Examkin

Atatürkçülük ve Atatürk İnkılapları

86 questions

All types86Multiple choice44Matching23Ordering19
Question 81Question →

Yeni Türk Devleti'nde 1 Kasım 1922'de saltanatın kaldırılmasıyla yönetimde 'devlet başkanlığı' ve 'devletin rejimi' konularında hukuki bir boşluk ortaya çıkmıştır. 1923 yılı sonbaharında yaşanan hükümet bunalımıyla (Ekim Bunalımı) daha da belirginleşen bu yönetim krizini çözmek ve kabine sistemine geçerek yürütme işlerini hızlandırmak amacıyla gerçekleştirilen siyasi inkılap aşağıdakilerden hangisidir?

Show answer & explanation

Answer: Cumhuriyet'in ilan edilmesi

Answer

Cumhuriyet'in ilan edilmesi
Cumhuriyet'in ilan edilmesiyle Yeni Türk Devleti'nin yönetim biçimi belirlenmiş, devlet başkanlığı sorunu çözülmüş ve meclis hükümeti sisteminden kabine sistemine geçilerek yürütme organının daha hızlı çalışması sağlanmıştır. Böylece 1923 sonbaharında yaşanan hükümet kurma krizi (Ekim Bunalımı) doğrudan bu inkılapla aşılmıştır.

Step-by-Step Solution

1
Saltanatın kaldırılması sonrası ortaya çıkan yönetim ve rejim belirsizliğini analiz etmek.
1 Kasım 1922'de saltanat kaldırılınca yeni devletin başkanı ve yönetim şekli belirsiz kalmıştır; ayrıca meclis hükümeti sistemi nedeniyle 1923 sonbaharında hükümet kurulamamış (Ekim Bunalımı) ve yönetim tıkanmıştır.
Bu tıkanıklığı aşmak için kabine sistemine geçişi ve devlet başkanını belirlemeyi sağlayacak siyasi reform belirlenmelidir.
2
Seçeneklerdeki inkılapların bu yönetim krizini çözme etkisini değerlendirmek.
29 Ekim 1923'te Cumhuriyet'in ilan edilmesiyle devletin adı konmuş, rejimi belirlenmiş, kabine sistemine geçilerek hükümet bunalımı çözülmüş ve cumhurbaşkanlığı makamı oluşturulmuştur.
Cumhuriyet'in ilanı, yürütme krizini doğrudan çözerek devlet başkanlığı sorununu ortadan kaldırmıştır.

Key Concept

Cumhuriyet'in İlanı ve Kabine Sistemine Geçiş
Estimated Time:2m 0s
Question 82Question →

Cumhuriyet Dönemi'nde siyasi alanda gerçekleştirilen aşağıdaki inkılaplar ile bu inkılapların doğrudan hedeflediği siyasi veya demokratik kazanımları doğru şekilde eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Items

Saltanatın kaldırılması
Cumhuriyet'in ilanı
Halifeliğin kaldırılması
Kadınlara siyasi hakların verilmesi

Matches

Show answer & explanation

Answer

Saltanatın kaldırılması kişisel egemenlik engelini sonlandırmış, Cumhuriyetin ilanı rejim ve başkanlık sorunlarını çözmüş, Halifeliğin kaldırılması laiklik önündeki engelleri ve çift başlılığı gidermiş, kadınlara siyasi hakların verilmesi ise millî iradenin temsil alanını genişletmiştir.
Cumhuriyet Dönemi'ndeki siyasi inkılaplar, egemenliğin millete devredilmesi ve laik bir demokratik düzen kurulması hedefleriyle birbirini tamamlayan adımlardır. Saltanatın kaldırılmasıyla kişisel egemenlik sonlanmış, Cumhuriyetin ilanıyla rejim tartışmaları ve hükümet bunalımı aşılmış, Halifeliğin kaldırılmasıyla laik devlet yapısındaki çift başlılık sonlanmış, kadınlara siyasi hakların verilmesiyle de demokratik katılım tabana yayılmıştır.

