Examkin

Türkiye Ekonomisini Etkileyen Coğrafi Faktörler

7 questions

Question 1Question →

Türkiye'de geleneksel yöntemlerle yapılan mera hayvancılığında et ve süt üretimi büyük oranda iklim koşullarına (yağış miktarı, otlakların durumu vb.) bağlıdır. Buna karşılık, modern tesislerde yapılan hayvancılık faaliyetlerinde üretimde iklime bağımlılık oldukça düşüktür.

Buna göre, aşağıdaki hayvancılık türlerinin hangisinde et ve süt veriminde iklim koşullarına bağlı olarak yıldan yıla görülen dalgalanmanın en az olması beklenir?

Show answer & explanation

Answer: Besi ve ahır hayvancılığı

Answer

Besi ve ahır hayvancılığı
Besi ve ahır hayvancılığı, modern yöntemlerle kapalı barınaklarda ve hazır yemler kullanılarak yapıldığı için doğal çevre koşullarına ve iklim dalgalanmalarına bağımlı değildir. Bu nedenle bu faaliyet türünde et ve süt veriminin yıldan yıla en az dalgalanma göstermesi beklenir.

Step-by-Step Solution

1
Hayvancılık yöntemlerinin iklimle ilişkisini belirleme
Geleneksel mera hayvancılığı doğrudan doğal otlaklara ve dolayısıyla yağış rejimine bağlıdır. Modern besi ve ahır hayvancılığı ise kapalı tesislerde suni yemleme ile yapılır.
Üretimin doğal koşullara bağımlılık derecesini ayırt etmek.
2
Seçeneklerde verilen hayvancılık faaliyetlerini sınıflandırma
Erzurum-Kars Platosu'ndaki büyükbaş hayvancılık, İç Anadolu'daki küçükbaş hayvancılık, Teke ve Taşeli platolarındaki kıl keçisi yetiştiriciliği ve Doğu Karadeniz'deki yaylacılık mera hayvancılığıdır. Besi ve ahır hayvancılığı ise kapalı ortamda yürütülür.
Hangi faaliyetin iklimden bağımsız olduğunu bulmak.
3
Yıldan yıla üretim dalgalanmasının en az olduğu seçeneği tespit etme
Doğal koşullardan bağımsız olarak kapalı modern tesislerde yürütülen besi ve ahır hayvancılığında, iklim koşulları nasıl olursa olsun yemleme ve bakım standart olduğu için üretim dalgalanması en az düzeydedir.
Soruda istenen en az dalgalanmanın görüldüğü faaliyet türünü belirlemek.

Key Concept

Besi-ahır hayvancılığı ile mera hayvancılığı arasındaki verim ve iklime bağımlılık farkı
Estimated Time:1m 15s
Question 2Question →

Türkiye haritasında numaralandırılarak gösterilen üç yörenin baskın fiziki coğrafya özellikleri aşağıdaki tabloda verilmiştir:

YöreYer Şekilleriİklim ÖzellikleriArazi / Toprak Yapıs��
IEngebeli ve dağlık, kıyıya paralel uzanan yüksek dağ sırasıYıllık yağış miktarı yüksek, her mevsim nemliKilli ve kireçli bünye, yamaç dengesi hassas
IISade yer şekilleri, geniş düzlükler ve ovalarKurak ve yarı kurak, yaz sıcaklığı yüksekKireçli, tuzlu ve organik maddece fakir
IIIEngebeli yer şekilleri, yüksek platolar ve derin vadilerYaz yağışları alan sert karasal iklimÇernezyom (kara topraklar) ve alpin çayırlar

Bu yörelerin fiziki coğrafi özellikleri ile ekonomik faaliyetleri arasındaki ilişki dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Show answer & explanation

Answer: III numaralı yörede yüksek verimli çernezyom topraklarının bulunması, iklim koşullarının elverişliliği sayesinde bu yöreyi Türkiye'nin en önemli sebze ve meyve tarım merkezlerinden biri haline getirmiştir.

