İklim Elemanları: Basınç Practice Questions — YKS TYT (Temel Yeterlilik Testi)

Question 1Question →

Yeryüzündeki sürekli basınç merkezlerinin oluşumunda Dünya'nın şekli (sıcaklık/termik etkenler) ve günlük hareketi (dinamik etkenler) temel rol oynar. Aşağıdaki sol sütunda verilen basınç kuşaklarını, sağ sütunda verilen doğru oluşum nedenleriyle eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Show answer & explanation

Answer

Ekvatoral Termik Alçak Basınç Kuşağı ısınan havanın yükselmesiyle, Subtropikal Dinamik Yüksek Basınç Kuşağı Dünya'nın günlük hareketiyle havanın 30° enlemlerinde yığılıp alçalmasıyla, Kutupsal Termik Yüksek Basınç Kuşağı ise soğuyan havanın alçalmasıyla eşleşir.

Doğru eşleştirmede Ekvatoral Termik Alçak Basınç Kuşağı ısınan havanın yükselmesiyle, Subtropikal Dinamik Yüksek Basınç Kuşağı günlük hareket etkisiyle havanın 30° enlemlerinde yığılmasıyla ve Kutupsal Termik Yüksek Basınç Kuşağı soğuyan havanın alçalmasıyla eşleşmektedir.

Step-by-Step Solution

1

Basınç kuşaklarının kökenini belirlemek

Ekvator ve kutup çevresindekilerin termik (sıcaklığa bağlı), 30° enlemlerindekilerin ise dinamik (günlük harekete bağlı) kökenli olduğunu saptamak.

Hatalı eşleştirmeleri önlemek için basınçların temel oluşum nedenlerini sınıflandırmak gerekir.

2

Ekvatoral kuşağın sıcaklık ilişkisini kurmak

Ekvatoral Termik Alçak Basınç Kuşağı ile 'sıcaklığın yüksek olmasına bağlı olarak havanın yükselmesi' bilgisini eşleştirmek.

Isınan havanın yoğunluğu azalır ve yükselerek alçak basınca yol açar.

3

Subtropikal kuşağın mekanik sürecini belirlemek

Subtropikal Dinamik Yüksek Basınç Kuşağı ile 'Dünya'nın günlük hareketi nedeniyle 30° enlemlerinde havanın yığılması' bilgisini eşleştirmek.

Ekvator'dan yükselen havanın kutuplara doğru giderken sapmaya uğraması ve 30° enlemlerinde yığılarak alçalması bu kuşağı oluşturur.

4

Kutupsal kuşağın sıcaklık ilişkisini kurmak

Kutupsal Termik Yüksek Basınç Kuşağı ile 'sıcaklığın düşük olmasına bağlı olarak havanın alçalması' bilgisini eşleştirmek.

Soğuyan havanın yoğunluğu artar ve alçalarak yüksek basınca yol açar.

Key Concept

Sürekli Basınç Kuşakları ve Oluşum Nedenleri

Question 2Question →

Atmosfer basıncı; sıcaklık, yükselti, yer çekimi ve dinamik etkenler (Dünya'nın günlük hareketi) gibi faktörlere bağlı olarak yeryüzünde alansal değişimler gösterir.

Buna göre, aşağıda coğrafi özellikleri belirtilen merkezlerin yıllık ortalama atmosfer basınç değerlerinin en yüksek olandan en düşük olana doğru sıralaması nasıl olmalıdır?

Drag items to arrange them in the correct order

Show answer & explanation

Answer

IV. Merkez > II. Merkez > I. Merkez > III. Merkez

Yeryüzünde basınç dağılışını en çok etkileyen faktör yükseltidir. Yükseldikçe hava yoğunluğu ve yer çekimi azaldığı için basınç hızla düşer; bu durum

2000\text{ m}

yükseltideki III. Merkez'in basıncını en düşük yapar. Deniz seviyesindeki diğer merkezler kıyaslandığında;

90^\circ

enlemindeki IV. Merkez hem aşırı soğuma hem de maksimum yer çekimi ile en yüksek basınca sahiptir.

30^\circ

enlemindeki II. Merkez alçalıcı hava hareketleriyle yüksek basınç (DYB) alanı iken, Ekvator üzerindeki I. Merkez sıcak havanın yükselmesi nedeniyle alçak basınç (TAB) alanıdır. Buna göre en yüksekten en düşüğe doğru sıralama IV > II > I > III şeklindedir.

Step-by-Step Solution

1

Yükselti faktörünün basınç üzerindeki belirleyici rolünün incelenmesi

III. Merkez

2000\text{ m}

yükseltide yer aldığı için, gaz yoğunluğu ve yer çekiminin azalmasına bağlı olarak en düşük basınca sahip merkez olarak belirlenir.

Atmosfer basıncını etkileyen faktörler arasında yükselti, basıncı en hızlı ve en belirgin şekilde düşüren etkendir. Bu nedenle, yüksek yerlerdeki basınç, deniz seviyesindeki alçak basınç kuşağından bile daha düşüktür.