Step-by-Step Solution

1
Saltanatın kaldırılmasının temel amacını analiz etme
Saltanatın kaldırılması, yönetimdeki tek kişiye dayalı kişisel egemenliği sonlandırarak ulusal egemenliğin yolunu açmıştır.
Ulusal egemenliğin gerçekleştirilmesi için monarşik egemenlik unsurlarının kaldırılması gerekir.
2
Cumhuriyetin ilanının doğrudan sonuçlarını belirleme
Cumhuriyetin ilanı, devletin rejim tartışmalarına son vermiş ve devlet başkanlığı sorununu çözmüştür.
Yeni devletin adının ve yönetim biçiminin anayasaya girmesiyle devlet başkanlığı ve hükümet kurma modeli netlik kazanmıştır.
3
Halifeliğin kaldırılmasının getirdiği kurumsal değişimi inceleme
Halifeliğin kaldırılması, yönetimdeki kurumsal çift başlılığı (TBMM Hükümeti ve Hilafet) gidererek laik devlet düzeninin kurulmasını hızlandırmıştır.
Devlet başkanı olarak Cumhurbaşkanı varken dinsel yetkileri bulunan halifenin varlığı laikleşme ve egemenlik bütünlüğüyle çelişmektedir.
4
Kadınlara siyasi hakların tanınmasının etkilerini değerlendirme
Kadınlara seçme ve seçilme hakkının verilmesi, toplumun tüm kesimlerinin yönetime katılmasını sağlayarak millî iradeyi güçlendirmiştir.
Nüfusun yarısını oluşturan kadınların temsil hakkı kazanması, demokrasinin tam anlamıyla yerleşmesi için zorunludur.

Key Concept

Siyasi İnkılapların Amaç ve Sonuçları
Estimated Time:2m 0s
Question 83Question →

Yeni Türk Devleti'nin kuruluş sürecinde milli egemenliği pekiştirmek ve devlet yönetimini çağdaşlaştırmak amacıyla siyasi alanda pek çok inkılap gerçekleştirilmiştir.

Buna göre, aşağıda verilen siyasi alandaki inkılapların kronolojik olarak geçmişten günümüze doğru sıralanışı nasıl olmalıdır?

Drag items to arrange them in the correct order

Show answer & explanation

Answer

Doğru sıralama; Osmanlı saltanatının kaldırılması (1 Kasım 1922), Ankara'nın başkent ilan edilmesi (13 Ekim 1923), Halifeliğin kaldırılması (3 Mart 1924) ve Türk kadınlarına milletvekili seçme ve seçilme hakkının verilmesi (5 Aralık 1934) şeklinde olmalıdır.
Doğru kronolojik sıralama; Osmanlı saltanatının kaldırılması (1 Kasım 1922) ile başlar, Ankara'nın başkent yapılması (13 Ekim 1923) ve Halifeliğin kaldırılması (3 Mart 1924) ile devam eder, Türk kadınlarına milletvekili seçme ve seçilme hakkının verilmesi (5 Aralık 1934) ile son bulur.

Step-by-Step Solution

1
Verilen siyasi inkılapların gerçekleşme tarihlerini tespit etmek.
Saltanatın kaldırılması 1 Kasım 1922, Ankara'nın başkent olması 13 Ekim 1923, Halifeliğin kaldırılması 3 Mart 1924, kadınların milletvekili seçme/seçilme hakkı ise 5 Aralık 1934 tarihlerindedir.
Kronolojik sıralamayı doğru yapabilmek için her bir siyasi gelişmenin tarihsel sürecini bilmek gerekir.
2
Tarihsel sıralamayı en eskiden en yeniye doğru yapmak.
İlk olarak 1922 yılında saltanat kaldırılmış, ardından Ekim 1923'te Ankara başkent olmuş, Mart 1924'te halifelik kaldırılmış ve son olarak 1934'te kadınlara milletvekili seçme ve seçilme hakkı tanınmıştır.
İnkılapların yapılış süreci, milli egemenlik ve laikleşme adımlarının aşamalı bir şekilde hayata geçirilmesi mantığına dayanmaktadır.

Key Concept

Siyasi alanda yapılan inkılapların kronolojik sırası ve aşamalılığı
Question 84Question →

Yeni Türk Devleti’nde gerçekleştirilen inkılaplar amaçları bakımından incelendiğinde; devletin yönetim şeklini netleştirmeye ve millî egemenliği kurumsallaştırmaya yönelik adımlar ile devletin ve toplumsal yapının laikleştirilmesini amaçlayan adımlar arasında belirgin bir ayrım olduğu görülür.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi doğrudan laikleşme ve din işlerinin devlet işlerinden ayrılması amacından ziyade, millî egemenliği pekiştirme ve devletin rejim tartışmalarını sonlandırma hedefiyle gerçekleştirilmiştir?

Show answer & explanation

Answer: Cumhuriyetin ilan edilmesi

Answer

Cumhuriyetin ilan edilmesi
Cumhuriyetin ilan edilmesi; yeni kurulan devletin adını netleştirmiş, rejim tartışmalarını sona erdirmiş, devlet başkanlığı sorununu çözmüş ve millî egemenlik ilkesini kurumsal bir zemine oturtmuştur. Bu yönüyle doğrudan laikleşme amacından ziyade, millî egemenliği pekiştirme ve devlet teşkilatlanmasını tamamlama gayesi taşır.