Answer

III numaralı yörede yüksek verimli çernezyom topraklarının bulunmasının yöreyi Türkiye'nin en önemli sebze ve meyve tarım merkezlerinden biri haline getirdiği ifadesi söylenemez.
Tabloda III numaralı yöre olarak belirtilen alan Kuzeydoğu Anadolu (Erzurum-Kars) platolarını temsil etmektedir. Bu alanda dünyanın en verimli yerli topraklarından olan çernezyomlar (kara topraklar) bulunmasına rağmen, yükseltinin fazla olmasına bağlı olarak sert karasal iklim koşulları hakimdir. Yaz mevsimi oldukça kısa ve serin geçer. Bu durum, bölgede sebze ve meyve tarımı gibi yüksek sıcaklık ve uzun yetişme dönemi isteyen tarımsal faaliyetleri sınırlandırmıştır. Bölge ekonomisi toprak verimliliğine dayalı tarımdan ziyade, yaz yağışlarıyla yeşeren gür çayırlar sayesinde büyükbaş mera hayvancılığına yönelmiştir. Dolayısıyla, bu yörenin önemli bir sebze ve meyve tarım merkezi olduğu iddiası söylenemez.

Step-by-Step Solution

1
Tablodaki verileri ve coğrafi özellikleri analiz etme.
I numaralı yörenin Doğu Karadeniz kıyı kuşağı, II numaralı yörenin İç Anadolu (Konya çevresi) ovaları, III numaralı yörenin ise Kuzeydoğu Anadolu (Erzurum-Kars) platoları olduğu tespit edilir.
Soruda verilen özelliklerin Türkiye coğrafyasındaki hangi bölgelerle eşleştiğini bulmak doğru yorumlama için gereklidir.
2
Yörelerin fiziki şartlarının ekonomik faaliyetlere etkisini değerlendirme.
I'de dağlık yapının sanayi alanlarını kıyıya sıkıştırdığı; II'de düz arazinin makineleşmeye uygun olduğu fakat kuraklığın nadası artırdığı; III'te ise sert karasal iklim ve yaz yağışlarının alpin çayırlara ve büyükbaş mera hayvancılığına yol açtığı belirlenir.
Seçeneklerdeki ifadelerin doğruluğunu tablodaki fiziki parametrelerle karşılaştırmak için bu adım gereklidir.
3
Toprak ve iklim ilişkisindeki sınırlayıcı faktörü belirleme.
Çernezyom toprakların çok verimli olduğu bilgisi doğru olsa da, Kuzeydoğu Anadolu'da tarımsal üretimi belirleyen asıl sınırlandırıcı faktörün toprak verimliliği değil, sıcaklık yetersizliği ve kısa yaz süresi (sert karasal iklim) olduğu ortaya konur.
Toprağın verimli olmasının her zaman yüksek tarımsal çeşitlilik ve sebze/meyve tarımı anlamına gelmeyeceğini, iklimin sınırlandırıcı etkisini kavramak için bu analiz yapılır.

Key Concept

İklim ve yer şekillerinin tarımsal ve hayvansal faaliyetler üzerindeki sınırlayıcı etkisi ile toprak verimliliği-iklim etkileşimi.
Question 3Question →

Türkiye ekonomisinde tarım, hayvancılık, sanayi ve ulaşım sektörleri fiziki ve beşerî coğrafya faktörlerinin yakın etkileşimi altında gelişme göstermektedir. Bu etkileşim sürecinin doğru analiz edilmesi, ülke kaynaklarının verimli kullanımı açısından büyük önem taşımaktadır.

Buna göre, Türkiye ekonomisini etkileyen coğrafi faktörlerle ilgili aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?

Show answer & explanation

Answer: Ege Bölgesi'nde dağların kıyıya dik uzanması kıyı ile iç kesimler arasındaki ulaşımı kolaylaştırarak İzmir Limanı'nın hinterlandını genişletmiş, Doğu Anadolu'da ise yüksek ve engebeli yer şekilleri ulaşım maliyetlerini artırarak sanayi yatırımlarının bu bölgede sınırlı kalmasında temel bir fiziki engel oluşturmuştur.

