Ahlak ve Değerler

Maddi veya manevi zorluklar, tehlikeler karşısında korkuya kapılmayıp cesaret göstermek; vatanı, milleti, canı ve namusu korumak için yiğitçe davranmak İslam ahlakında önemli bir erdem kabul edilir.

Buna göre, bahsedilen bu erdem aşağıdakilerden hangisidir?

İslam ahlakında bireysel ve toplumsal hayatı şekillendiren olumlu tutum ve erdemler, yalnızca teorik birer kavram olmayıp günlük hayattaki karar ve davranışlarda somut karşılıklar bulur.

Aşağıda sol sütunda İslam ahlakındaki bazı olumlu tutum ve erdemler, sağ sütunda ise bu erdemlerin günlük hayatta gözlemlenebileceği örnek durumlar verilmiştir.

Bu erdemleri, ilgili oldukları örnek durumlarla doğru bir şekilde eşleştiriniz.

Ahlaki değerler, bireyin iç dünyasındaki vicdani duyarlılık ile dış dünyadaki toplumsal normlar arasında bir köprü vazifesi görür. Bir değerin ahlaki bir nitelik kazanması, onun sadece toplum tarafından benimsenmesine değil, aynı zamanda bireyin iradesiyle seçtiği ahlaki eylemlere kaynaklık etmesine bağlıdır. İslam düşüncesinde de değerlerin mahiyeti, onların inançla temellenerek hayata geçirilen salih amellere dönüşmesiyle anlam kazanır. Değerler durağan birer bilgi yığını değil, insan davranışlarına yön veren ve onları ahlaki açıdan anlamlandıran dinamik ilkelerdir.

Buna göre, ahlak ve değer kavramlarının mahiyeti ile ilgili aşağıdakilerden hangisine ulaşılabilir?

İslam ahlakında bazı tutum ve davranışlar yerilmiş, toplumsal huzuru bozduğu gerekçesiyle yasaklanmıştır. Aşağıda bu davranışlara dair günlük hayattan örnek senaryolar ve ahlaki kavramlar verilmiştir. Bu senaryoları ilgili oldukları kötü davranışlarla eşleştiriniz.

Ahmet, sınıf arkadaşı Mehmet'in haberi olmadan onun günlüğünü okumuş ve özel hayatına dair gizli bilgileri öğrenmeye çalışmıştır. Buna göre Ahmet'in bu davranışı, İslam dininde yasaklanan aşağıdaki kötü davranışlardan hangisinin kapsamına girmektedir?

Ahlak ve değer alan��na ait bazı temel kavramlar ile bu kavramların mahiyetlerini yansıtan tanımlar aşağıda verilmiştir. Bu kavramları, kendilerine uygun olan en doğru tanımlarla eşleştiriniz.

Aşağıda İslam ahlakında yerilen bazı kötü davranışlar ve bunların tanımları karışık olarak verilmiştir. Bu kavramları doğru tanımlarıyla eşleştiriniz.

Ahlak, bireyin yapıp etmelerini iyi ya da kötü olarak nitelendirmesine kaynaklık eden manevi değerler, kurallar ve inançlar b��tünüdür. Değer ise bireyin ve toplumun inandığı, benimsediği ve uyguladığı her türlü düşünce, davranış ve kuralı ifade eder. Değerlerin oluşumunda dinin, örfün, adetin ve aklın önemli rolleri vardır. Ancak bir kuralın ya da toplumsal beklentinin gerçek anlamda ahlaki bir değer haline gelebilmesi, bireyin bunu sadece toplumsal baskı veya ceza korkusuyla değil, kendi hür iradesiyle seçmesi ve samimiyetle içselleştirmesi ile mümkündür.

Bu parçadan hareketle ahlak ve değer kavramlarının mahiyeti ile ilgili aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılabilir?