Step-by-Step Solution

1
İnkılapların temel amaçlarının analiz edilmesi
Halifeliğin kaldırılması, Şeriye ve Evkaf Vekâletinin kaldırılması, Şeyhülislamlık makamının lağvedilmesi ve Tevhid-i Tedrisat Kanunu gibi inkılapların devletin ve toplumsal yapının laikleştirilmesi amacıyla yapıldığı belirlenir.
İnkılapların hangi ilke ve amaca (laiklik veya cumhuriyetçilik/millî egemenlik) hizmet ettiğinin doğru sınıflandırılması gerekir.
2
Devletin yönetim biçimini ve rejim krizini çözen inkılabın saptanması
Cumhuriyetin ilanı ile yeni devletin adı konmuş, yönetim şekli netleşmiş ve devlet başkanlığı sorunu çözülerek millî egemenlik kurumsal bir yapıya kavuşturulmuştur.
Soruda istenen rejim tartışmalarını sonlandırma ve millî egemenliği pekiştirme hedefine doğrudan uyan inkılabın bulunması gerekir.

Key Concept

Siyasi Alanda Yapılan İnkılaplar ve Amaçları
Question 85Question →

Atatürk ilkeleri, Türk inkılabının temel düşünce yapısını oluşturan ve birbirini tamamlayan dinamik prensiplerdir. Buna göre, sol sütunda verilen tarihî gelişmeleri, sağ sütundaki doğrudan ilişkili oldukları Atatürk ilkeleriyle eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Items

1927 yılında çıkarılan Teşvik-i Sanayi Kanunu’ndan beklenen sonucun alınamaması üzerine, devletin doğrudan sermaye koyarak büyük sanayi tesislerini kurmas�� ve planlı kalkınmayı bizzat yürütmesi.
1924 yılında Şer’iyye ve Evkaf Vekâletinin kaldırılarak yerine Diyanet İşleri Başkanlığının kurulmasıyla din işlerinin devlet işlerinden ayrılması.
1934 yılında çıkarılan kanunla toplumsal alanda ayrıcalık ifade eden 'ağa, paşa, efendi, bey' gibi lakap ve unvanların kullanılmasının yasaklanması.
1926 yılında yürürlüğe giren Kabotaj Kanunu ile Türk karasular��nda deniz ticareti ve liman işletme imtiyazlarının yalnızca Türk bayraklı gemilere verilmesi.

Matches

Show answer & explanation

Answer

1927 Teşvik-i Sanayi Kanunu sonrası yatırımların devlet eliyle yapılması Devletçilik ile, Şer’iyye ve Evkaf Vekâletinin kaldırılması Laiklik ile, ayrıcalık belirten unvan ve lakapların yasaklanması Halkçılık ile, Kabotaj Kanunu'nun kabulü ise Milliyetçilik ilkesiyle eşleşmektedir.
Devletin Teşvik-i Sanayi Kanunu'nun ardından yatırımları bizzat üstlenmesi Devletçilik; Şer’iyye ve Evkaf Vekâletinin kaldırılarak din işlerinin devletten ayrılması Laiklik; unvan ve lakapların yasaklanarak eşitliğin getirilmesi Halkçılık; Kabotaj Kanunu ile karasularında millî egemenliğin kurulması ise Milliyetçilik ilkesine dayanmaktadır.

Step-by-Step Solution

1
Birinci gelişmenin analiz edilmesi
Teşvik-i Sanayi Kanunu özel sektörü desteklemeyi hedeflerken, bu kanunun yetersiz kalması üzerine devletin bizzat ekonomik yatırımlara girişmesi anlatılmaktadır. Bu durum karma ekonomik modeli ve doğrudan devlet müdahalesini öngören Devletçilik ilkesiyle eşleşir.
Devletçilik ilkesi, özel teşebbüsün yetersiz kaldığı durumlarda devletin ekonomik kalkınmayı doğrudan üstlenmesini ifade eder.
2
İkinci gelişmenin analiz edilmesi
Şer’iyye ve Evkaf Vekâletinin kaldırılarak devlet işleri ile din işlerinin ayrılması, kurumların rasyonel esaslara oturtulması belirtilmektedir. Bu durum din ve dünya işlerinin birbirinden ayrılmasını savunan Laiklik ilkesiyle eşleşir.
Laiklik ilkesi, devlet düzeninin ve hukuk kurallarının akla, bilime dayanmasını ve dinî otoritelerden bağımsız olmasını savunur.
3
Üçüncü gelişmenin analiz edilmesi
Toplumsal eşitliği sağlamak amacıyla ayrıcalıklı unvanların (ağa, paşa vb.) kaldırılması ifade edilmektedir. Bu durum kanun önünde eşitliği, sınıf ayrımının reddini ve sosyal adaleti amaçlayan Halkçılık ilkesiyle eşleşir.
Halkçılık ilkesi, hiçbir kişiye, aileye veya sınıfa imtiyaz tanınmamasını ve tüm vatandaşların eşit kabul edilmesini temel alır.
4
Dördüncü gelişmenin analiz edilmesi
Kabotaj Kanunu ile Türk denizlerinde ticaret hakkının yabancılardan alınarak yalnızca Türk gemilerine tanınması yani millîleştirilmesi anlatılmaktadır. Bu durum millî egemenlik ve millî çıkar odaklı olan Milliyetçilik ilkesiyle eşleşir.
Milliyetçilik ilkesi, ulusal çıkarların korunmasını, bağımsızlığı ve ekonomik alanda da millî egemenliğin kurulmasını öngörür.