Answer

Ege Bölgesi'nde dağların kıyıya dik uzanmasının kıyı ile iç kesimler arasındaki ulaşımı kolaylaştırarak İzmir Limanı'nın hinterlandını genişlettiğini, Doğu Anadolu'da ise yüksek ve engebeli yer şekillerinin ulaşım maliyetlerini artırarak sanayi yatırımlarının sınırlı kalmasında temel bir fiziki engel oluşturduğunu belirten değerlendirme doğrudur.
Ege Bölgesi'nde dağların kıyıya dik uzanması ulaşımı kolaylaştırıp İzmir Limanı'nın hinterlandını genişletirken, Doğu Anadolu'daki yüksek ve engebeli yer şekilleri ulaşım maliyetlerini artırarak sanayi yatırımlarının sınırlı kalmasına yol açmıştır. Bu değerlendirme fiziki coğrafya-ekonomi ilişkisini tam ve doğru şekilde açıklamaktadır.

Step-by-Step Solution

1
Nadas yöntemiyle ilgili değerlendirmeyi analiz etmek.
Nadasın sulama yetersizliği sebebiyle toprağın nem biriktirmesi için boş bırakma uygulaması olduğu, aktif bir gübreleme tekniği olmadığı saptanır.
Nadasın tanımı ve amacına yönelik yaygın kavram yanılgısını elemek.
2
Besi ve ahır hayvancılığıyla ilgili değerlendirmeyi analiz etmek.
Besi ve ahır hayvancılığının modern, kapalı alanlarda yapılması nedeniyle iklim koşullarından etkilenmediği ve yıldan yıla dalgalanma göstermediği saptanır.
Mera hayvancılığı ile besi hayvancılığı arasındaki farkları ve bunların iklimle ilişkisini ayırt etmek.
3
Transit ticaretle ilgili değerlendirmeyi analiz etmek.
Transit ticaretin, başka ülkelerin mallarının Türkiye üzerinden geçişini ifade ettiği, yerli malların iç pazardaki dağıtımıyla ilgisi olmadığı belirlenir.
Transit ticaret ile iç ticaret kavramlarını birbirinden ayırmak.
4
Jeopolitik unsurların değişebilirlik durumlarını analiz etmek.
Fiziki unsurların değişmeyen (statik), beşerî unsurların ise değişebilen (dinamik) özellikler olduğu saptanır.
Jeopolitik konum unsurlarının zaman içindeki değişkenliğini doğru gruplandırmak.
5
Ege ve Doğu Anadolu bölgelerindeki fiziki şartların ekonomik etki analizini değerlendirmek.
Ege'deki dik uzanışın ulaşım ve hinterlanda olumlu etkisi ile Doğu Anadolu'daki engebenin ulaşım maliyeti ve sanayiye olumsuz etkisinin doğru ifade edildiği görülür.
Fiziki coğrafya özelliklerinin bölgesel düzeyde ekonomik faaliyetlere yansımasını doğru neden-sonuç ilişkileriyle ortaya koymak.

Key Concept

Türkiye Ekonomisini Etkileyen Fiziki ve Beşerî Coğrafi Faktörler
Question 4Question →

Türkiye'de ekonomik faaliyetlerin gelişiminde ve coğrafi dağılışında fiziki coğrafya faktörleri (iklim, yer şekilleri, su kaynakları, coğrafi konum vb.) önemli bir role sahiptir. Ancak bazı ekonomik faaliyetlerin yer seçiminde fiziki coğrafya faktörlerinden ziyade beşerî ve ekonomik faktörler belirleyici olmaktadır.

Buna göre, aşağıda verilen ekonomik faaliyetlerden hangisinin yoğunlaştığı alanın belirlenmesinde fiziki coğrafya faktörlerinin doğrudan etkisi en azdır?

