Asitler, Bazlar ve Tuzlar Practice Questions — YKS TYT (Temel Yeterlilik Testi)

Question 1Question →

Bir kimya laboratuvarında çalışan araştırmacı, günlük hayatta ve endüstride yaygın olarak kullanılan $X$ , $Y$ ve $Z$ tuzları ile ilgili aşağıdaki bilgileri vermiştir:

* $X$ : Kabartma tozu yapımında ve mide asitliğini düzenleyen ilaçlarda kullanılır.
* $Y$ : Kireç ocağı tesislerinde yüksek sıcaklıkta kalsiyum oksit (sönmemiş kireç) ve karbondioksit gazına ayrıştırılır.
* $Z$ : Cam üretimi, sabun yapımı ve ka��ıt endüstrisinde ham madde olarak kullanılır; sulu çözeltisi bazik özellik gösterir.

Buna göre, bu tuzlar ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Y

bileşiğinin yaygın adı sönmüş kireç olup kimyasal formülü

\text{Ca(OH)}_2

şeklindedir.

Z

bileşiğinin kimyasal formülü

\text{NaHCO}_3

olup yaygın adı çamaşır sodasıdır.

X

bileşiğinin yaygın adı yemek sodasıdır ve sulu çözeltisi bazik özellik gösterir.

X

bileşiğinin sistematik adı sodyum karbonat,

Z

bileşiğinin sistematik adı ise sodyum bikarbonattır.

Z

tuzu sert suların sertliğini gidermede kullanılmaz, çünkü sert sular sabunun temizleme verimini etkilemez.

Show answer & explanation

Answer: $X$ bileşiğinin yaygın adı yemek sodasıdır ve sulu çözeltisi bazik özellik gösterir.

Answer

Sodyum bikarbonat (

X

) bileşiğinin yaygın adı yemek sodasıdır ve sulu çözeltisi bazik özellik gösterir.

Yemek sodası olarak bilinen sodyum bikarbonat (

X

), antiasit özelliği sayesinde mide asitliğini düzenlemede ve kabartma tozu olarak kullanılır, sulu çözeltisi baziktir.

Step-by-Step Solution

1

Verilen kullanım alanları ve özelliklerden yararlanılarak

X

,

Y

ve

Z

tuzlarının kimyasal formülleri belirlenir.

X

tuzu sodyum bikarbonat (

\text{NaHCO}_3

- yemek sodası),

Y

tuzu kalsiyum karbonat (

\text{CaCO}_3

- kireç taşı),

Z

tuzu ise sodyum karbonattır (

\text{Na}_2\text{CO}_3

- çamaşır sodası).

Yemek sodası hamur kabartmada ve mide asitliğini nötrleştirmede kullanılır. Kireç taşı yüksek sıcaklıkta kalsiyum oksit (sönmemiş kireç) ve karbondioksit gazına parçalanır. Çamaşır sodası ise cam ve sabun sanayisinde kullanılan bazik bir tuzdur.

2

Belirlenen tuzların özellikleri seçeneklerle karşılaştırılarak doğru ifade tespit edilir.

Sodyum bikarbonatın (

X

) yaygın adı yemek sodasıdır ve sulu çözeltisi zayıf bazik özellik gösterir.

Seçeneklerdeki diğer ifadeler incelendiğinde yaygın adlar, formüller veya sert suların temizleme özellikleri hakkında yanlış eşleştirmeler ve kavram kargaşaları yer almaktadır.

Key Concept

Tuzların Özellikleri ve Yaygın Kullanım Alanları

Question 2Question →

Aşağıda sistematik adları ve kimyasal formülleri verilen tuzlar ile bu tuzların sulu çözeltilerinin asitlik-bazlık karakterini ve yaygın kullanım alanlarını içeren açıklamaları doğru şekilde eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Show answer & explanation

Answer

Kalsiyum karbonat (

CaCO_3

) inşaat malzemelerinde hammadde olmasıyla; Amonyum klorür (

NH_4Cl

) pillerde elektrolit ve lehimcilikte kullanılmasıyla; Sodyum bikarbonat (

NaHCO_3

) hamur kabartma tozu ve antiasit ilaç yapımıyla; Sodyum karbonat (

Na_2CO_3

) ise cam üretimi ve su yumuşatma işleviyle eşleşmektedir.

