Cumhuriyet Dönemi Türk Edebiyatı

Cumhuriyet Dönemi Türk edebiyatında roman ve hikâyeler; temsil ettikleri edebî eğilimler, ele aldıkları temalar, geçtikleri coğrafyalar ve yazarları bakımından büyük çeşitlilik gösterir. Aşağıda bu eserlerden bazılarına dair bilgilerin yer aldığı bir tablo verilmiştir:

Bu tablodaki numaralanmış boşluklara getirilmesi gereken yazar, eser ve mekân bilgileri aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

Cumhuriyet Dönemi T��rk edebiyatında toplumcu gerçekçi çizgide yazılan romanlar; ele aldıkları toplumsal sorunlar, çatışma alanları ve kurgulandıkları coğrafyalar bakımından belirgin ayrışmalara sahiptir.

Aşağıda sol sütunda toplumcu gerçekçi bazı romanların tematik ve kurgusal özellikleri, sağ sütunda ise yazar ve eser eşleştirmeleri verilmiştir.

Buna göre, sol sütunda yer alan roman özelliklerini sağ sütundaki doğru yazar ve eserlerle eşleştiriniz.

Cumhuriyet Dönemi toplumcu gerçekçi Türk romanında köy ve taşra gerçeği tek bir düzlemde ele alınmamış; yazarların estetik yönelimleri ve odaklandıkları coğrafyaya göre farklılık göstermiştir. Örneğin, Orta Anadolu köy düzenini tarihsel bir arka plan ve sosyolojik tezler çerçevesinde ele alan I, ağalık kurumunu ve eşkıyalık olgusunu sınıfsal/destansı bir yaklaşımdan ziyade devlet otoritesinin boşluğuyla açıklayan II adlı eserinde bu bakış açısını somutlaştırır. Çukurova’daki mevsimlik tarım işçilerinin sömürülüşünü ve fabrikalardaki zorlu çalışma koşullarını gözleme dayalı, şiveden yararlanan yalın ve hızlı akan diyaloglarla aktaran III ise köyden kente göçün ve sanayileşmenin yarattığı trajediyi IV romanında ifşa eder. Menderes Ovası köylülerinin makineleşmeyle değişen yaşamlarını, toprak ağaları karşısındaki direnişlerini ve mülkiyet kavgalarını Ege coğrafyasının özgün koşullarıyla kurgulayan V de bu çizgiyi VI adlı eseriyle temsil eder.

Bu parçada numaralanmış boşluklara sırasıyla aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

Düşünün bir kere: Ben burada, bu masanın başında oturmuş, sizin için bu satırları yazarken aslında kimim? Belki de az sonra yaratacağım ve adına Selim diyeceğim o adamın zihninden geçen kurmaca bir gölgeyim sadece. Siz bu satırları okurken benim varlığıma inanıyorsunuz ama ben kendi varlığımdan şüphe ediyorum. Bu romanın yazarı ben miyim, yoksa beni yazan başka biri mi var arkamda? Turgut da benim gibi düşünüyor olmalıydı; o da kendi hayatını bir tiyatro sahnesi gibi kurgulamaya çalışırken aslında kelimelerin efendisi olamayacağını anlamıştı.

Bu parçayla ilgili olarak;
I. Anlatıcının yazma eylemini ve kurmacanın kendisini anlatının konusu hâline getirdiği üstkurmaca tekniğine başvurulmuştur.
II. Bilinç akışı tekniğiyle kahramanın zihninden geçen karmaşık düşünceler, mantıksal bir sıra gözetilmeden ve dil bilgisi kuralları dışlanarak aktarılmıştır.
III. Bahsi geçen şahıs kadrosu ve tematik yapı, Türk edebiyatında postmodernist yönelimlerin öncü yapıtlarından biri olan *Tutunamayanlar* romanına aittir.

yargılarından hangileri doğrudur?

Aşağ��da, Cumhuriyet Dönemi Türk edebiyatında modernist ve postmodernist çizgide eser veren yazarların bazı yapıtlarının yapısal ve tematik özellikleri verilmiştir. Bu kurgusal özellikleri, ilgili oldukları eser ve yazar çiftiyle eşleştiriniz.

Wong: (...) Efendim, siz Batılılar her şeyi merak edersiniz ama ruhuna inemezsiniz. Bu maymunun beynini canlıyken yemek, sadece damak zevki değildir. Bir felsefedir, bir yaşam gücüdür.

Jonathan: Harika! İşte aradığım egzotizm bu! Sermayemi bu Doğu mistisizmiyle taçlandıracağım. Betty, bu anı kameraya kaydetmelisin. Biz Teksas'ta petrol fışkırtırken buradaki vahşi ama mistik enerjiyle bütünleşmeliyiz.

Betty: Jonathan, içimde tarif edilmez bir tiksinti var. Hayvanın gözlerindeki o çaresiz dehşet... Biz dünyaya medeniyet ve teknoloji ihraç ettiğimizi iddia ederken bu ilkel vahşete ortak mı olacağız?