Show answer & explanation

Answer: Marmara Bölgesi'nde kümes ve besi-ahır hayvancılığı tesislerinin yoğun bir şekilde bulunması

Answer

Marmara Bölgesi'nde kümes ve besi-ahır hayvancılığı tesislerinin yoğun bir şekilde bulunması
Marmara Bölgesi'nde kümes ve besi-ahır hayvancılığının yoğunlaşması, fiziki çevre şartlarından (iklim veya otlak varlığı) ziyade bu bölgedeki yüksek nüfus yoğunluğu ve pazar (tüketim merkezleri) gibi beşerî ve ekonomik faktörlerle ilişkilidir. Dolayısıyla fiziki coğrafya faktörlerinin doğrudan etkisi burada en azdır.

Step-by-Step Solution

1
Soru kökünü analiz ederek fiziki ve beşerî faktörlerin ekonomik faaliyetler üzerindeki etkilerini ayrıştırmak.
Sorunun bizden fiziki coğrafya faktörlerinin doğrudan etkisinin en az olduğu (yani beşerî/ekonomik faktörlerin belirleyici olduğu) seçeneği bulmamızı istediği saptanmıştır.
Doğru seçeneğe ulaşmak için hangi faaliyetin doğa koşullarından bağımsız geliştiğini belirlemek gerekir.
2
Fiziki coğrafya faktörlerinin doğrudan etkili olduğu seçenekleri tespit edip elemek.
Doğu Anadolu'daki mera hayvancılığı (iklim/çayırlar), İç Anadolu'daki nadas (yarı kurak iklim), transit taşımacılık (kıtalar arası konum) ve geçitlerin kullanımı (dağların uzanışı) tamamen fiziki coğrafya şartlarının doğrudan sonucudur.
Doğal çevre şartlarının ekonomik faaliyetlerin sınırlarını ve yöntemlerini doğrudan çizdiği durumları ayıklamak gerekir.
3
Pazar ve nüfus faktörüne bağlı olarak gelişen beşerî ekonomik faaliyeti belirlemek.
Kümes ve besi-ahır hayvancılığı, kapalı ve modernize edilmiş tesislerde yapıldığından iklim ve bitki örtüsünden etkilenmez. Bu faaliyetlerin Marmara Bölgesi'nde yoğunlaşması, büyük tüketim merkezlerine (pazara) yakın olmakla ilgilidir.
Beşerî ve ekonomik faktörlerin (nüfus ve pazar yakınlığı) ön planda olduğu tek seçeneğin bu olduğunu onaylamak.

Key Concept

Türkiye ekonomisini etkileyen fiziki ve beşerî faktörlerin ayrımı ile modern hayvancılık faaliyetlerinde pazara yakınlığın etkisi
Question 5Question →

Türkiye'de iklim, yer şekilleri ve coğrafi konum gibi fiziki coğrafya faktörleri, ekonomik faaliyetlerin gelişiminde ve coğrafi dağılışında temel belirleyiciler arasındadır. Ancak günümüzde bazı ekonomik faaliyetlerin yoğunlaştığı alanlar belirlenirken pazar olanakları, tüketici nüfus ve iş gücü gibi beşerî faktörler ön plana çıkmaktadır.

Buna göre, aşağıdaki ekonomik faaliyetlerin hangisinin coğrafi dağılışında fiziki coğrafya faktörlerinin doğrudan belirleyici etkisi en azdır?

Show answer & explanation

Answer: Marmara Bölgesi'nde tüketici nüfusun ve pazar imkanlarının fazla olmasına bağlı olarak besi ve kümes hayvancılığının yoğunlaşması

Answer

Marmara Bölgesi'nde tüketici nüfusun ve pazar imkanlarının fazla olmasına bağlı olarak besi ve kümes hayvancılığının yoğunlaşması
Besi ve kümes hayvancılığı, kapalı ortamlarda modern yöntemlerle yürütülen ve iklim koşullarından doğrudan etkilenmeyen ekonomik faaliyetlerdir. Bu faaliyetlerin Marmara Bölgesi gibi sanayileşmiş alanlarda yoğunlaşmasının temel nedeni pazar olanaklarına ve yoğun tüketici nüfusa yakınlıktır. Dolayısıyla coğrafi dağılışında fiziki faktörlerin doğrudan belirleyici etkisi en az olup beşerî faktörlerin etkisi ön plandadır.