Key Concept

Atatürk İlkelerinin kavramsal özellikleri ve inkılaplarla ilişkisi
Question 86Question →

Yeni Türk Devleti'nin kuruluş sürecinde gerçekleştirilen aşağıdaki siyasi inkılaplar ile bu inkılapların doğrudan ortaya çıkardığı siyasi ve demokratik sonuçları en uygun şekilde eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Items

Saltanatın kaldırılması (1 Kasım 1922)
Cumhuriyetin ilanı (29 Ekim 1923)
Halifeliğin kaldırılması (3 Mart 1924)
Kadınlara siyasi hakların verilmesi (1930-1934)

Matches

Show answer & explanation

Answer

Saltanatın kaldırılması - Lozan'da iki başlılığın önlenmesi ve TBMM'nin tek temsilci olması; Cumhuriyetin ilanı - Kabine sistemine geçilerek hükümet bunalımının çözülmesi; Halifeliğin kaldırılması - Laikleşmenin hızlanması ve eski rejime dönüş umutlarının son bulması; Kadınlara siyasi hakların verilmesi - Seçmen kitlesinin genişletilmesi ve ulusal iradede tam temsiliyetin sağlanması.
Siyasi inkılaplar kronolojik ve mantıksal bir sırayla birbirini tamamlamıştır. Saltanatın kaldırılmasıyla Lozan'daki iki başlılık önlenmiş ve TBMM tek meşru güç olmuştur. Cumhuriyetin ilanıyla hükümet bunalımı çözülmüş ve kabine sistemine geçilmiştir. Halifeliğin kaldırılmasıyla laikleşme hızlanmış ve eski rejime dönüş umutları bitmiştir. Kadınlara siyasi haklar verilmesiyle de seçmen kitlesi genişletilerek ulusal irade tam olarak meclise yansıtılmıştır.

Step-by-Step Solution

1
Saltanatın kaldırılmasının tarihsel ve diplomatik sonuçlarını analiz etmek.
1 Kasım 1922'de saltanatın kaldırılmasının Lozan öncesinde İstanbul Hük��meti ile TBMM arasındaki iki başlılığı önlediği ve ulusal egemenliğin önündeki saltanat engelini kaldırdığı belirlenir.
Saltanatın kaldırılması doğrudan ulusal egemenlik yolunda atılmış ilk büyük adımdır.
2
Cumhuriyetin ilanının getirdiği hükümet sistemi değişikliğini ve siyasi krizi incelemek.
29 Ekim 1923'te Cumhuriyetin ilanı ile meclis hükümeti sisteminin yol açtığı yürütme krizinin kabine sistemine geçilerek aşıldığı tespit edilir.
Cumhuriyetin ilanı devletin adını koymuş ve hükümet bunalımını çözmüştür.
3
Halifeliğin kaldırılmasının laikleşme ve rejim güvenliği üzerindeki etkilerini değerlendirmek.
3 Mart 1924'te halifeliğin kaldırılmasıyla laik devlet yapısının güçlendiği ve eski monarşik düzene dönüş yollarının kapatıldığı görülür.
Halifelik eski rejimin sembolü olduğundan kaldırılması laik cumhuriyeti güvence altına almıştır.
4
Kadınlara tanınan siyasi hakların temsili demokrasi açısından önemini saptamak.
1930-1934 yılları arasında kadınlara verilen hakların ulusal iradenin meclise eksiksiz yansımasını sağladığı anlaşılır.
Nüfusun yarısını oluşturan kadınların siyasi haklar elde etmesi demokratik temsilde eşitliği tamamlar.

Key Concept

Atatürk Dönemi siyasi inkılaplarının neden-sonuç ilişkileri, demokratikleşme ve devlet teşkilatlanmasındaki rolleri.
PreviousPage 5 / 5
Atatürkçülük ve Atatürk İnkılapları Practice Questions — YKS AYT (Alan Yeterlilik Testi) — Page 5 | Examkin