Examkin

Jeolojik ve Jeomorfolojik Kökenli Ekstrem Doğa Olayları

3 questions

All types3Multiple choice2Ordering1
Question 1Question →

Doğa olayları, oluştukları ortamlara ve kökenlerine göre jeolojik-jeomorfolojik kökenli ile meteorolojik-klimatolojik kökenli gibi farklı sınıflara ayrılır.

Aşağıdaki dünya haritasında, yeryüzünde farklı dönemlerde ekstrem düzeyde gerçekleşmiş beş doğa olayı ve yaşandığı alanlar numaralandırılarak gösterilmiştir:

- I: Meksika Körfezi çevresinde etkili olan Katrina Kasırgası
- II: İzlanda'da gerçekleşen Eyjafjallajökull volkanik patlaması
- III: Akdeniz Havzası'nda meydana gelen büyük bir deprem
- IV: Hint Okyanusu'nda dev dalgalara yol açan tsunami
- V: Himalayalar'ın yamaçlarında görülen büyük heyelanlar

Buna göre, haritada numaraland��rılan alanların hangisinde gerçekleşen ekstrem olay, oluşum kökeni yönüyle diğer dördünden farklı bir grupta yer alır?

Show answer & explanation

Answer: I

Answer

I numaralı alanda gerçekleşen Katrina Kasırgası (Meteorolojik/Klimatolojik kökenlidir; diğer ekstrem olaylar ise jeolojik ve jeomorfolojik kökenlidir).
Meksika Körfezi'nde gerçekleşen kasırga, atmosferdeki basınç farkları ve sıcaklık koşullarına bağlı olarak geliştiğinden meteorolojik/klimatolojik kökenlidir. Diğer tüm seçeneklerdeki olaylar (volkanizma, deprem, tsunami, heyelan) ise doğrudan yer kabuğu hareketleri ya da yeryüzü şekillerine bağlı olarak ortaya çıkan jeolojik-jeomorfolojik ekstrem olaylar grubundadır.

Step-by-Step Solution

1
Haritada verilen ekstrem doğa olaylarının kökenlerini belirleme.
Katrina Kasırgası atmosfer kökenlidir (meteorolojik/klimatolojik). Volkanizma, deprem ve tsunami yer kabuğu kökenlidir (jeolojik). Heyelan ise yer şekilleri ve kütle hareketi kökenlidir (jeomorfolojik).
Olayların köken farklılıklarını ortaya koyarak sınıflandırma yapabilmek i��in.
2
Elde edilen sınıfları karşılaştırarak farklı grupta olanı tespit etme.
Meteorolojik kökenli olan I numaralı olay tek kalırken; II, III, IV ve V numaralı olaylar jeolojik-jeomorfolojik (yer kökenli) başlığı altında toplanır.
Soruda istenen 'farklı kökene sahip' seçeneğe ulaşmak için.

Key Concept

Ekstrem doğa olaylarının oluşum kökenlerine göre jeolojik-jeomorfolojik ve meteorolojik-klimatolojik şeklinde sınıflandırılması.
Estimated Time:1m 30s
Question 2Question →

Depremler, volkanik faaliyetler veya heyelanlar gibi jeolojik ve jeomorfolojik kökenli ekstrem doğa olayları okyanuslarda dev dalgalara (tsunami) yol açabilir. Aşağıda bir tsunaminin oluşumundan kıyıya ulaşıp afete dönüşmesine kadar geçen süreçte yaşanan aşamalar karı��ık olarak verilmiştir.

Buna göre, bu aşamaların kronolojik olarak ilk gerçekleşenden son gerçekleşene doğru sıralaması nasıl olmalıdır?

Drag items to arrange them in the correct order

Show answer & explanation

Answer

Sıralama sırasıyla; fay hattındaki kırılma ile suyun dikey hareketi, açık denizde hızlı ve düşük yüksekliğe sahip dalgaların yayılması, kıyıya yaklaşırken sürtünme nedeniyle yavaşlayan dalgaların yükselmesi, kıyıya çarpmadan önce deniz suyunun geri çekilmesi ve en son olarak dev dalgaların karayı istila etmesi şeklinde olmalıdır.
Doğru sıralamada tsunami; tektonik tetiklenme (fay kırılması), açık denizdeki yayılım, sığ denizde yavaşlayıp yükselme, kıyıda suyun çekilmesi ve nihayetinde kıyı istilası aşamalarını izler.