Eşleştirme sonucunda; Kalsiyum karbonat (

CaCO_3

) kireç taşı olarak inşaat alanındaki kullanımıyla; Amonyum klorür (

NH_4Cl

) asidik yapısı ve pillerde/lehimcilikte kullanımıyla; Sodyum bikarbonat (

NaHCO_3

) yemek sodası olarak hamur kabartma ve mide asidi düzenleme işlevleriyle; Sodyum karbonat (

Na_2CO_3

) ise cam sanayisi ve su yumuşatmadaki rolleriyle tam olarak örtüşmektedir.

Step-by-Step Solution

1

Kalsiyum karbonat (

CaCO_3

) bileşiğinin yaygın adını, çözünürlük ve kullanım özelliklerini belirleme

CaCO_3

yaygın adı kireç taşıdır, suda az çözünür ve inşaat sektöründe çimento, kireç yapımında kullanılır. Bu özellikler dördüncü açıklama ile uyuşmaktadır.

Bileşiğin endüstriyel kimliğini ve çözünürlük durumunu tespit etmek için.

2

Amonyum klorür (

NH_4Cl

) bileşiğinin asitlik-bazlık karakterini ve teknolojik kullanım alanlarını belirleme

NH_4Cl

(nişadır) asidik bir tuzdur, pillerde elektrolit ve lehimcilikte oksit temizleyici olarak kullanılır. Bu özellikler ikinci açıklama ile uyuşmaktadır.

Tuzun asidik karakterini ve spesifik endüstriyel rollerini analiz etmek için.

3

Sodyum bikarbonat (

NaHCO_3

) bileşiğinin yaygın adını ve günlük yaşamdaki işlevlerini belirleme

NaHCO_3

yemek sodasıdır, bazik karakterdedir, asitlerle gaz açığa çıkarır (kabartma tozu) ve antiasit olarak mide asidini nötralize eder. Bu özellikler üçüncü açıklama ile uyuşmaktadır.

Mutfak ve tıp alanındaki kabartıcı/nötralize edici kimyasal tepkime kökenini açıklamak için.

4

Sodyum karbonat (

Na_2CO_3

) bileşiğinin sanayi ve temizlik alanındaki kullanımını belirleme

Na_2CO_3

çamaşır sodasıdır, bazik karakterdedir, cam üretiminde erime noktasını düşürmek için ve sulardaki sertlik yapıcı iyonları çöktürmek için kullanılır. Bu özellikler birinci açıklama ile uyuşmaktadır.

Bileşiğin cam sanayisindeki rolünü ve sertlik giderici kimyasal çöktürme mekanizmasını belirlemek için.

Key Concept

Tuzların sistematik/yaygın adları, asitlik-bazlık özellikleri, çözünürlük karakterleri ve endüstriyel/günlük kullanım alanları.

Question 3Question →

Laboratuvarda oda sıcaklığında ( $25\text{ }^\circ\text{C}$ ) şekildeki iki kapta bulunan sulu karışımlar boş bir kapta birleştirilerek karıştırılıyor ve bir asit-baz tepkimesi gerçekleşiyor.

Buna göre, tepkime ve oluşan son çözelti ile ilgili;

I. Kısmi nötrleşme gerçekleşmiştir.
II. Tepkime sonucunda oluşan tuzun sistematik adı demir(II) nitrattır.
III. Son çözeltinin pH değeri 7'den küçüktür.

ifadelerinden hangileri doğrudur?

Yalnız I

I ve II

I ve III

II ve III

I, II ve III

Show answer & explanation

Answer: I, II ve III

Answer

Kısmi nötrleşmenin gerçekleştiği, oluşan tuzun adının demir(II) nitrat olduğu ve artan asit sebebiyle son çözeltinin pH değerinin 7'den küçük olduğu ifadelerinin tamamı doğrudur.

Tepkimede

0,3\text{ mol } \text{H}^+

ile

0,2\text{ mol } \text{OH}^-

bir araya gelmiş, asit arttığı için kısmi nötrleşme gerçekleşmiş ve ortam asidik (pH < 7) olmuştur. Oluşan tuz ise

\text{Fe}^{2+}

iyonu içerdiğinden demir(II) nitrat olarak adlandırılır. Dolayısıyla üç ifade de doğrudur.