İçerik, üslup ve şahıs kadrosu dikkate alındığında Cumhuriyet Dönemi Türk tiyatrosundan alınan bu sahne ve ait olduğu eserle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Cumhuriyet Dönemi öğretici metin yazarlarının edebi şahsiyetleri, fikir dünyaları ve üslup özelliklerine dair verilen a��ıklamaları ilgili yazarla eşleştiriniz.

Aşağıdaki dizeler, Cumhuriyet Dönemi Türk şiirinin estetik ve tematik açıdan farklı yönelimlerini temsil eden üç ayrı metinden alınmıştır:

I. Metin:
*Ne içindeyim zamanın,*
*Ne de büsbütün dışında;*
*Yekpare, geniş bir anın*
*Parçalanmaz akışında.*

II. Metin:
*Sen yanmasan*
*ben yanmasam*
*biz yanmasak,*
*nasıl çıkar karanlıklar aydınlığa...*

III. Metin:
*Yayla dumanı gibi erisin gitsin acın,*
*Gözünde kalmasın ne hasret ne o eski sızı.*
*Gel otur yanıma, dinle ey güzel çoban kızı,*
*Dağların sesidir bu, dertlere tek ilacın.*

Bu şiirlerin dil, üslup ve içerik özellikleri dikkate alınd��ğında aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

I. Metin
*her gün yeni bir şehir kuruluyor içimde*
*eski bir şarkının kırık dökük heceleriyle*
*geleneğin o dervişane sabrına sığınarak*
*dünya telaşından uzak bir gölge arıyorum kendime*

II. Metin
*bu kavga bizim kavgamızdır yoldaşlar*
*fabrikalardan, tarlalardan fışkıran bu öfke*
*yarıp geçecek karanlığı bir gün mutlaka*
*halkın sarsılmaz iradesiyle kurulacak gelecek*

Yukarıda verilen şiir parçalarının dil, üslup ve içerik özellikleri dikkate alındığında; bu şiirlerin temsil ettiği edebi eğilimler ve şairleriyle ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi yanlıştır?

Aşağıda Cumhuriyet Dönemi Türk şiirine ait iki farklı şiir örneği verilmiştir:

I. Metin
*Hiçbir şeyden çekmedi dünyada*
*Nasırdan çektiği kadar;*
*Hatta çirkin yaratıldığından bile*
*O kadar müteessir değildi;*
*Kundurası vurmadığı zamanlarda*
*Anmazdı ama Allah'ın adını,*
*Günahkâr da sayılmazdı.*

II. Metin
*Hani bir sevgiliniz vardı*
*Yedi sekiz yıl önce,*
*Dün yolda rastladım*
*Sevindi beni görünce.*
*Sokakta ayaküstü*
*Konuştuk oradan buradan,*
*Evlenmiş, çocukları olmuş*
*Bir kız, bir oğlan.*

Bu iki metnin üslup, tema ve poetik arka planları karşılaştırıldığında aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

Cumhuriyet Dönemi Türk şiirinde Garip Akımı (I. Yeni) ile bu akımın dışında kalarak yeniliği kendine özgü çizgide sürdüren şairlerin poetik yönelimleri, biçim ve muhteva tercihleri açısından belirgin farklılıklar gösterir.

Buna göre, sol sütunda verilen şiir anlayışı ve sanatsal eğilim açıklamalarını, sağ sütundaki temsilci şairlerle doğru bir şekilde eşleştiriniz.

I. Metin
*Senin bu ellerinde ne var bilmiyorum göğe bakalım*
*Tuttukça güçleniyorum kalabalık oluyorum*
*Bu senin eski zaman gözlerin yalnız gibi bayat gibi*
*Mırıldanıp duruyorlar bir rüzgarda*

II. Metin
*Yaşadıklarımdan öğrendiğim bir şey var:*
*Yaşadın mı, yoğunluğuna yaşayacaksın bir şeyi*
*Sevgilin öpüyor mu seni, alanlar dolusu öpecek*
*Savaşıyor musun, siperlerde mertçe dövüşeceksin*

Cumhuriyet Dönemi Türk şiirindeki yönelimler dikkate alınarak yukarıda verilen iki metin estetik, dil ve tema bakımından karşılaştırıldığında aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Bir panelde Cumhuriyet Dönemi Türk şiirindeki farklı yönelimler üzerine konuşan üç araştırmacının ifadeleri şöyledir:

* I. Araştırmacı: "Şiir, kitleleri harekete geçirecek dinamik bir güce sahip olmalıdır. Sanatçının görevi; toplumsal çelişkileri, işçi ve köylü sınıfının hak mücadelesini meydanların coşkulu sesiyle dile getirmektir. Bu anlayışta estetik, ideolojinin emrindedir."
* II. Araştırmacı: "Bizim için şiir, dilin alışılmış kalıplarını yıkma eylemidir. Anlamı silikleştirerek çağrışım dünyasını olabildiğince genişletmek gerekir. Soyutlama, imge ve akıl dışılık; insan ruhunun derinliklerini ve modern yaşamın anlamsızlığını anlatmanın tek yoludur."
* III. Araştırmacı: "1980'li yıllarla birlikte şiirimiz, önceki dönemin katı siyasal kavgalarından sıyrılarak kendi yatağına dönmüştür. Bu dönem şairleri; bireysel bunalımları ve büyük şehirdeki yalnızlığı işlerken geçmişin şiir birikimiyle kavga etmek yerine Divan, Halk ve mistik şiir gelenekleriyle estetik düzeyde barışmayı tercih etmişlerdir."