İslam ahlak felsefesinde erdemler, insan ruhunda bulunan akıl, öfke (gadap) ve arzu (şehvet) kuvvelerinin itidal (denge) üzere bulunmasıyla açıklanır. Bir şehrin yöneticisi olan Ahmet Bey, iki grup arasında çıkan şiddetli bir toprak anlaşmazlığını çözmekle görevlendirilir. Görüşmeler sırasında taraflardan biri Ahmet Bey’e a��ır ithamlarda bulunup onu provoke etmeye çalışır. Ahmet Bey ise bu kışkırtmalar karşısında öfkesine yenik düşmeyip sükunetini korur. Süreç içerisinde kendisine sunulan yüklü miktardaki rüşvet tekliflerini kesin bir dille reddeder ve nihayetinde hukuk çerçevesinde, hak sahibine hakkını teslim eden bir karar verir.

Bu olayda Ahmet Bey’in sergilediği tutumlar ile İslam ahlakındaki erdemlerin ilişkisine dair aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi yanlıştır?

İslam ahlakında toplumsal huzuru zedeleyen ve bireysel ahlakı bozan bazı kötü davranışlar yerilmiş ve yasaklanmıştır.

Buna göre, sol sütunda verilen ahlaki tanımları sağ sütunda yer alan İslam ahlakındaki terimsel karşılıklarıyla doğru bir şekilde eşleştiriniz.

Ahlak ve değer kavramları, bireysel ve toplumsal hayatın şekillenmesinde farklı işlevler üstlenen, birbirleriyle ilişkili fakat farklı mahiyetlere sahip kavramsal yapılardır. Bu kavramların mahiyetlerini doğru kavramak, ahlaki eylemin temelini anlamak açısından büyük önem taşır.

Aşağıdaki sol sütunda verilen ahlaki kavramları, sağ sütunda yer alan ve bu kavramların mahiyetlerini yansıtan tanımlarla doğru şekilde eşleştiriniz.

Toplumsal değerlerin oluşumunda din, akıl ve örf gibi çeşitli kaynaklar etkili olmaktadır. İslam dininin g��nderdiği vahiyler, ahlak kurallarının ve değerlerin en temel kaynağını oluşturur. Bununla birlikte İslam, toplumun geçmişten getirdiği ve dinin inanç, ibadet ve ahlak ilkelerine aykırı olmayan örf ve adetleri de değer olarak kabul edip korumuştur.

Buna göre, değerlerin oluşum süreci ve kaynakları hakkında aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Ayşe, okul temsilciliği seçimlerinde rakibi olan Zeynep'in kazanmasını kabullenememiş, onun bu başarıyı hak etmediğini düşünerek i��ten içe Zeynep'in itibar kaybetmesini istemiştir. Zeynep'in bir açığını bulmak amacıyla onun günlüğünü gizlice okumuş ve burada yazan bazı özel bilgileri onun arkasından diğer arkadaşlarına anlatmıştır. Ayrıca Zeynep'in sınavda kopya çektiği yönünde asılsız bir söylenti yaymıştır.

Bu parçada Ayşe'nin sergilediği davranışlar İslam ahlakında yerilen kötü davranışlar açısından analiz edildiğinde, aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Hz. Muhammed, Medine'ye İslam'ın inanç ve ahlak esaslarını anlatmak üzere genç bir sahabe olan Mus'ab b. Umeyr'i öğretmen olarak görevlendirmiştir. Genç yaşına rağmen Mus'ab, nezaketi, sabrı ve ikna edici hitabetiyle Medine toplumunda ahlaki değerlerin yayılmasında büyük bir başarı elde etmiştir.

Buna göre, Hz. Muhammed'in Mus'ab b. Umeyr'e bu görevi vermesi, İslam'ın gençliğe bakışı ve toplumsal değerlerin aktarılması açısından aşağıdakilerden hangisini doğrudan gösterir?