Step-by-Step Solution

1

Kaplardaki maddelerin formüllerini ve suya verdikleri iyonların mol sayılarını belirleme

I. kaptaki kezzap

\text{HNO}_3

asididir ve

0,3\text{ mol } \text{H}^+

iyonu verir. II. kaptaki

\text{Fe(OH)}_2

bazı ise

0,1 \times 2 = 0,2\text{ mol } \text{OH}^-

iyonu verir.

Nötrleşme tepkimelerinde net iyon tepkimesi

\text{H}^+

ve

\text{OH}^-

iyonları arasında gerçekleşir.

2

Nötrleşme derecesini ve artan maddeyi hesaplama

0,2\text{ mol } \text{OH}^-

iyonu ile

0,2\text{ mol } \text{H}^+

iyonu nötrleşir. Ortamda

0,3 - 0,2 = 0,1\text{ mol } \text{H}^+

iyonu artar.

Asit ve bazın tamamen tükenmeyip birinin artması durumunda kısmi nötrleşme gerçekleşir. Bu nedenle birinci ifade doğrudur.

3

Oluşan tuzun formülünü ve sistematik adını belirleme

Tepkime sonucu oluşan tuz

\text{Fe}^{2+}

katyonu ve

\text{NO}_3^-

anyonundan oluşan

\text{Fe(NO}_3)_2

bileşiğidir. Sistematik adı demir(II) nitrattır.

Demir değişken değerlikli bir metal olduğundan adı belirtilirken yükseltgenme basamağı Roma rakamıyla yazılmalıdır. Bu nedenle ikinci ifade doğrudur.

4

Son çözeltinin pH durumunu belirleme

Ortamda serbest

\text{H}^+

iyonları arttığı için son çözelti asidik özellik gösterir ve

25\text{ }^\circ\text{C}

'deki pH değeri 7'den küçüktür.

Asidik çözeltilerde pH < 7'dir. Bu nedenle üçüncü ifade doğrudur.

Key Concept

Asit-baz nötrleşme tepkimelerinde sınırlayıcı bileşen analizi, kısmi nötrleşme ve oluşan tuzların adlandırılması kuralları.

Alternative Method

Tepkime denklemi denkleştirilerek de katsayılar üzerinden mol geçişleri yapılabilir:

\text{Fe(OH)}_2(k) + 2\text{HNO}_3(suda) \rightarrow \text{Fe(NO}_3)_2(suda) + 2\text{H}_2\text{O}(l)

Denkleştirilmiş tepkimede

1\text{ mol } \text{Fe(OH)}_2

için

2\text{ mol } \text{HNO}_3

gereklidir. Başlangıçta alınan

0,1\text{ mol } \text{Fe(OH)}_2

ile

0,2\text{ mol } \text{HNO}_3

tamamen nötrleşir. Ortamda

0,3 - 0,2 = 0,1\text{ mol } \text{HNO}_3

arttığı için çözelti asidiktir.

Estimated Time:2m 30s

Question 4Question →

Laboratuvarda 25 °C sıcaklıkta bulunan $0,3\text{ mol } \text{HCl}$ içeren sulu çözelti ile $0,2\text{ mol } \text{Ca(OH)}_2$ içeren sulu çözelti boş bir kapta karıştırılarak tam verimle tepkimeye sokuluyor.

Buna göre, gerçekleşen tepkime ve oluşan son çözelti ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Tepkime sonucunda tam nötrleşme gerçekleşmiştir ve son çözeltinin pH değeri 7'dir.

Tepkime sonucunda oluşan tuz kalsiyum(II) klorür olarak adlandırılır.

Tepkime sonunda

0,05\text{ mol } \text{Ca(OH)}_2

artar ve oluşan çözeltinin pH değeri 7'den büyüktür.

Tepkimede sınırlayıcı bileşen kalsiyum hidroksit (

\text{Ca(OH)}_2

) olup tepkime sonucunda

0,2\text{ mol } \text{H}_2\text{O}

oluşmuştur.

Tepkime sonucunda

0,1\text{ mol } \text{HCl}

tepkimeye girmeden kalır ve son çözelti mavi turnusol kağıdını k��rmızıya çevirir.

