Examkin

Genetik Varyasyonlar ve Mutasyonlar

6 questions

All types6Multiple choice2Matching4
Question 1Question →

Aşağıda canlılarda genetik varyasyonlara, mutasyonlara ve modifikasyonlara neden olan bazı hücresel ve çevresel olaylar ile bu olayların genetik sonuçları verilmiştir. Sol sütunda yer alan olayları, sağ sütundaki en uygun açıklamalarla eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Items

Sağlıklı bir insanın karaciğer hücresinde XX-ışınları etkisiyle DNADNA replikasyonu sırasında meydana gelen ve tamir edilemeyen bir nükleotit değişimi
Dişi bir memelinin oogenez sürecindeki Anafaz−IAnafaz-I evresinde, homolog kromozom çiftlerinden birinin kutuplara rastgele çekilmesi sırasında meydana gelen ayrılmama olayı
Tek yumurta ikizlerinden birinin düzenli egzersizle kas kütlesini artırması, diğerinin ise hareketsiz bir yaşam sürmesi sonucu kas kütlelerinin farklı olması
Bir bitki türünde, mayoz bölünmenin Profaz−IProfaz-I evresinde bağlı genler arasında krossing-over gerçekleşmesi sonucu yeni gen kombinasyonlarına sahip gametlerin oluşması

Matches

Show answer & explanation

Answer

Sağlıklı bir insanın karaciğer hücresindeki nükleotit değişimi, yavru bireylere aktarılamayan somatik genetik değişim açıklamasıyla; oogenezde homolog kromozomların ayrılmaması, yavru döllerde kromozom sayısı anomalilerine yol açabilen düzensizlik açıklamasıyla; tek yumurta ikizlerinin kas kütlesi farkı, gen yapısını değiştirmeyen fenotipik değişim açıklamasıyla; krossing-over ise yeni alel oluşturmayan ancak gamet çeşitliliğini artıran kalıtsal olay açıklamasıyla eşleşir.
Doğru eşleştirmede karaciğer hücresindeki mutasyon vücut hücresinde gerçekleştiği için somatik değişimle; homolog kromozom ayrılmaması sayı anomalilerine yol açan kalıtsal düzensizlikle; kas kütlesi farkı gen işleyişini değiştiren modifikasyonla; krossing-over ise yeni alel oluşturmayan fakat çeşitlilik sağlayan kalıtsal olayla doğru şekilde eşleştirilmiştir.

Step-by-Step Solution

1
Karaciğer hücresindeki mutasyonu incelemek
Karaciğer hücresi somatik (vücut) bir hücredir. Burada gerçekleşen mutasyonlar üreme hücreleriyle sonraki nesillere aktarılamaz, ancak mitoz bölünmeyle o dokuda çoğalabilir.
Vücut hücrelerinde meydana gelen mutasyonların kalıtsallık durumunu tespit etmek.
2
Homolog kromozomların ayrılmaması olayını incelemek
Homolog kromozomların ayrılmaması bağımsız dağılım ilkesinin dışına çıkılmasına yol açarak anormal sayıda kromozom taşıyan gametlerin oluşmasına neden olur.
Kromozom ayrılmamasının kromozom sayısı anomalilerine ve kalıtsal düzensizliklere olan etkisini belirlemek.
3
Egzersiz ve kas kütlesi ilişkisini incelemek
Egzersize bağlı kas kütlesi değişimi bir modifikasyondur. Genlerin yapısı değişmez, sadece işleyişi değişir ve kalıtsal değildir.
Modifikasyonların genetik yapıyı değiştirmeme ve kalıtsal olmama özelliklerini ayırt etmek.
4
Bağlı genler arasındaki krossing-over olayını incelemek
Krossing-over mevcut alellerin kromozom üzerindeki dizilimini değiştirir (rekombinasyon) fakat sıfırdan yeni bir alel üretmez.
Krossing-over mekanizmasının yeni alel oluşturmadığını, sadece gen kombinasyonlarını çeşitlendirdiğini anlamak.