2

Kutup noktasındaki (IV. Merkez) basınç koşullarının çözümlenmesi

IV. Merkez'in hem çok soğuk olması (termik yüksek basınç) hem de yer çekiminin en fazla olduğu kutup noktasında bulunması nedeniyle en yüksek basınca sahip olduğu saptanır.

Sıcaklığın aşırı düşük olması havanın büzüşüp ağırlaşmasına, yer çekimi ise gazların yeryüzüne daha fazla çekilmesine sebep olarak basıncı maksimum düzeye çıkarır.

3

Deniz seviyesindeki diğer iki merkezin (I. ve II. Merkezler) karşılaştırılması

II. Merkez dinamik yüksek basınç (DYB) alanında yer aldığından basıncı yüksektir. I. Merkez ise termik alçak basınç (TAB) alanında bulunduğundan basıncı düşüktür. Dolayısıyla II. Merkez'deki basınç I. Merkez'den daha fazladır.

Dünya'nın günlük hareketine bağlı olarak

30^\circ

enlemlerinde alçalan hava kütleleri sıkışarak yüksek basınç oluştururken, Ekvator'da ısınan hava yükselerek alçak basınç oluşturur.

4

Tüm merkezlerin büyükten küçüğe doğru sıralanması

Sıralama IV. Merkez > II. Merkez > I. Merkez > III. Merkez şeklinde gerçekleşir.

Kutup termik yüksek basıncı (IV) >

30^\circ

enlemi dinamik yüksek basıncı (II) > Ekvator termik alçak basıncı (I) >

2000\text{ m}

yükseltideki alan (III).

Key Concept

Atmosfer basıncının dağılışında yükselti, enlem (yer çekimi), sıcaklık ve Dünya'nın günlük hareketinin (dinamik etkenler) birleşik etkisi.

Question 3Question →

Rüzgarın hızı, esiş yönündeki basınç farkı ile doğru, bu farkın oluştuğu mesafe ile ters orantılıdır (basınç gradyanı). Diğer tüm koşulların (sürtünme, yer şekilleri vb.) eşit olduğu kabul edildiğinde, aşağıdaki tabloda üç farklı merkez arasında esen rüzgarların basınç farkları ve merkezler arası mesafeleri verilmiştir:

Rüzgar	Basınç Farkı (mb)	Merkezler Arası Mesafe (km)
K rüzgarı	10	100
L rüzgarı	20	400
M rüzgarı	5	25

Buna göre, bu rüzgarların hızlarını en yüksek olandan en düşük olana doğru sıralayınız.

Drag items to arrange them in the correct order

Show answer & explanation

Answer

Rüzgarların hızlarına göre en yüksekten en düşüğe doğru sıralaması M rüzgarı, K rüzgarı ve L rüzgarı şeklindedir.

Rüzgarların hızı, birim mesafedeki basınç farkını ifade eden basınç gradyanına bağlıdır. Hesaplanan gradyan değerlerine göre M rüzgarı 0,2 mb/km ile en hızlı, K rüzgarı 0,1 mb/km ile orta hızda, L rüzgarı ise 0,05 mb/km ile en yavaş rüzgardır.

Step-by-Step Solution

1

Her bir rüzgar doğrultusundaki basınç gradyanını bulmak için basınç farkını merkezler arasındaki mesafeye oranlayınız.

K rüzgarı için

10 / 100 = 0{}1

mb/km, L rüzgarı için

20 / 400 = 0{}05

mb/km, M rüzgarı için

5 / 25 = 0{}2

mb/km gradyan değerleri bulunur.

Basınç gradyanı, rüzgarın esiş hızını doğrudan belirleyen temel kuvvettir.

2

Hesaplanan basınç gradyanı değerlerini karşılaştırarak büyükten küçüğe doğru sıralayınız.

Değerlerin büyükten küçüğe sıralanışı

0{}2

(M rüzgarı) >

0{}1

(K rüzgarı) >

0{}05

(L rüzgarı) şeklindedir.

Gradyan değeri ne kadar yüksekse rüzgarın esiş hızı da o kadar yüksek olur.

Key Concept

Rüzgarın hızını etkileyen en temel faktörlerden biri olan basınç gradyanıdır (basınç farkının mesafeye oranı).

Question 4Question →

Atmosfer basıncı; sıcaklık, yükselti, yer çekimi ve yoğunluk gibi faktörlerin etkisiyle yery��zünde değişkenlik gösterir. Sıcaklık ile basınç arasında ters orantı bulunurken, yükselti ile basınç arasında da ters orantı mevcuttur. Bu iki faktörün çeliştiği durumlarda yükseltinin basınç üzerindeki belirleyici etkisi sıcaklığa göre çok daha güçlüdür.

Aşağıdaki tabloda beş farklı merkeze ait yükselti ve gerçek sıcaklık değerleri verilmiştir:

Merkez	Yükselti ( $m$ )	Ger��ek Sıcaklık ( $^\circ C$ )
K	$500$	$25$
L	$1200$	$15$
M	$2000$	$8$
N	$2800$	$2$
P	$3500$	$-6$

Buna göre, tabloda verilen merkezlerin hangisinde atmosfer basıncının en düşük olması beklenir?