Show answer & explanation

Answer: Tepkime sonunda $0,05\text{ mol } \text{Ca(OH)}_2$ artar ve oluşan çözeltinin pH değeri 7'den büyüktür.

Answer

Tepkime sonunda

0,05\text{ mol } \text{Ca(OH)}_2

artar ve oluşan çözeltinin pH değeri 7'den büyüktür.

Denkleştirilmiş tepkimeye göre

2\text{ mol } \text{HCl}

ile

1\text{ mol } \text{Ca(OH)}_2

tepkimeye girer.

0,3\text{ mol } \text{HCl}

tamamen harcandığında

0,15\text{ mol } \text{Ca(OH)}_2

tüketilir ve

0,05\text{ mol } \text{Ca(OH)}_2

artar. Artan baz nedeniyle 25 °C'de oluşan son çözeltinin pH değeri 7'den büyük olur.

Step-by-Step Solution

1

Tepkime denklemini yazıp denkleştirmek.

2\text{HCl(suda)} + \text{Ca(OH)}_2\text{(suda)} \rightarrow \text{CaCl}_2\text{(suda)} + 2\text{H}_2\text{O(s)}

Reaktiflerin ve ürünlerin mol oranlarını belirlemek için denkleştirilmiş tepkimeye ihtiyaç duyulur.

2

Başlangıç mol sayılarına göre sınırlayıcı bileşeni ve artan maddeyi belirlemek.

0,3\text{ mol } \text{HCl}

asidi tamamen harcanırken

0,15\text{ mol } \text{Ca(OH)}_2

bazını nötrleştirir.

\text{Ca(OH)}_2

bazından

0,2 - 0,15 = 0,05\text{ mol}

artar. Sınırlayıcı bileşen

\text{HCl}

'dir.

Tepkimede hangi maddenin tükenece��ini ve ne kadar madde artacağını bulmak.

3

Son çözeltinin pH durumunu ve oluşan tuzun özelliklerini değerlendirmek.

Ortamda baz arttığı için son çözelti baziktir ve pH > 7 olur. Oluşan tuz

\text{CaCl}_2

(kalsiyum klorür) tuzudur.

Tepkime sonundaki çözelti karakterini ve tuzun sistematik adını belirlemek.

Key Concept

Asit-baz nötrleşme tepkimelerinde sınırlayıcı bileşen, artan madde hesabı ve son çözeltinin pH karakteri.

Question 5Question →

Tuzlar; iyonik kristal yapılı katılar olup yüksek erime noktasına sahiptirler. Katı hâlde elektrik akımını iletmezken, erimiş hâlleri veya sulu çözeltileri serbest iyonlar içerdikleri için elektriği iletirler. Günlük yaşamda ve endüstride geniş bir kullanım alanına sahip olan tuzların her birinin kendine özgü fiziksel ve kimyasal özellikleri bulunur.

Buna göre, aşağıda kimyasal formülleri ile yaygın adları belirtilen tuzları, bu tuzların karakteristik kimyasal özellikleri ve kullanım alanları ile doğru şekilde eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Show answer & explanation

Answer

Sodyum karbonat tuzunun su yumuşatma ve cam üretimiyle; sodyum bikarbonat tuzunun hamur kabartma ve antiasit kullanımıyla; kalsiyum karbonat tuzunun sönmemiş kireç eldesi ve sarkıt-dikit oluşumuyla; amonyum klorür tuzunun ise kuru pil ve lehimcilik uygulamalarıyla eşleşmesi gerekir.

Doğru eşleştirmede; sodyum karbonat çamaşır sodası olarak su yumuşatma ve cam üretimine, sodyum bikarbonat yemek sodası olarak hamur kabartma ve antiasit özelliklerine, kalsiyum karbonat kireç taşı olarak kireç üretimi ve sarkıt-dikit yapılarına, amonyum klorür ise nişadır olarak pil elektroliti ve lehimcilik uygulamalarına bağlanmaktadır.

Step-by-Step Solution

1

Verilen tuzların sistematik adlarını, formüllerini ve asit-baz karakterlerini belirleyin.

Sodyum karbonat (

Na_2CO_3

) bazik, sodyum bikarbonat (

NaHCO_3

) bazik, kalsiyum karbonat (

CaCO_3

) bazik ve suda az çözünen, amonyum klorür (

NH_4Cl

) ise asidik tuzdur.