Step-by-Step Solution

1
Fiziki ve beşerî coğrafya faktörlerinin ayrımını yapmak
İklim, yer şekilleri, toprak yapısı, su kaynakları ve coğrafi konum fiziki coğrafya faktörlerini oluştururken; nüfus, pazar, ulaşım olanakları, teknoloji ve sermaye beşerî faktörleri temsil eder.
Soru kökünde hangi faaliyetin coğrafi dağılışında fiziki faktörlerin doğrudan etkisinin en az olduğu sorulmaktadır.
2
Seçeneklerdeki ekonomik faaliyetlerin gelişim nedenlerini analiz etmek
Mera hayvancılığı yaz yağışlarına (iklim), nadas yöntemi kuraklığa (iklim), ulaşım güçlükleri dağlık engebeye (yer şekilleri), transit taşımacılık ise kıtalar arası konuma (coğrafi konum) bağlıdır. Besi ve kümes hayvancılığı ise tamamen pazar ve nüfusa (beşerî faktör) bağlıdır.
Hangi faaliyetin beşerî faktörlerle doğrudan açıklandığını bularak doğru seçeneği belirlemek gerekir.
3
Doğru seçeneği teyit etmek
Besi ve kümes hayvancılığının dağılışı, doğal çevre koşullarından ziyade pazara yakınlıkla açıklanır. Bu nedenle fiziki coğrafya faktörlerinin doğrudan etkisi en azdır.
Besi ve kümes hayvancılığının modern ahırlarda/kümeslerde iklimden bağımsız yürütülmesini kavramak doğru cevaba ulaşmayı sağlar.

Key Concept

Ekonomik faaliyetlerin dağılışını etkileyen fiziki ve beşerî faktörlerin ayrımı
Question 6Question →

Türkiye'de yer şekillerinin engebeli olması, yükselti farklarının belirginliği ve dağ kuşaklarının uzanış doğrultusu gibi fiziki coğrafya faktörleri; tarım, sanayi, ulaşım ve ticaret gibi birçok ekonomik faaliyetin gelişimini ve mekânsal dağılışını doğrudan etkilemektedir.

Buna göre, coğrafi faktörlerin Türkiye ekonomisine etkileri göz önüne alındığında, aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Show answer & explanation

Answer: Kuzey ve güney kıyılarında dağların kıyıya paralel uzanması, kıyı ile iç kesimler arasındaki ulaşımı zorlaştırarak geçitlere bağımlı kılmış ve Karadeniz ile Akdeniz limanlarının hinterlandının (art bölgesinin) dar kalmasına yol açmıştır.

Answer

Kuzey ve güney kıyılarında dağların kıyıya paralel uzanması, kıyı ile iç kesimler arasındaki ulaşımı zorlaştırarak geçitlere bağımlı kılmış ve Karadeniz ile Akdeniz limanlarının hinterlandının (art bölgesinin) dar kalmasına yol açmıştır.
Kuzey ve güney kıyılarında dağların kıyıya paralel uzanması, iç kesimlerle ulaşımı zorlaştırarak geçitlere bağımlı kılmış ve Karadeniz ile Akdeniz limanlarının hinterlandının (art bölgesinin) dar kalmasına yol açmıştır. Bu durum kıyı ile iç kesimler arasındaki ticari ve ekonomik entegrasyonu sınırlayan fiziki coğrafya etkenlerinin başında gelir.