İslam ahlakının temelini oluşturan Kur'an-ı Kerim, genel ilkeleri ve evrensel değerleri belirleyerek ahlaki hayatın teorik çerçevesini çizer. Ancak bu ilkelerin insan hayatında nas��l karşılık bulacağı, bireysel ve toplumsal ilişkilerde nasıl uygulanacağı noktasında sünnet devreye girer. Hz. Peygamber, kendi yaşamıyla Kur’an’ın ahlak ilkelerini somutlaştırmış, Müslümanlara takip edecekleri canlı bir model sunmuştur. Nitekim Hz. Aişe’ye Hz. Peygamber’in ahlakı sorulduğunda 'Onun ahlakı Kur’an’dı.' diyerek bu iki kaynak arasındaki kopmaz bağı ifade etmiştir.

Bu parçadan hareketle İslam ahlakının kaynakları ile ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

İslam ahlakının şekillenmesinde vahiy (Kur'an ve Sünnet) ile insan aklının iş birliği temel belirleyicidir. Bu kaynakların her biri, ahlaki yapının inşasında kendine özgü bir fonksiyona sahiptir.

Buna göre, solda verilen İslam ahlakının kaynaklarına dair örnek durumlar ile sağda verilen bu kaynakların ahlak sistemindeki işlevlerini doğru şekilde eşleştiriniz.

Ashab-ı Kehf, yaşadıkları toplumun inanç ve ahlak değerlerinden saparak putperestliğe ve adaletsizliğe yönelmesi karşısında, genç yaşlarında olmalarına rağmen bu gidişata boyun eğmemişlerdir. İnançlarını özgürce yaşayabilmek ve tevhit inancını savunabilmek adına saray konforunu ve toplumsal konumlarını geride bırakarak bir mağaraya sığınmışlardır. Kur'an-ı Kerim'de onların bu tavrı, "Şüphesiz onlar, Rablerine inanmış birkaç gençti. Biz de onların hidayetlerini artırmıştık." (Kehf suresi, 13. ayet) şeklinde övülmüştür.

Buna göre Ashab-ı Kehf'in örnekliğinden hareketle gençlerin toplumsal değerler karşısındaki duruşuna dair aşağıdakilerden hangisi vurgulanmaktadır?

İslam ahlakının inşasında vahiy (Kur'an ve Sünnet) ile akıl arasında kopmaz bir bağ vardır. Kur'an-ı Kerim, ahlaki ilkelerin çerçevesini çizen ve genel düsturlar koyan ana kaynaktır. Hz. Peygamber'in sünneti ise bu ilkelerin somutlaşmış halidir; o, Kur'an ahlakını kendi hayatında yaşayarak insanlığa en güzel örnek olmuştur. İnsan aklı ise bu iki temel kaynağın ışığında, ahlaki ilkeleri kavrar, açıklar ve değişen hayat şartlarında bunlara uygun çözümler üretir. Ancak akıl, tek başına bağlayıcı ve evrensel bir ahlak sistemi kurmada yetersiz kalabileceğinden, vahyin rehberliğine muhtaçtır.

Buna göre İslam ahlakının kaynakları ve bunların işleviyle ilgili aşağıdakilerden hangisine ulaşılabilir?

İslam ahlakının şekillenmesinde rol oynayan temel kaynakların (Kur'an, Sünnet ve selim akıl) yansımalarını gösteren aşağıdaki ayet ve hadis mealleri ile bu kaynakların ahlaki alandaki işlevlerini doğru şekilde eşleştiriniz.

Savaş sonrası kıtlık ve büyük bir ekonomik daralma yaşanan bir şehirde, kendisi de günlerdir kısıtlı gıda ile idare eden ve ailesinin günlük ihtiyacını ancak karşılayacak kadar yiyeceği olan Selim Bey, sokakta karşılaştığı ve daha zor durumda olan komşusuna elindeki yiyeceğin tamamını vermiştir. İslam ahlak düşünürleri bu tür eylemleri değerlendirirken, kişinin kendi ihtiyacı yokken yardım etmesi ile kendisi de ihtiyaç içerisindeyken fedakarlıkta bulunması arasında ahlaki bir derece farkı olduğunu vurgularlar.

Buna göre Selim Bey'in sergilediği bu fedakarlık, İslam ahlakında 'cömertlik' kavramının da ötesine geçerek aşağıdaki erdemlerden hangisiyle doğrudan ifade edilir?