Question

Difficulty: MediumEş Sesli (Sesteş) Sözcükler

Aşağıdaki cümlelerde koyu yazılmış sözcükleri, köklerinin dil bilgisel özelliklerine (sesteş kök veya ortak kök olma durumlarına) göre sağ sütundaki doğru açıklamalarla eşleştiriniz.

  • Bahçedeki sebzeleri sulamak için yaz aylarının kurak geçmemesini ümit ediyorlardı.Sesteş bir köktür; cümlede 'yılın en sıcak mevsimi' anlamındayken diğer sözcük eşi 'sözleri veya düşünceleri işaretlerle belirtmek' eylemidir.
  • Evin dış cephesini tazelemek adına mavi bir boya satın aldık.Ortak (ikili) köktür; 'renk vermek için kullanılan madde' ile 'renklendirmek' eylemi arasında anlam ilişkisi olduğundan sesteş değildir.
  • Kitaplığındaki bin farklı eseri tek tek inceleyip tasnif etti.Sesteş bir köktür; cümlede 'dokuz yüz doksan dokuzdan sonra gelen sayı' anlamındayken diğer sözcük eşi 'bir taşıtın üzerine çıkmak' eylemidir.
  • Dürüstlüğüyle tanınan bu insana karşı duyulan güven hiçbir zaman sarsılmadı.Ortak (ikili) köktür; 'itimat, inanma duygusu' ile 'itimat etmek' eylemi arasında anlam ilişkisi bulunduğundan sesteş değildir.

Answer

Cümlelerdeki koyu yazılmış sözcüklerden 'yaz' ve 'bin' sesteş kök açıklamalarıyla (mevsim/yazmak ve sayı/binmek); 'boya' ve 'güven' ise anlam ilişkisi barındıran ortak kök açıklamalarıyla eşleşmelidir.
Doğru eşleştirmede sesteş kökler ile ortak kökler arasındaki anlam bağı kriteri temel alınmıştır. Yaz ve bin sözcükleri, diğer eylem halleriyle aralarında hiçbir anlam ilgisi bulunmadığı için sesteş açıklamalarıyla eşleşir. Boya ve güven sözcükleri ise eylem halleriyle aralarında anlam bağı barındırdığı için ortak kök açıklamalarıyla eşleşir.

Step-by-Step Solution

1
Cümlelerde altı çizili (koyu yazılmış) sözcüklerin cümledeki anlamlarını ve kök türlerini belirleyin.
'yaz' mevsim adı (isim); 'boya' renklendirici madde (isim); 'bin' sayı adı (isim); 'güven' itimat duygusu (isim) olarak kullanılmıştır.
Sözcüklerin sesteş mi yoksa ortak kök mü olduğunu saptamak için öncelikle cümledeki temel anlamlarını doğru analiz etmek gerekir.
2
Her bir sözcüğün yazılışı aynı olan diğer biçimleriyle (fiil veya isim halleriyle) olan anlam ilişkisini değerlendirin.
'yaz' ile 'yaz-', 'bin' ile 'bin-' arasında anlam bağı yoktur. 'boya' ile 'boya-', 'güven' ile 'güven-' arasında ise güçlü bir anlam bağı vardır.
Anlam bağı bulunmayanlar sesteş kök, anlam bağı bulunanlar ise ortak kök sınıfına girer.
3
Belirlenen bu kök özelliklerini sağ sütundaki tanımlarla eşleştirin.
Birinci cümledeki mevsim anlamlı 'yaz' sesteş mevsim/yazmak tanımıyla; ikinci cümledeki 'boya' ortak kök tanımıyla; üçüncü cümledeki sayı anlamlı 'bin' sesteş sayı/binmek tanımıyla; dördüncü cümledeki 'güven' ise ortak kök güven/güvenmek tanımıyla eşleşir.
Tanımlardaki anlam ve kök türü açıklamaları belirlenen sonuçlarla birebir örtüşmektedir.

Key Concept

Eş Sesli (Sesteş) Sözcükler ve Ortak Kök Ayrımı
Estimated Time:2m 0s
Rate this question