Step-by-Step Solution

1
Türkiye'deki dağların uzanış doğrultusunu ve kıyı tipleri üzerindeki etkisini inceleyin.
Dağlar kuzeyde ve güneyde kıyıya paralel, batıda ise dik uzanır.
Dağların kıyıya paralel uzandığı yerlerde kıyı ile iç kesimler arasında aşılması zor doğal engeller oluşur.
2
Ulaşım koşullarının limanların hinterlandı (art bölgesi) ve ticaret üzerindeki etkilerini analiz edin.
İç kesimlerle kolay ulaşım sağlayamayan limanların art ülkesi dar kalır ve ticari faaliyetleri sınırlanır.
Karadeniz ve Akdeniz'deki limanlar (örneğin Sinop, Antalya) iç kesimlerle bağlantının zorluğu nedeniyle dar bir hinterlanda sahipken, dağların dik uzandığı Ege'de (İzmir) hinterland geniştir.
3
Seçeneklerdeki diğer coğrafi-ekonomik ilişkileri kavramsal doğruluk açısından değerlendirin.
Nadas, besi hayvancılığı, transit taşımacılık ve maden tenörü gibi kavramların açıklamalarındaki hataları tespit edin.
Böylece yanlış kavram eşleştirmelerini (çeldiricileri) eleyerek doğru sonuca ulaşabilirsiniz.

Key Concept

Dağların uzanış doğrultusunun ulaşım ve liman hinterlandına etkisi
Question 7Question →

Türkiye; Asya, Avrupa ve Afrika kıtalarının birbirine en çok yaklaştığı stratejik bir noktada yer almaktadır. Üç tarafı denizlerle çevrili olan ve İstanbul ile Çanakkale boğazlarına sahip olan Türkiye, aynı zamanda zengin enerji kaynaklarına sahip Orta Doğu ve Hazar Havzası ülkeleri ile bu kaynakların tüketicisi olan Avrupa ülkeleri arasında bir köprü görevi görmektedir. Bu coğrafi konum özellikleri, Türkiye ekonomisini çeşitli sektörler aracılığıyla doğrudan etkilemektedir.

Buna göre, Türkiye'nin sahip olduğu coğrafi konum özellikleri dikkate alındığında, aşağıdaki ekonomik durumlardan hangisi bu durumun doğrudan bir sonucu olarak ortaya çıkmıştır?

Show answer & explanation

Answer: Uluslararası enerji nakil hatlarının ülke topraklarından geçmesiyle transit taşımacılık gelirlerinin elde edilmesi

Answer

Uluslararası enerji nakil hatlarının ülke topraklarından geçmesiyle transit taşımacılık gelirlerinin elde edilmesi
Türkiye'nin jeopolitik konumu, petrol ve doğal gaz üreticisi Hazar Havzası ve Orta Doğu ülkeleri ile tüketici konumundaki Avrupa kıtası arasında yer alması nedeniyle uluslararası boru hatlarının ülkemizden geçmesini sağlamış ve transit taşımacılık gelirleri elde edilmesine doğrudan zemin hazırlamıştır.

Step-by-Step Solution

1
Türkiye'nin coğrafi konumunun kıtalar arası köprü olma ve enerji yolları üzerinde bulunma özelliklerini analiz etmek.
Türkiye'nin Doğu ile Batı arasında jeopolitik ve transit bir koridor konumunda oldu��u belirlenir.
Soruda bahsedilen coğrafi konum faktörlerinin ekonomik sonucunu bulabilmek için transit konum analiz edilmelidir.
2
Verilen şıklar arasından bu transit koridor özelliğinin doğrudan ekonomik çıktısı olan faaliyeti tespit etmek.
Uluslararası boru hatlarının ülke topraklarından geçmesi ve bu hattan transit gelir elde edilmesi doğrudan bir sonuç olarak belirlenir.
Diğer faktörlerin coğrafi konumun transit boyutuyla doğrudan ilgisi bulunmamaktadır.
3
Seçeneklerdeki kavram yanılgılarını (nadasın gübreyle çözüleceği varsayımı, mera hayvancılığı verimi, iç ticaret ve transit ticaret ayrımı) eleyerek cevabı netleştirmek.
Çeldirici seçeneklerde yer alan coğrafi bilgi hataları saptanarak doğru yanıta ulaşılır.
Çeldiricilerin yanlışlığını bilimsel olarak kanıtlamak hata riskini sıfıra indirir.

Key Concept

Türkiye'nin Coğrafi Konumunun (Özel Konumunun) Ekonomiye Etkileri
Estimated Time:1m 30s
Türkiye Ekonomisini Etkileyen Coğrafi Faktörler Practice Questions — YKS AYT (Alan Yeterlilik Testi) | Examkin