Tuzların kimyasal karakterleri ve çözünürlük davranışları kullanım alanlarını doğrudan belirler.

2

Sodyum karbonatın (

Na_2CO_3

) kullanım alanlarını inceleyin ve eşleştirin.

Sodyum karbonat sert sulardaki kalsiyum ve magnezyum iyonlarını çöktürerek suyu yumuşatır ve cam yapımında ham maddelerin erime noktasını düşürür.

Karbonat iyonları (

CO_3^{2-}

) sertlik veren katyonlarla çözünmeyen çökelekler oluşturur, ayrıca sodyum iyonları cam harcının erime sıcaklığını azaltır.

3

Sodyum bikarbonatın (

NaHCO_3

) karakteristik özelliklerini değerlendirin.

Sodyum bikarbonat ısı etkisiyle karbondioksit gazı açığa çıkararak kabartma işlevi görür ve mide asidini hafifçe nötrleştirir.

Sodyum bikarbonat zayıf bazik yapısıyla mide asidi (

HCl

) ile tepkimeye girer ve ısıtıldığında sodyum karbonat, su ve karbondioksit gazına dönüşür.

4

Kalsiyum karbonat (

CaCO_3

) bileşiğinin ısıl ve doğal süreçlerini inceleyin.

Isıtıldığında sönmemiş kireç (

CaO

) ve karbondioksit gazına ayrışır, ayrıca mağaralardaki sarkıt ve dikitlerin ana maddesidir.

CaCO_3

termal olarak kararsızdır ve yüksek sıcaklıkta kalsinasyona uğrar; su yollarında ise çözünme-çökelme dengesiyle travertenleri oluşturur.

5

Amonyum klorür (

NH_4Cl

) bileşiğinin asidik karakterini ve kullanım alanlarını belirleyin.

Asidik karakterli sulu çözeltisi sayesinde kuru pillerde elektrolit işlevi görür ve lehimlemede metal oksitleri temizler.

Amonyum klorür asidik yapısı sayesinde metal oksitleri (

MeO

) tuza dönüştürerek metal yüzeyini temizler ve iyonik çözeltisi pil içerisinde yük iletimini sağlar.

Key Concept

Tuzların formülleri, yaygın adları, asit-baz karakterleri ve endüstriyel/günlük yaşamdaki kullanım alanları arasındaki ilişkiler.

Estimated Time:2m 30s

Question 6Question →

Aşağıda verilen metalleri, oda koşullarında asit ve baz çözeltileriyle olan tepkime eğilimlerine göre en uygun özellikleriyle eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Show answer & explanation

Answer

Çinko (

Zn

) metali amfoter özelliğinden dolayı hem asit hem de kuvvetli bazlarla tepkimeye girer; bakır (

Cu

) metali yarı soy metal olup sadece kuvvetli oksijenli asitlerle tepkimeye girer; altın (

Au

) ise tam soy metal olup tek başına hiçbir asit veya bazla tepkimeye girmez.

Çinko amfoter metal olduğu için asit ve kuvvetli bazlarla tepkime verir. Bakır yarı soy metaldir ve yalnızca oksijenli kuvvetli asitlerle tepkimeye girebilir. Altın ise tam soy metal olup tek başına hiçbir asit veya bazla reaksiyon vermez.

Step-by-Step Solution

1

Metaller kimyasal aktifliklerine göre sınıflandırılır.

Çinko (

Zn

) amfoter metal, bakır (

Cu

) yarı soy metal ve altın (

Au

) tam soy metal olarak sınıflandırılır.

Metallerin asitler ve bazlar karşısındaki davranışlarını belirlemek için aktiflik gruplarının doğru analiz edilmesi gerekir.

2

Çinko (

Zn

) metalinin tepkime özellikleri belirlenir.

Çinko amfoter bir metal olduğundan hem asitlerle hem de kuvvetli bazlarla tepkimeye girerek

H_2

gazı açığa çıkarır.

Amfoter metaller (Al, Zn, Cr, Pb, Sn, Be) hem asitlerle hem de kuvvetli bazlarla tepkime vererek tuz ve hidrojen gazı oluşturma özelliğine sahiptir.

