Sosyolojiye Giriş ve Toplumsal Yapı

Aşağıda verilen sosyolojik araştırma senaryoları ile bu senaryolarda kullanılan araştırma yöntem ve tekniklerini doğru şekilde eşleştiriniz.

Orta Çağ Avrupa'sında toplumsal yapı; soylular, din adamları, tüccarlar ve köylüler (serfler) gibi yasal sınırlarla ayrılmış tabakalardan (zümrelerden) oluşuyordu. Bu sistemde bir tabakadan diğerine geçiş, kralın vereceği bir ayrıcalık belgesi (soyluluk unvanı) veya evlilik gibi istisnai yollar dışında hukuken yasaklanmıştı. Geleneksel Hindistan'da uygulanan tabakalaşma sisteminde ise bireylerin içine doğdukları tabakalar (kastlar) dinsel inançlar ve katı geleneksel kurallarla belirlenmiş olup, tabakalar arası herhangi bir dikey geçişe kesinlikle izin verilmiyordu.

Bu iki toplumsal tabakalaşma yapısı ve hareketlilik özellikleri dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi doğru bir değerlendirmedir?

Üniversite son sınıf öğrencisi olan Berk, aynı zamanda profesyonel bir basketbol takımında oyun kurucu olarak oynamaktadır. Berk'in basketbol antrenmanlarındaki disiplinli ve planlı çalışmaları, derslerindeki çalışma düzenine olumlu yansımış ve sınavlarında da yüksek başarı göstermesini sağlamıştır. Diğer taraftan, takımının şehir dışındaki deplasman maçlarının üniversitedeki vize sınav haftasıyla çakışması üzerine antrenörü ile öğretim üyelerinin beklentileri arasında sıkışmış ve ne yapacağını bilemez duruma gelmiştir.

Bu parçada Berk'in yaşadığı durumlar sırasıyla aşağıdaki sosyolojik kavramlardan hangileriyle açıklanabilir?

Aşağıda verilen günlük yaşam durumlarını, ilgili oldukları sosyolojik kavramlarla doğru bir şekilde eşleştiriniz.

Bir sosyolog, babaları mavi yakalı işçi olan ancak kendileri üniversite eğitimi alarak beyaz yakalı yönetici pozisyonuna yükselmiş 20 bireyin, yeni statülerine uyum sağlarken yaşadıkları deneyimleri ve kültürel tüketim pratiklerini incelemektedir. Sosyolog, bu ama��la önceden hazırladığı sorular eşliğinde katılımcılarla yüz yüze, derinlemesine görüşmeler gerçekleştirmiştir.

Bu araştırmanın konusu ve kullanılan veri toplama tekniğiyle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Bir sosyolog, metropollerden Ege kıyılarına göç eden emekli bireylerin yeni yaşamlarındaki toplumsal uyum süreçlerini ve yalnızlık deneyimlerini derinlemesine incelemeyi amaçlamaktadır. Sosyolog; katılımcıların göç kararı sonrasında eski sosyal çevrelerinden kopuşlarını, yeni yerleşim yerlerindeki komşuluk ilişkilerini ve gün içindeki zamanı nasıl anlamlandırdıklarını onların kendi ifadeleri, duygusal tonlamaları ve kişisel öyküleri üzerinden anlamak istemektedir. Ancak araştırmacının zamanı kısıtlıdır ve katılımcıların kendi özel yaşam alanlarına doğrudan müdahale etmeden, onların kendilerini güvende hissederek samimi paylaşımlarda bulunabileceği esnek bir veri toplama süreci tasarlaması gerekmektedir.

Buna göre, sosyoloğun hem araştırmanın derinlemesine ve öznel niteliğini koruyabilmesi hem de zaman sınırını gözeterek katılımcıların özel alanlarının gizliliğine saygı duyabilmesi için aşağıdaki araştırma yöntem veya tekniklerinden hangisini kullanması en uygundur?

Bireylerin toplumsal yaşam içinde nasıl davranmaları gerektiğini belirleyen, uyulması zorunlu olan ve uyulmadığında toplumsal yaptırımlarla karşılaşılan kurallar bütününe toplumsal norm denir. Normlar, toplumsal düzenin ve büt��nleşmenin sağlanmasında önemli bir işleve sahiptir.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi doğrudan bir toplumsal norm örneğidir?

Sosyolojide toplumsal olay ve olguları anlamak amacıyla farklı yöntem ve tekniklerden yararlanılmaktadır. Aşağıda sol sütunda verilen sosyolojik araştırma teknikleri ile sağ sütunda yer alan araştırma senaryolarını en uygun şekilde eşleştiriniz.

Sosyolojik araştırmalarda incelenen konunun niteliğine göre farklı yöntem ve tekniklerden yararlanılmaktadır.

Buna göre, solda verilen sosyolojik araştırma yöntem ve tekniklerini sağda yer alan en uygun araştırma senaryoları ile eşleştiriniz.

Aşağıda sol sütunda toplumsal norm türleri, sağ sütunda ise bu normlara dair örnek ve yaptırım açıklamaları karışık olarak verilmiştir. Kavramlar ile açıklamaları doğru olacak şekilde eşleştiriniz.

Bir sosyolog, organize sanayi bölgesinde çalışan tekstil işçilerinin dikey toplumsal hareketlilik beklentileri ile mevcut işlerine karşı duydukları aidiyet (işe bağlılık) düzeyleri arasındaki ilişkiyi incelemek amacıyla bir alan araştırması yürütmektedir. Sosyolog, işçilerin mesleki konumlarında yukarı doğru bir hareket sergileme ve statü atlama olasılıklarına dair inançlarının (dikey hareketlilik beklentisi), onların iş yerindeki verimlilik ve bağlılık davranışlarını nasıl şekillendirdiğini belirlemeyi amaçlamaktadır.

Buna göre, sosyolog tarafından yürütülen bu araştırmanın bağımsız ve bağımlı değişkenleri aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru verilmiştir?

Aşağıda verilen toplumsal tabakalaşma tiplerini, dikey toplumsal hareketliliğin sınırları ve kuralları açısından en uygun sosyolojik tanımlarıyla eşleştiriniz.

Bir sosyolojik araştırmada, bir nehrin yatağının deği��tirilmesi sonucu tarım arazileri baraj gölü altında kalan bir köy halkının, devlet eliyle inşa edilen yeni ve modern bir yerleşim merkezine nakledilmesi süreci incelenmiştir. Araştırma bulgularına göre; yeni yerleşimde konutların mimari yapısının (apartman tipi) komşuluk ilişkilerini zayıflattığı, köydeki geleneksel dayanışma biçimlerinin (imece) yerini bireysel çözümlere bıraktığı ve genç kuşakta akrabalık bağlarının eski önemini yitirdiği gözlenmiştir.

Buna göre, köy halkının yaşadığı bu süreç toplumsal yapının unsurları bağlamında aşağıdakilerden hangisiyle en doğru şekilde açıklanabilir?

Hindistan'da yüzyıllar boyunca uygulanan geleneksel toplumsal düzende, bireylerin hangi tabakaya ait olacağı doğdukları aileye göre belirlenir ve bu tabakalar arasında dikey geçişe hiçbir şekilde izin verilmezdi. Bireylerin meslekleri, evlenecekleri kişiler ve toplumsal konumları doğuştan belirlenmiş olup yaşam boyu değiştirilemezdi. Bu parçada bahsedilen ve toplumsal hareketliliğin tamamen kapalı olduğu toplumsal tabakalaşma tipi aşağıdakilerden hangisidir?

Toplumsal yapıyı oluşturan temel unsurlar ile bu unsurların sosyolojik karşılıklarını ve özelliklerini kavramak, toplumsal değişimin yönünü analiz etmek açısından önem taşımaktadır.

Buna göre, sol sütunda verilen toplumsal yapı boyutları ve ilkelerini, sağ sütundaki uygun sosyolojik durum ve örneklerle eşleştiriniz.

Bir otomotiv fabrikasında uzun yıllar montaj işçisi olarak çalışan Ahmet Bey, üniversitenin ilgili bölümünü bitirerek aynı fabrikaya mühendis olarak atanmıştır.

Buna göre Ahmet Bey'in konumundaki bu değişim, aşağıdaki kavramlardan hangisiyle açıklanır?

Sosyoloji, toplumsal ilişkileri, grupları ve kurumları bilimsel yöntemlerle ele alan bir disiplindir. Araştırmalarını yürütürken toplumsal gerçekliği nesnel olarak gözlemler ve analiz eder. Toplumsal olayları ahlaki yönden yargılamaz veya toplumların nasıl olması gerektiğine dair kurallar koymaz; yani normatif bir dal değildir.

Buna göre sosyolojinin bilimsel bir disiplin olarak en temel özelliği aşağıdakilerden hangisidir?

Bir sosyolog, "sosyal medya platformlarında geçirilen günlük sürenin, lise öğrencilerinin yüz yüze iletişim kurma becerileri ve sosyal kaygı düzeyleri üzerindeki etkisi" konusunu araştırmaktadır. Araştırma sonucunda, sosyal medyada geçirilen süre arttıkça öğrencilerin sosyal kaygı düzeylerinin yükseldiği ve yüz yüze iletişim kurma sıklıklarının azaldı��ı gözlenmiştir.

Buna göre, söz konusu araştırmanın bağımsız ve bağımlı değişkenleri aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru olarak verilmiştir?

Dijital teknolojilerin ve uzaktan çalışma (home-office) modellerinin yaygınlaşması, geleneksel ofis mekânı zorunluluğunu esneterek evleri hem birer üretim alanı hem de aile içi yaşam alanı haline getirmiştir. Bu durum, bireylerin gün içindeki çeşitli toplumsal konumlarını (çalışan, ebeveyn, eş) aynı mekânda ve eş zamanlı olarak yürütmelerine yol açmış; iş saatleri ile dinlenme sürelerini ayıran geleneksel toplumsal normların belirsizleşmesine neden olmuştur.

Bu değişim süreci, toplumsal yapının unsurları ve işleyişi açısından değerlendirildiğinde aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Aşağıda sol sütunda verilen sosyolojik araştırma yöntem ve teknikleri ile sağ sütundaki araştırma senaryolarını doğru şekilde eşleştiriniz.