K

L

M

N

P

Show answer & explanation

Answer: P

Answer

Atmosfer basıncının en düşük olması beklenen merkez P merkezidir.

Doğru cevap P merkezidir. Atmosfer basıncını belirleyen en temel faktör, birim alana düşen gaz sütununun ağırlığı ve yoğunluğudur. Yükselti arttıkça yer çekimi azaldığı ve gazlar seyreldiği için basınç belirgin şekilde düşer. P merkezi

3500

m ile en yüksek noktadır ve sıcaklığın düşük olması basıncı artırıcı bir etki yapsa da yükselti faktörü bu etkiyi gölgeleyerek basıncın en düşük değerde kalmasını sağlar.

Step-by-Step Solution

1

Yükselti faktörünün basınç üzerindeki etkisini incelemek.

Yükseldikçe yer çekimi azalır ve atmosferi oluşturan gazlar��n yoğunluğu ile kalınlığı düşer, bu da basıncı doğrudan azaltır.

Yükselti ile basınç arasında güçlü bir ters orantı vardır.

2

Sıcaklık faktörünün basınç üzerindeki etkisini incelemek.

Sıcaklık azaldıkça hava molekülleri büzüşür, yoğunlaşır ve ağırlaşarak yüksek basınç oluşturma eğilimi gösterir.

Sıcaklık ile basınç arasında ters orantı vardır (termik etki).

3

Yükselti ve sıcaklık faktörlerinin baskınlık durumunu kıyaslayarak en düşük basınçlı merkezi bulmak.

Yükseltinin basıncı azaltıcı etkisi, sıcaklığın basıncı artırıcı (soğuma nedeniyle) etkisinden çok daha baskındır. Bu nedenle sıcaklığı

-6^\circ C

olmasına rağmen en yüksekteki (

3500

m) P merkezinde basınç en düşüktür.

Troposferdeki yükselti farkları, basınç değişiminde sıcaklık değişimlerine göre ana belirleyicidir.

Key Concept

Yükselti ve sıcaklığın basınç üzerindeki etkilerinin karşılaştırılması

Question 5Question →

Yeryüzünde sıcaklık ve Dünya'nın günlük hareketi gibi faktörlerin etkisiyle farklı enlemlerde sürekli basınç kuşakları oluşmuştur. Aşağıda verilen sürekli basınç kuşakları ile bu kuşakların oluşum kökenini ve genel hava özelliklerini doğru şekilde eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Show answer & explanation

Answer

30^\circ

enlemleri dinamik yüksek basınçla, Ekvator termik alçak basınçla,

60^\circ

enlemleri dinamik alçak basınçla ve kutuplar termik yüksek basınçla eşleşmektedir.

Sürekli basınç kuşakları oluştukları enlemlerin sıcaklık koşullarına ve Dünya'nın günlük hareketine göre karakter kazanır.

30^\circ

enlemlerindeki dinamik yüksek basınç çölleşmeye yol açan alçalıcı havayı; Ekvator'daki termik alçak basınç konveksiyonel yağışları;

60^\circ

enlemlerindeki dinamik alçak basınç cephesel yağışları; kutuplardaki termik yüksek basınç ise soğuk, kuru ve kararlı hava kütlelerini açıklar.

Step-by-Step Solution

1

Basınç merkezlerinin enlemlerini ve kökenlerini (termik/dinamik) sınıflandırmak.

Dünya'nın şekline bağlı sıcaklık farkı ile oluşanlar termik (

0^\circ

ve

90^\circ

), günlük harekete bağlı oluşanlar ise dinamik (

30^\circ

ve

60^\circ

) basınç kuşaklarıdır.

Sürekli basınç kuşaklarının oluşum nedenlerini ayırt etmek doğru eşleştirmenin ilk aşamasıdır.

2

Basınç tiplerinin (alçak/yüksek) dikey hava hareketlerini belirlemek.

Alçak basınç merkezlerinde yükselici hava hareketleri görülürken, yüksek basınç merkezlerinde alçalıcı hava hareketleri görülür.

Dikey yönlü hava hareketleri, yağış oluşumu ve bulutluluk durumunu belirleyen temel iklimsel kuvvettir.

3

Belirlenen özellikleri eşleştirmek.

30^\circ

enlemleri alçalıcı hava hareketi nedeniyle dinamik yüksek basınçla, Ekvator sürekli ısınma ve yükselme nedeniyle termik alçak basınçla,

60^\circ

enlemleri rüzgarların karşılaşması ve yükselmesi nedeniyle dinamik alçak basınçla, kutuplar ise sürekli soğuma ve alçalma nedeniyle termik yüksek basınçla eşleşir.

Soruda istenen her bir sürekli basınç kuşağının karakteristik özelliği tespit edilip doğru eşleşme tamamlanır.

Key Concept

Dünya üzerindeki sürekli basınç kuşaklarının enlemsel dağılışı, oluşum mekanizmaları ve hava hareketleriyle ilişkisi.

Estimated Time:2m 0s

İklim Elemanları: Basınç

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes