Ekonomik Faaliyetler ve Doğal Kaynaklar

Kahve bitkisinde görülen ve 'pas hastalığı' olarak bilinen mantar enfeksiyonunun yayılması, Orta ve Güney Amerika'daki kahve plantasyonlarında tarımsal üretimi ciddi oranda düşürmüştür. Bu durum küresel piyasalarda kahve fiyatlarının hızla yükselmesine, limanlardaki lojistik ve taşımacılık (dağıtım) faaliyetlerinin yavaşlamasına ve tüketicilerin alternatif içeceklere yönelmesine neden olmuştur.

Bu parçada anlatılan durum, üretim, dağıtım ve tüketim süreçlerinin etkileşimi açısından değerlendirildiğinde aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Doğal kaynaklar; tükenme durumlarına, kendini yenileme hızlarına ve kökenlerine göre daimi (tükenmeyen) kaynaklar, belirli şartlarda kendini yenileyebilen kaynaklar ve tükenebilen (yenilenemeyen) kaynaklar olmak üzere sınıflandırılır.

Buna göre;

I. Ormanların kereste üretimi amacıyla kesilmesi sonrası alanın ağaçlandırılarak korunması
II. Rüzgâr türbinleri vasıtasıyla elektrik enerjisi üretilmesi
III. Jeotermal kaynakların elektrik üretimi sonrası sıcak suyun reenjeksiyon yöntemiyle tekrar yer altına gönderilmesi
IV. Taş kömürünün termik santrallerde yakılarak elektrik enerjisine dönüştürülmesi

uygulamalarından hangileri 'belirli şartlar altında kendini yenileyebilen' doğal kaynakların sürdürülebilir kullanımına örnek gösterilebilir?

Aşağıdaki sol sütunda verilen doğal kaynakları, sağ sütunda yer alan tükenme durumları ve bu durumları belirleyen temel özellikleriyle eşleştiriniz.

Coğrafya dersinde doğal kaynaklar��n tükenebilirlik durumlarına göre sınıflandırılması konusunu işleyen öğrenciler bir tablo hazırlamışlardır. Tabloda bazı doğal kaynaklar ve bunların yenilenebilirlik durumları eşleştirilmiştir:

Bu tabloda yapılan sınıflandırma eşleştirmelerinden hangisinde hata yapılmıştır?

Doğal kaynaklar; tükenme durumları ve kendini yenileme hızlarına göre farklı sınıflara ayrılmaktadır. Buna göre, soldaki doğal kaynak gruplarını sağdaki tükenme durumlarına göre yapılan doğru açıklamalarla eşleştiriniz.

Aşağıdaki tabloda üç farklı ülkenin doğal kaynak zenginliği ile bu kaynakları işleme kapasitesini belirleyen sermaye ve teknoloji d��zeyi verilmiştir:

Tabloda verilen özellikler dikkate alındığında; I, II ve III numaralı ülkeler aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru olarak örneklendirilmiştir?

Aşağıda verilen ülkeleri, sahip olduklar�� doğal kaynak potansiyelleri ile ekonomik gelişmişlik düzeyleri arasındaki ilişkiyi yansıtan karakteristik özellikleriyle eşleştiriniz.

Doğal kaynakların varlığı ile ekonomik gelişmişlik arasındaki ilişki üzerine araştırma yapan bir grup öğrenci, hazırladıkları sunumda bazı ülkeleri bu ilişki açısından sınıflandırmıştır. Sunumda şu açıklamalara yer verilmiştir:

"Sadece doğal kaynak zenginliğine sahip olmak, bir ülkenin ekonomik yönden gelişmesi için tek başına yeterli bir unsur değildir. Bir ülkenin zengin ham madde yataklarını işleyerek katma değeri yüksek mamul maddelere dönüştürmesi ve küresel dış pazarlarda rekabet edebilmesi için sermaye, teknoloji ve nitelikli iş gücü gibi unsurlara da sahip olması gerekir. Aksi takdirde, kaynak zenginliği o ülkeye beklenen refahı sağlamaz. Diğer yandan, doğal kaynaklar yönünden son derece fakir olan bazı ülkeler ise dış pazarlardan ham madde ithal edip gelişmiş sanayi altyapılarıyla bu kaynakları işleyerek yüksek ekonomik gelişmişlik düzeyine ulaşabilmektedir."

Buna göre öğrencilerin yaptıkları bu açıklamayı desteklemek amacıyla sunumlarında kullanabilecekleri ülke çifti aşağıdakilerden hangisinde sırasıyla "doğal kaynağı kısıtlı olup sermaye ve teknoloji sayesinde gelişmiş" ve "doğal kaynağı zengin olup sermaye ve nitelikli iş gücü yetersizliği nedeniyle gelişmemiş" ülkelere örnek gösterilebilir?

Aşağıda bazı ülkeler ve bu ülkelerin doğal kaynak-ekonomi ilişkisine dair özellikleri verilmiştir. Bu ülkeleri, kendilerine uygun olan gelişim ve kaynak özellikleri ile eşleştiriniz.

Doğal kaynaklar bakımından zengin olan bazı ülkeler; sermaye birikimi, teknoloji seviyesi ve nitelikli iş gücü yetersizliği nedeniyle bu kaynakları etkin bir şekilde işleyemez ve ham madde olarak ihraç ederler. Bu durum, coğrafyada 'doğal kaynak paradoksu' (bolluk içinde yokluk) olarak adlandırılır. Buna karşılık, doğal kaynaklar yönünden son derece fakir olan bazı ülkeler ise dışarıdan ham madde ithal edip bu maddeleri yüksek teknoloji ve nitelikli iş gücüyle işleyerek yüksek bir gelişmişlik düzeyine ulaşmıştır.