Key Concept

Genetik varyasyon mekanizmaları, mutasyon çeşitlerinin kalıtsallığı ve modifikasyonların genel özellikleri.
Question 2Question →

Bir canlı türünün farklı bireylerinde veya dokularında gerçekleşen bazı değişimler aşağıda verilmiştir:

I. Tek yumurta ikizlerinden düzenli spor yapan bireyin kas kütlesinin artması
II. Bir hayvanda gamet oluşumu sırasında anafaz I evresinde homolog kromozomların kutuplara rastgele çekilmesi
III. Ergin bir insanın karaciğer hücresinde X ışınları nedeniyle DNA replikasyonu sırasında bir nükleotidin değişmesi
IV. Eşeyli üreyen bir bitkinin polen ana hücresinde crossing-over gerçekleşmesi

Buna göre, numaralanmış bu olaylardan hangilerinin sonucunda ortaya çıkan değişimlerin, kalıtsal varyasyonlara yol açarak sonraki nesillere aktarılması beklenir?

Show answer & explanation

Answer: II ve IV

Answer

Homolog kromozomların rastgele ayrılması ve polen ana hücresindeki crossing-over olaylarını içeren seçenek doğrudur.
Homolog kromozomların rastgele ayrılması (II) ve polen ana hücresindeki crossing-over (IV) olayları üreme sürecinde yeni genetik kombinasyonlar (kalıtsal varyasyonlar) oluşturur ve oluşan gametler aracılığıyla yavru döllere aktarılır.

Step-by-Step Solution

1
Modifikasyonların incelenmesi
Tek yumurta ikizlerinden spor yapanın kas kütlesinin artması (I) çevresel faktörlerle ortaya çıkan ve genlerin işleyişini değiştiren bir modifikasyondur. Modifikasyonlar kalıtsal olmadığından sonraki nesillere aktarılamaz.
Çevre etkisiyle fenotipte meydana gelen kalıtsal olmayan değişimleri ayırt etmek amacıyla bu adım gerçekleştirilir.
2
Mayoz bölünmedeki homolog kromozom ayrılmasının incelenmesi
Gamet oluşumu sırasında anafaz I evresinde homolog kromozomların kutuplara rastgele çekilmesi (II), mayoz bölünmede kalıtsal varyasyon sağlayan doğal bir mekanizmadır ve oluşan gametler yoluyla sonraki nesle aktarılır.
Mayoz bölünmenin çeşitlilik oluşturma mekanizmalarının belirlenmesi amacıyla bu adım gerçekleştirilir.
3
Somatik mutasyonların incelenmesi
Karaciğer hücresi vücut (somatik) hücresi olduğundan, burada meydana gelen mutasyonlar (III) sadece o bireyi etkiler ve üreme hücreleriyle yavru döllere aktarılamaz.
Vücut hücrelerinde gerçekleşen mutasyonların kalıtsal olmadığını doğrulamak amacıyla bu adım gerçekleştirilir.
4
Üreme ana hücresindeki olayların incelenmesi
Bitkinin polen ana hücresinde (üreme ana hücresi) gerçekleşen crossing-over (IV), mayoz bölünmede kromatitler arası gen alışverişini sağlayarak kalıtsal varyasyona yol açar. Polenler aracılığıyla bu kalıtsal değişimler sonraki nesillere aktarılabilir.
Üreme hücrelerinde gerçekleşen genetik değişimlerin kalıtsallığını doğrulamak amacıyla bu adım gerçekleştirilir.

Key Concept

Mutasyonların vücut (somatik) veya üreme (germ) hücrelerinde gerçekleşmesine bağlı olarak kalıtsallık durumlarının değişmesi ve modifikasyonların kalıtsal olmaması.
Estimated Time:2m 0s
Question 3Question →

Canlılarda meydana gelen varyasyon ve değişimlerle ilgili verilen aşağıdaki olayları, karşılarında yer alan kavramlarla doğru şekilde eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Items

Ortanca çiçeğinin asidik toprakta kırmızı, bazik toprakta mavi çiçek açması
Radyasyona maruz kalan bir canlının üreme h��cresinde DNA nükleotit diziliminin değişmesi
Mayoz bölünme sırasında homolog kromozomların rastgele kutuplara çekilmesi

Matches

Show answer & explanation

Answer

Ortanca çiçeğinin toprak pH'ına göre renk değiştirmesi modifikasyonla; üreme hücresinde radyasyonla oluşan DNA dizilimi değişimi mutasyonla; homolog kromozomların rastgele ayrılması ise rekombinasyon temelli kalıtsal varyasyonla eşleşir.
Ortanca çiçeğinin pH değişimine bağlı olarak renk değiştirmesi genlerin işleyişini değiştiren kalıtsal olmayan bir modifikasyondur. Üreme hücrelerindeki DNA dizilimi değişimi mutasyondur ve kalıtsaldır. Homolog kromozomların rastgele kutuplara ayrılması ise mutasyon içermeyen, mayoz bölünmeye dayalı bir kalıtsal varyasyondur (rekombinasyondur).