Step-by-Step Solution

1
Oluşum tetikleyicisini belirleme
Tsunaminin başlangıcı deprem veya taban kırılmasıdır (ilk adım).
Enerjinin suya aktarılması için ilk hareket deniz tabanında olmalıdır.
2
Açık deniz yayılımını analiz etme
Dalgaların açık denizde düşük genlikle çok hızlı yayılması gerçekleşir (ikinci adım).
Derin denizlerde dalga boyu geniş, yüksekliği azdır.
3
Kıyıya yaklaşma etkisini inceleme
Derinliğin azalmasıyla hızın düşmesi ve dalga yüksekliğinin artması gerçekleşir (üçüncü adım).
Sığlaşan deniz tabanı dalgaya sürtünme uygulayarak enerjiyi dikey olarak yığar.
4
Kıyıdaki geçici çekilmeyi saptama
Deniz suyunun kıyıdan aniden geri çekilmesi gözlenir (dördüncü adım).
Dalganın önündeki alçak basınç/dalga çukuru suyun kıyıdan çekilmesine sebep olur.
5
Son darbeyi belirleme
Kıyı şeridinin aşılması ve karanın istila edilmesi gerçekleşir (beşinci adım).
Biriken devasa su kütlesinin karaya çarpması son aşamadır.

Key Concept

Tsunami oluşumu ve yayılma aşamaları
Estimated Time:2m 0s
Question 3Question →

Aşağıdaki haritada, Atlas Okyanusu'nun kuzeyinde yer alan ve Orta Atlas Sırtı üzerinde bulunan İzlanda adası gösterilmiştir. İzlanda, jeolojik yapısı gereği sık sık ekstrem volkanik püskürmelere sahne olmaktadır.

Buna göre, İzlanda'da meydana gelebilecek ekstrem bir volkanik patlamanın, aşağıda verilen olaylardan hangisine doğrudan yol açması beklenemez?

Show answer & explanation

Answer: Okyanus yüzey sıcaklıklarının aşırı artmasına bağlı olarak saatteki hızı 120 km/sa120\text{ km/sa} değerini aşan tropikal siklonların tetiklenmesi

Answer

Okyanus yüzey sıcaklıklarının aşırı artmasına bağlı olarak saatteki hızı 120 km/sa120\text{ km/sa} değerini aşan tropikal siklonların tetiklenmesi
Doğru cevap, tropikal siklonların oluşumunu belirten seçenektir. Tropikal siklonlar, okyanus yüzey sıcaklığının yüksek olduğu tropikal kuşakta (3030 derece enlemleri arasında) hava basıncı farklarıyla oluşan meteorolojik olaylardır. İzlanda gibi kutba yakın soğuk kuşakta bulunan aktif bir volkanik adadaki patlama, tropikal siklonları doğrudan tetikleyemez.

Step-by-Step Solution

1
İzlanda'nın jeolojik konumunu ve volkanizmanın doğasını analiz etme.
İzlanda, levhaların ayr��m sınırında (Orta Atlas Sırtı) yer alan, jeolojik kökenli ekstrem olayların yaygın olduğu aktif bir alandır.
Sorudaki köken analizini doğru yapabilmek için öncelikle b��lgedeki hâkim ekstrem doğa olayını belirlemek gerekir.
2
Seçeneklerde verilen ekstrem olayların kökenlerini ve volkanizma ile ilişkilerini değerlendirme.
Geçici soğuma, lahar, tsunami ve asit yağmurları volkanizmanın doğrudan veya dolaylı olarak tetikleyebileceği jeolojik, jeomorfolojik ve klimatolojik sonuçlardır. Ancak tropikal siklonlar sıcak okyanus sularında oluşan tamamen bağımsız meteorolojik kökenli olaylardır.
Hangi olayın volkanik patlamayla doğrudan tetiklenemeyeceğini belirlemek için ilişkileri sınıflandırmak gerekir.
3
Doğru seçeneği belirleme.
Tropikal siklonların oluşumu volkanik faaliyetlere bağlı değildir, dolayısıyla doğrudan tetiklenmesi beklenemez.
Soruda istenen 'beklenemez' durumunu netleştirmek.

Key Concept

Jeolojik kökenli ekstrem olayların diğer ekstrem olaylarla olan nedensellik ilişkisi ve sınıflandırılması
Estimated Time:2m 0s