklet veya elektrikli toplu taşıma araçlarının tercih edilmesi birincil karbon ayak izinin küçülmesini sağlar.
III. Satın alınan bir gıda ürününün tarladan sofraya gelene kadar geçirdiği paketleme, işleme ve nakliye süreçleri, o ürünün ikincil (dolaylı) karbon ayak izini oluşturur.

ifadelerinden hangileri doğrudur?

Günlük hayattaki tercihlerimiz ve tüketim alışkanlıklarımız, atmosfere salınan sera gazı miktarını doğrudan veya dolaylı olarak etkilemektedir. Bir bireyin veya bir topluluğun karbon ayak izi ile ilgili,

I. Isınma ve ulaşım gibi faaliyetlerde fosil yakıtların doğrudan yakılmasıyla oluşan gaz salınımı, birincil karbon ayak izini oluşturur.
II. Tüketilen bir ürünün ham madde eldesinden üretim aşamasına ve nakliyesine kadar geçen tüm süreçte atmosfere yayılan karbondioksit ($CO_2$) miktarı, dolaylı karbon ayak izi kapsamında değerlendirilir.
III. Karbon ayak izi, bir popülasyonun tükettiği doğal kaynakların yeniden üretilmesi ve oluşan atıkların bertaraf edilmesi için gereken toplam verimli toprak ve su alanını ifade eder.

ifadelerinden hangileri doğrudur?