Step-by-Step Solution

1
Çevresel faktörlerin (pH) gen işleyişindeki etkisini belirleme
Ortanca çiçeğinde görülen durum kalıtsal olmayan bir modifikasyondur.
Genotip değişmeden çevre etkisiyle sadece fenotip değiştiği için modifikasyon kavramıyla eşleşir.
2
Genetik materyaldeki ani ve kalıcı değişimlerin doğasını analiz etme
Üreme hücresindeki nükleotit dizilimi değişimi kalıtsal mutasyondur.
Radyasyon mutajen bir etmendir ve DNA dizisindeki değişimler mutasyon olarak tanımlanır; üreme hücresinde olması bunu kalıtsal kılar.
3
Eşeyli üremede çeşitliliği sağlayan normal hücresel mekanizmaları belirleme
Homolog kromozomların rastgele ayrılması rekombinasyon temelli kalıtsal varyasyondur.
Mayoz bölünme esnasında kromozomların şansa bağlı olarak farklı kutuplara gitmesi, yeni gen kombinasyonları oluşturarak kalıtsal çeşitliliğe yol açar.

Key Concept

Canlılarda genetik varyasyonlara yol açan faktörler ile kalıtsal olmayan modifikasyonların ayırt edilmesi.
Estimated Time:1m 30s
Question 4Question →

Canlılarda görülen genetik varyasyon ve modifikasyon süreçleri ile ilgili verilen hücresel/çevresel olaylar ile bu olayların temel özelliklerini doğru şekilde eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Items

Somatik hücre mutasyonu
Homolog kromozomların rastgele ayrılması
Modifikasyon
Germ hattı mutasyonu

Matches

Show answer & explanation

Answer

Somatik hücre mutasyonu, genlerin yapısında meydana gelen ve sadece bireyin kendisini etkileyip sonraki nesillere aktarılmayan değişim ile eşleşir. Homolog kromozomların rastgele ayrılması, krossing-over gerçekleşmemiş olsa bile gametlerde kromozom kombinasyonlarının çeşitlenmesini sağlayan kalıtsal mekanizma ile eşleşir. Modifikasyon, çevresel etkenlerle genlerin işleyişinde meydana gelen ve kalıtsal olmayan fenotipik değişim ile eşleşir. Germ hattı mutasyonu ise gamet veya gamet üreten hücrelerde ortaya çıkan, popülasyona yeni alellerin katılmasına ve kalıtsal çeşitliliğin artmasına neden olan değişim ile eşleşir.
Eşleştirmede, vücut hücrelerindeki mutasyonların kalıtsal olmadığı, mayozdaki homolog kromozom ayrılmasının kalıtsal çeşitliliğe yol açtığı, modifikasyonların kalıtsal olmadığı ve üreme hücrelerindeki mutasyonların ise kalıtsal olduğu temel biyolojik bilgilerine dayanılmıştır.

Step-by-Step Solution

1
Vücut hücrelerinde (somatik) meydana gelen mutasyonların kalıtsallığını analiz edin.
Somatik hücre mutasyonlarının sonraki nesillere aktarılmadığı belirlenir.
Vücut hücreleri gamet oluşumunda doğrudan yer almadığından, bu mutasyonlar sadece bireyin kendisinde sınırlı kalır.
2
Mayoz bölünmede kromozomların bağımsız dağılımının genetik çeşitliliğe etkisini değerlendirin.
Homolog kromozomların rastgele ayrılmasının krossing-over olmasa bile gamet çeşitliliğini artırdığı belirlenir.
Mayoz I'deki homolog kromozom ayrılması bağımsız olasılıklara göre gerçekleştiğinden yeni kromozom kombinasyonları oluşur.
3
Çevre etkisiyle ortaya çıkan fenotipik değişimlerin kalıtsallığını inceleyin.
Modifikasyonların genlerin nükleotit dizilimini (yapısını) değiştirmediği ve kalıtsal olmadığı belirlenir.
Modifikasyonda sadece genin işleyişi değişir ve bu durum döllere aktarılmaz.
4
Üreme hücrelerindeki (germ hattı) mutasyonların gen havuzuna katkısını inceleyin.
Germ hattı mutasyonlarının döllere aktarıldığı ve yeni aleller ürettiği belirlenir.
Gametler döllenmeyle yavru bireyi oluşturduğu için bu hücrelerdeki mutasyonlar kalıtsaldır ve popülasyon varyasyonunu artırır.