3

Bakır (

Cu

) metalinin tepkime özellikleri belirlenir.

Bakır yarı soy bir metaldir. Oksijensiz asitlerle tepkime vermez, ancak nitrik asit veya sülfürik asit gibi kuvvetli oksijenli asitlerle tepkimeye girer.

Yarı soy metaller (Cu, Hg, Ag) hidrojenden daha az aktif olduklarından hidrojen dışındaki gazları (

NO_2, SO_2

gibi) açığa çıkaracak şekilde yalnızca oksijenli kuvvetli asitlerle tepkimeye girerler.

4

Altın (

Au

) metalinin tepkime özellikleri belirlenir.

Altın tam soy bir metaldir. Tek başına hiçbir asit veya baz çözeltisiyle tepkimeye girmez.

Tam soy metaller (Au, Pt) kimyasal olarak son derece kararlıdır ve tek başına hiçbir asit ya da bazla reaksiyona girmezler, yalnızca kral suyu adı verilen asit karışımıyla etkileşirler.

Key Concept

Metallerin aktifliklerine göre asit ve bazlarla olan tepkimelerinin sınıflandırılması

Estimated Time:45s

Question 7Question →

Laboratuvarda gerçekleştirilen bir deneyde, oda koşullarında üç ayrı kaba metaller ve üzerlerine sulu çözeltiler eklenmiştir:

* I. kap: Bakır ( $Cu$ ) levha üzerine derişik nitrik asit ( $HNO_3$ ) çözeltisi
* II. kap: Çinko ( $Zn$ ) parçaları üzerine sodyum hidroksit ( $NaOH$ ) çözeltisi
* III. kap: Altın ( $Au$ ) tel üzerine hidroklorik asit ( $HCl$ ) çözeltisi

Buna göre, kaplarda gerçekleşen olaylarla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

I. kapta açığa çıkan gazın sulu çözeltisi asidik özellik gösterirken, II. kapta yanıcı bir gaz olan

H_2

açığa çıkar.

Zamanla her üç kapta da kimyasal tepkime gerçekleşerek metal kütlesi azalır.

I. ve II. kapta tepkimeler sonucu açığa çıkan gazlar aynı kimyasal türe aittir.

I. kapta kezzap çözeltisi yerine tuz ruhu (

HCl

) çözeltisi kullanılsaydı yine aynı gaz açığa çıkardı.

II. kapta sodyum hidroksit yerine amonyak (

NH_3

) çözeltisi kullanılsaydı da aynı miktarda gaz elde edilirdi.

Show answer & explanation

Answer: I. kapta açığa çıkan gazın sulu çözeltisi asidik özellik gösterirken, II. kapta yanıcı bir gaz olan $H_2$ açığa çıkar.

Answer

Birinci kapta açığa çıkan azot dioksit gazının sulu çözeltisi asidik özellik gösterirken, ikinci kapta yanıcı hidrojen gazı açığa çıkar.

Bakır yarı soy bir metal olup derişik nitrik asit ile tepkimeye girdiğinde azot dioksit (

NO_2

) gazı açığa çıkarır. Bu gaz asidik bir oksittir ve sulu çözeltisi asidik özellik gösterir. Çinko ise amfoter bir metal olup sodyum hidroksit gibi kuvvetli bir baz ile tepkimeye girdiğinde yanıcı özellik gösteren hidrojen (

H_2

) gazı açığa çıkarır.

Step-by-Step Solution

1

Metallerin kimyasal aktifliklerine göre sınıflandırılması yapılır.

Bakır (

Cu

) yarı soy metal, çinko (

Zn

) amfoter metal, altın (

Au

) ise tam soy metaldir.

Hangi metalin hangi çözelti ile tepkimeye gireceğini belirlemek için aktiflik sınıfının bilinmesi gerekir.

2

Kaplardaki reaktiflerin birbiriyle tepkime verip vermediği ve açığa çıkan gazlar belirlenir.

I. kapta bakır, derişik nitrik asit (

HNO_3

) ile tepkimeye girerek azot dioksit (

NO_2

) gazı oluşturur. II. kapta çinko, kuvvetli bir baz olan sodyum hidroksit (

NaOH

) ile tepkimeye girerek hidrojen (

H_2

) gazı oluşturur. III. kapta altın, hidroklorik asit (

HCl

) ile tepkime vermez.