Buna göre, araştırmacıların bahsettiği şiir anlayışları ve temsilcileriyle ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

Cumhuriyet Dönemi Türk edebiyatında "bireyin iç dünyasını esas alanlar" ile "millî-dinî zevk ve duyarlılığı yansıtanlar" edebî yönelimleri, dönem içinde önemli eserler ortaya koymuştur.

Bu iki edebî yönelim ve temsilcileriyle ilgili olarak:

I. Her iki yönelimde de ruhsal çözümlemeler, iç sorgulamalar ve Şark-Garp ikiliği gibi temalar yer bulmakla birlikte; bireyin iç dünyasını esas alanlar psikanalitik verilerden yararlanarak bireyin yabancılaşmasını ve yalnızlığını temele alırken, millî-dinî duyarlılığı yansıtanlar Türk-İslam sentezi, tarihî miras ve tasavvufi ahlak çerçevesinde toplumsal bir hafıza oluşturma amacı güderler.

II. Ahmet Hamdi Tanpınar'ın *Huzur* romanındaki mazi algısı ve Doğu-Batı sentezi arayışı ile Samiha Ayverdi'nin *İbrahim Efendi Konağı* eserindeki konak hayatının çöküşü ve tasavvufi huzur arayışı, bu iki yazarı Cumhuriyet Dönemi Türk edebiyatında aynı edebî eğilimin (bireyin iç dünyasını esas alanlar) temsilcisi yapar.

III. Eserlerinde millî ve tarihî konuları, Anadolu insanının manevi değerlerini işleyen Tarık Buğra (*Küçük Ağa*), aynı zamanda bireyin yalnızlığını, iç çalkantılarını ve ahlaki sorgulamalarını da (*Yalnızlar*) ele alarak her iki yönelimin niteliklerini farklı eserlerinde barındıran bir köprü sanatçı konumundadır.

yargılarından hangileri doğrudur?

Köy hayatını, köylünün muhtar ve ağalarla olan çatışmalarını ele alan ve Burdur'un Karataş köyündeki Kara Bayram ile Irazca Ana'nın hak arama mücadelesini konu edinen *Yılanların Öcü* adlı toplumcu gerçekçi roman aşağıdaki yazarlardan hangisine aittir?

Cumhuriyet Dönemi toplumcu gerçekçi Türk romanında yazarlar, eserlerini genellikle belirli coğrafi bölgelerin sorunları, toplumsal çatışmalar ve tarihsel dönüşümler etrafında şekillendirmişlerdir. Aşağıdaki sol sütunda verilen toplumcu gerçekçi eserleri, sağ sütunda verilen bu eserlerin odaklandığı temel çatışma ve mekân açıklamalarıyla doğru bir şekilde eşleştiriniz.

Tarımda makineleşmenin köye girişini ve bu durumun köylüler üzerindeki etkilerini Ankara'nın Tozkoparan köyü ekseninde ele alan; Arif'in babası İzzet Ağa'yı ikna ederek köye bir traktör getirtme çabası etrafında kurgulanan Cumhuriyet Dönemi romanı ve yazarı aşağıdakilerden hangisidir?

Orada bir köy var, uzakta,
O köy bizim köyümüzdür.
Gezmesek de, tozmasak da
O köy bizim köyümüzdür.

Bu dizelerin tema ve üslup özellikleri dikkate alındığında, Cumhuriyet Dönemi Türk şiirindeki aşağıdaki eğilimlerden hangisini yansıttığı söylenebilir?

Aşağıdaki sol sütunda verilen toplumcu gerçekçi yazarları, sağ sütunda verilen kendileriyle özdeşleşmiş en ünlü yapıtlarıyla eşleştiriniz.

Yeşil pencerenden bir gül at bana,
Işıklarla dolsun kalbimin içi.
Geldim işte mevsim gibi kapına,
Gözlerimde bulut, saçlarımda çiğ.

Sesi de getirdim sana beraber,
Sarın parmağına boş bir tel gibi.
Mavi bir gökyüzü, yeşil bir bahçe
Ve rüzgârda dalgalanan saçların.

Ahmet Muhip Dıranas’a ait bu dizelerin dil, biçim ve içerik özellikleri dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi söylenemez?