Key Concept

Genetik Varyasyonlar ve Mutasyonlar
Question 5Question →

Genetik varyasyonlar, mutasyonlar ve çevre etkisiyle ortaya çıkan değişimler (modifikasyonlar) canlıların kalıtım süreçlerinde farklı özellikler gösterir.

Buna göre,
I. Eşeyli üreyen bir canlıda, üreme ana hücresinin DNA eşlenmesi sırasında meydana gelen bir nokta mutasyonunun gelecek nesillere aktarılabilmesi,
II. Genetik çeşitliliği artıran krossing over olayının, mayoz bölünmeyle gamet oluşumu sürecinde gerçekleşmesinin zorunlu olması,
III. Ovada yetişen uzun boylu karahindiba bitkisinden alınan tohumların dağlık bölgede yetiştirildiğinde de sadece uzun boylu bitkiler oluşturması

durumlarından hangileri kalıtım ve varyasyon ilkelerine uygundur?

Show answer & explanation

Answer: Yalnız I

Answer

Üreme ana hücresinde meydana gelen mutasyonun gelecek nesillere aktarılabilmesi durumu kalıtım ilkelerine uygundur.
Üreme ana hücrelerinde meydana gelen mutasyonlar kalıtsal olup sonraki nesillere aktarılabilir. Ancak krossing over olayı her mayoz bölünmede gerçekleşmek zorunda değildir ve modifikasyonlar kalıtsal olmadığından çevre koşulları değiştiğinde fenotip eski halini korumaz. Bu nedenle sadece üreme ana hücresinde gerçekleşen mutasyonun aktarılabileceğini belirten öncül doğrudur.

Step-by-Step Solution

1
Birinci öncüldeki mutasyonun gerçekleştiği hücre türünü analiz etmek.
Sperm veya yumurta ana hücresi gibi üreme ana hücrelerinde meydana gelen mutasyonlar gametler yoluyla yavru döllere aktarılabilir. Dolayısıyla birinci öncül doğrudur.
Mutasyonların kalıtsallığı, olayın somatik (vücut) hücrelerinde mi yoksa germ hattı (üreme) hücrelerinde mi gerçekleştiğine bağlıdır.
2
İkinci öncüldeki krossing over olayının zorunluluğunu değerlendirmek.
Krossing over her mayoz bölünmede gerçekleşmek zorunda değildir. Krossing over olmasa dahi anafaz I evresindeki homolog kromozomların rastgele kutuplara çekilmesi genetik çeşitliliği sağlar. Dolayısıyla ikinci öncül yanlıştır.
Mayoz bölünmede çeşitlilik sağlayan mekanizmaların hangilerinin zorunlu, hangilerinin ihtimal dahilinde olduğunu ayırt etmek gerekir.
3
Üçüncü öncüldeki çevreye bağlı fenotip değişimini (modifikasyonu) incelemek.
Karahindiba bitkisinin ovada uzun boylu, dağda kısa boylu olması çevre etkisiyle ortaya çıkan modifikasyondur. Modifikasyonlar kalıtsal olmadığından, ovadaki bitkinin tohumları dağlık bölgeye ekilirse genetik yapı değişmediği için çevre etkisiyle kısa boylu bitkiler oluşur. Dolayısıyla üçüncü öncül yanlıştır.
Çevresel faktörlerin etkisiyle fenotipte meydana gelen modifikasyonların kalıtsal olmadığını ve yeni çevre koşullarında korunmadığını bilmek gerekir.