Bu açıklamalar dikkate alındığında, aşağıdaki ülke eşleştirmelerinden hangisi sırasıyla 'doğal kaynak paradoksu yaşayan' ve 'doğal kaynak fakiri olmasına rağmen yüksek gelişmişlik düzeyine ulaşan' ülkelere örnek gösterilebilir?

Doğal kaynakların varlığı ile ülkelerin ekonomik gelişmişlik düzeyleri arasındaki ilişki karmaşık bir yapıya sahiptir. Bazı ülkeler zengin do��al kaynaklarını sermaye ve teknolojiyle birleştirerek kalkınırken, bazıları kaynak yetersizliğine rağmen beşerî sermaye ile gelişmiş, bazıları ise kaynak zenginliğine rağmen kalkınamamıştır. Haritada gösterilen ve aşağıda listelenen ülkeleri, doğal kaynak-ekonomi ilişkisini yansıtan gelişim özellikleri ile doğru bir şekilde eşleştiriniz.

Jeotermal enerji; kömür, petrol ve doğal gaz gibi fosil yakıtlara kıyasla çevre dostu ve yenilenebilir bir doğal kaynak olarak kabul edilmektedir. Ancak jeotermal kaynakların işletilmesi sürecinde çevre koruma önlemlerine uyulmaması, yerel ve bölgesel düzeyde ciddi çevre sorunlarına yol açabilir. Bu sorunların en önemlilerinden biri, elektrik üretimi amacıyla derin sondajlarla yeryüzüne çıkarılan ve yüksek oranda çözünmüş mineral (bor, tuz vb.) ile gaz içeren sıcak akışkanın, enerji elde edildikten sonra tekrar yer altına (rezervuara) gönderilmemesidir (reenjeksiyon yapılmaması).

Buna göre, jeotermal akışkanın reenjeksiyon yapılmadan doğrudan çevreye bırakılmasının yol açtığı çevresel sorunlar arasında aşağıdakilerden hangisi gösterilemez?

Aşağıda verilen doğal kaynak kullanım yöntemleri ile bu yöntemlerin yol açtığı çevresel etkileri doğru şekilde eşleştiriniz.

Sürdürülebilir kalkınma hedefleri doğrultusunda, fosil yakıtların çevreye verdiği zararları azaltmak amacıyla temiz ve yenilenebilir enerji kaynaklarına yönelim dünya genelinde hız kazanmıştır. Bu kaynaklardan biri olan rüzgar enerjisi, atmosferi kirletmeyen yapısıyla çevre dostu bir alternatif olarak öne çıkmaktadır. Ancak doğal kaynakların kullanım yöntemlerindeki planlama hataları, yenilenebilir enerji kaynaklarında bile çeşitli çevresel sorunlara zemin hazırlayabilmektedir.

Buna göre, bir bölgede kurulan rüzgar enerjisi santrallerinin (RES) yol açtığı aşağıdaki olumsuz çevresel etkilerden hangisi, santralin kurulduğu alanın coğrafi konumu ve ekolojik özellikleri ile doğrudan ilişkilidir?

Kurak ve yarı kurak bölgelerde tarımsal sulama amacıyla su kaynaklarının yanlış yöntemlerle (vahşi sulama) kullanılması, toprakta geri dönülemez çevresel bozulmalara yol açar. Buna göre, aşırı sulama yapılan kurak bir tarım bölgesinde toprak çoraklaşması ve verim kaybı ile sonuçlanan çevresel bozulma aşamalarını kronolojik ve neden-sonuç ilişkisine göre sıralayınız.

Kanada'nın Alberta eyaletinde yer alan Athabasca katran kumları, dünyanın en büyük petrol rezervlerinden biri olmasına rağmen bu kaynaktan petrol üretilmesi süreci oldukça maliyetli ve çevreye zararlıdır. Üretim aşamasında geniş tayga ormanları tıraş edilmekte, üzerindeki toprak örtüsü kazılarak açık ocak madenciliği yapılmakta ve katranı kumdan ayırmak için çok yüksek miktarda sıcak su kullanılmaktadır. Bu süreç sonucunda geniş alanları kaplayan zehirli atık havuzları oluşmakta ve yüksek miktarda sera gazı salımı gerçekleşmektedir.

Buna göre, Athabasca katran kumlarının işletilmesi s��recindeki doğal kaynak kullanımı ve çevresel etkileri göz önüne alındığında, aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Modern ulaşım sistemlerindeki gelişmeler, özellikle soğutma tertibatlı araçların (frigorifik taşımacılık) yaygınlaşması, bozulabilir gıda maddelerinin uzak mesafelere bozulmadan taşınabilmesini sağlamıştır. Bu durum, üretim, dağıtım ve tüketim süreçleri arasındaki etkileşimin en belirgin örneklerinden biridir.

Buna göre, dağıtım koşullarında yaşanan bu gelişmenin üretim ve tüketim üzerindeki doğrudan etkisi aşağıdakilerden hangisidir?

Aşağıda verilen üretim, dağıtım ve tüketim etkileşimine dair örnek durumlar ile bu durumları açıklayan coğrafi ifadeleri doğru şekilde eşleştiriniz.