Question

Difficulty: EasyDüzeltme İşaretinin Kullanımı

Düzeltme işareti (^); yazılışları bir, anlamları ve söylenişleri ayrı olan kelimeleri ayırt etmek, Arapça ve Farsçadan geçen kelimelerde ünsüzlerin ince okunmasını sağlamak veya nispet ekinin iyelik ekiyle karışmasını önlemek amacıyla kullanılır.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde düzeltme işaretinin kullanımıyla ilgili bir yazım yanlışı yapılmıştır?

  1. A
    Devletin resmî belgelerinde bu tür kararların yazılı olarak bildirilmesi zorunludur.
  2. B
    Son yapılan edebî tartışmalar, genç yazarların ufkunu açacak nitelikteydi.
  3. Sınır boylarında nöbet tutan Türk askerî, vatan savunmasını büyük bir kararlılıkla sürdürüyor.Answer
  4. D
    Yıllardır görmediği halasının sesini duyunca telefonda hıçkıra hıçkıra ağladı.
  5. E
    Dükkânın önündeki kalabalık, yeni çıkan ürünün satışa sunulmasını bekliyordu.

Answer

Sınır boylarında nöbet tutan Türk askerî, vatan savunmasını büyük bir kararlılıkla sürdürüyor.
Doğru cevap, Türk askeri ifadesindeki düzeltme işaretinin yanlış kullanıldığı seçenektir. 'Türk askeri' ifadesi bir isim tamlamasıdır ve buradaki '-i' eki üçüncü şahıs iyelik ekidir. Türk Dil Kurumuna göre, düzeltme işareti iyelik eki olan '-i' üzerinde kullanılmaz, sadece iyelik eki ile karışma ihtimali olan nispet eki olan '-î' üzerinde kullanılır. Bu nedenle sözcüğün 'Türk askeri' şeklinde yazılması gerekirdi.

Step-by-Step Solution

1
Cümlelerdeki düzeltme işareti kullanılmış veya kullanılmamış olan sözcükler tespit edilir.
'resmî', 'edebî', 'askerî', 'halasının' ve 'dükkânın' sözcükleri incelenir.
Yazım kuralı ihlalinin hangi sözcükte olduğunu belirlemek için hedef kelimeler saptanmalıdır.
2
Sözcüklerin aldıkları eklerin ve üstlendikleri işlevlerin TDK kurallarına uygunluğu kontrol edilir.
'resmî' ve 'edebî' sözcüklerinde nispet eki doğru kullanılmıştır. 'dükkân' sözcüğündeki inceltme a'sı doğrudur. 'halasının' sözcüğünde akrabalık adı olan 'hala' kastedildiği için işaret kullanılmaması doğrudur. Ancak 'Türk askerî' tamlamasındaki '-i' iyelik ekidir.
İyelik ekleri ile nispet ekinin karıştırılmaması yazım kurallarında temel bir esastır.
3
İyelik eki olan '-i' ile yazılan sözcükteki hatalı düzeltme işareti tespit edilerek yanlış kullanım belirlenir.
'Türk askeri' tamlamasındaki '-i' eki iyelik eki olduğu için kelime düzeltme işareti almadan 'Türk askeri' şeklinde yazılmalıdır.
Nispet eki alan 'askerî' (askerî okul gibi) sıfatı ile iyelik eki alan 'askeri' ismini ayırt etmek yazım yanlışı yapılmasını engeller.

Key Concept

Nispet eki (-î) ile iyelik eki olan (-i) arasındaki fark ve düzeltme işaretinin işlevi

Alternative Method

İyelik eki ile nispet ekini ayırt etmek için pratik bir yöntem: Sözcüğün başına 'ona ait olan' veya belirtili isim tamlaması yapacak bir unsur getirildiğinde anlamlı oluyorsa (örneğin 'Türk'ün askeri') bu bir iyelik ekidir ve düzeltme işareti almaz. Ancak bir ismi niteleyip sıfat kuruyorsa (örneğin 'askerî lise') nispet ekidir ve düzeltme işareti alır.
Estimated Time:1m 0s
Rate this question