Key Concept

Genetik varyasyon mekanizmaları, mutasyonların kalıtsallığı ve modifikasyonların çevreyle ilişkisi
Question 6Question →

Canlılarda görülen değişimler ve genetik çeşitlilik mekanizmaları ile ilgili verilen olayları, bu olayların kalıtım yönüyle ilgili özellikleri veya tanımları ile eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Items

Sirke sineği larvalarının 16 °C sıcakl��kta düz kanatlı, 25 °C sıcaklıkta ise kıvrık kanatlı gelişmesi
Yüksek enerjili radyasyona maruz kalan bir insanın deri hücrelerinde nükleotit diziliminin bozulması
Bir bitkinin polen ana hücresinde kimyasal maddelerin etkisiyle nokta mutasyonu gerçekleşmesi
Mayoz bölünmenin anafaz I evresinde anne ve babadan gelen homolog kromozomların kutuplara rastgele çekilmesi

Matches

Show answer & explanation

Answer

Sirke sineğinde sıcaklığa bağlı kanat şekli değişimi modifikasyonla; deri h��crelerindeki radyasyon hasarı somatik (kalıtsal olmayan) mutasyonla; polen ana hücresindeki mutasyon germ hattı (kalıtsal) mutasyonuyla; homolog kromozomların rastgele ayrılması ise kalıtsal varyasyonu artıran rekombinasyon mekanizmasıyla eşleşir.
Verilen olaylar kalıtım özellikleri bakımından incelendiğinde; sirke sineğindeki sıcaklığa bağlı gelişim değişimi modifikasyon tanımına (birinci tanım), deri hücrelerindeki radyasyon hasarı kalıtsal olmayan somatik mutasyon tanımına (ikinci tanım), polen ana hücresindeki mutasyon kalıtsal germ hattı mutasyonu tanımına (üçüncü tanım) ve homolog kromozomların bağımsız ayrılması ise kalıtsal varyasyon sağlayan rekombinasyon mekanizması tanımına (dördüncü tanım) tam olarak uymaktadır.

Step-by-Step Solution

1
Birinci olay olan sirke sineklerindeki sıcaklığa bağlı gelişim farkını analiz ediniz.
Bu durum, çevre şartlarının (sıcaklık) etkisiyle genlerin işleyişinde meydana gelen kalıtsal olmayan bir değişimdir (modifikasyon). Bu nedenle birinci tanım ile eşleşir.
Modifikasyonlarda DNA nükleotit dizilimi değişmez, sadece çevre etkisiyle fenotip geçici olarak değişir.
2
İkinci olay olan deri hücrelerindeki nükleotit dizilim değişimini analiz ediniz.
Deri hücreleri vücut (somatik) hücresi olduğundan, buradaki mutasyon kalıtsal değildir ve sonraki nesillere aktarılmaz. Bu nedenle ikinci tanım ile eşleşir.
Çok hücreli canlılarda somatik hücre mutasyonları eşeyli üreme ile yavrulara geçmez.
3
Üçüncü olay olan polen ana hücresindeki mutasyonu analiz ediniz.
Polen ana hücreleri üreme ana hücresi olup mayozla üreme hücrelerini oluşturur. Burada gerçekleşen mutasyonlar kalıtsaldır. Bu nedenle üçüncü tanım ile eşleşir.
Üreme hattındaki (germ hattı) mutasyonlar döllenme yoluyla sonraki nesillere aktarılır.
4
Dördüncü olay olan homolog kromozomların rastgele çekilmesini analiz ediniz.
Bu olay mayoz bölünmede gerçekleşen ve genlerin yeni kombinasyonlar oluşturmasını sağlayarak kalıtsal varyasyona yol açan bir rekombinasyon mekanizmasıdır. Bu nedenle dördüncü tanım ile eşleşir.
Homolog kromozomların bağımsız ayrılması, mutasyon olmaksızın tür içi çeşitliliği artıran temel mekanizmalardan biridir.

Key Concept

Genetik varyasyon mekanizmaları, mutasyonların vücut ve üreme hücrelerinde gerçekleşmesinin kalıtsal sonuçları ve çevre etkisiyle oluşan modifikasyonların özellikleri.
Estimated Time:1m 30s
Genetik Varyasyonlar ve Mutasyonlar Practice Questions — YKS TYT (Temel Yeterlilik Testi) | Examkin