Yarı soy metaller oksijenli kuvvetli asitlerle tepkime verip

H_2

dışındaki gazları çıkarırken, amfoter metaller kuvvetli bazlarla tepkimeye girerek

H_2

gazı açığa çıkarır. Tam soy metaller ise yalnız kral suyuyla tepkimeye girer.

3

Açığa çıkan gazların kimyasal özellikleri incelenir.

Azot dioksit (

NO_2

) bir ametal oksiti olup oksijence zengin olduğundan sulu çözeltisi asidiktir. Hidrojen (

H_2

) gazı ise yanıcı özelliğe sahiptir.

Seçeneklerde belirtilen gaz özelliklerinin doğruluğunu test etmek amacıyla karakteristik özellikleri karşılaştırılır.

Key Concept

Metallerin asit ve bazlarla tepkime verme eğilimleri ve açığa çıkardıkları gazların özellikleri.

Question 8Question →

Laboratuvarda üç farklı deney tüpüne sırasıyla sudkostik ( $NaOH$ ), derişik kezzap ( $HNO_3$ ) ve tuz ruhu ( $HCl$ ) sulu çözeltileri konuluyor. Bu tüplere şekilde belirtildiği gibi sırasıyla çinko ( $Zn$ ), bakır ( $Cu$ ) ve platin ( $Pt$ ) metal şeritleri ekleniyor.

Buna göre, kaplarda gerçekleşen olaylarla ilgili;

I. $1.$ ve $2.$ kaplarda zamanla $H_2$ gazı açığa çıkar.
II. $3.$ kapta kimyasal bir tepkime gerçekleşmez.
III. $2.$ kapta açığa çıkan gaz azot dioksit ( $NO_2$ )'tir.

ifadelerinden hangileri doğrudur?

Yalnız I

Yalnız II

I ve II

II ve III

I, II ve III

Show answer & explanation

Answer: II ve III

Answer

Gerçekleşen olaylarda, platinin asitle tepkime vermemesi nedeniyle üçüncü kapta kimyasal tepkime gerçekleşmez ve bakırın derişik kezzap ile tepkimesinden azot dioksit (

NO_2

) gazı açığa çıkar. Dolayısıyla doğru seçenek 'II ve III' ifadesini içeren seçenektir.

Çinko amfoter bir metal olduğundan kuvvetli baz olan sudkostik (

NaOH

) ile tepkimeye girerek hidrojen gazı açığa çıkarır. Yarı soy bakır metali, derişik kezzap (

HNO_3

) çözeltisi ile tepkimeye girdiğinde azot dioksit (

NO_2

) gazı üretir. Soy platin metali ise tek başına tuz ruhu (

HCl

) çözeltisi ile tepkime vermez. Bu durumlar değerlendirildiğinde ikinci ve üçüncü ifadelerin doğru olduğu görülür.

Step-by-Step Solution

1

Metallerin aktiflik derecelerine göre sınıflandırılması yapılır.

Çinko (

Zn

) amfoter metal, bakır (

Cu

) yarı soy metal, platin (

Pt

) ise tam soy metal olarak sınıflandırılır.

Metallerin asit ve bazlarla vereceği tepkime türlerini belirlemek için aktifliklerinin bilinmesi gerekir.

2

Kullanılan çözeltilerin özellikleri ve yaygın adları eşleştirilir.

Sudkostik (

NaOH

) kuvvetli bir baz, kezzap (

HNO_3

) kuvvetli ve oksijenli bir asit, tuz ruhu (

HCl

) ise kuvvetli ve oksijensiz bir asittir.

Tepkimeye giren çözeltinin asidik/bazik karakteri ve oksijen içerip içermemesi tepkime ürünlerini belirler.

3

Her bir kapta gerçekleşen tepkimeler ve açığa çıkan gazlar incelenir.

1. kapta

Zn

amfoter metal olduğundan kuvvetli baz olan

NaOH

ile tepkimeye girerek

H_2

gazı açığa çıkarır. 2. kapta yarı soy bakır (

Cu

) metali derişik

HNO_3

ile tepkimeye girerek

NO_2

gazı açığa çıkarır (

H_2

gazı çıkmaz). 3. kapta tam soy platin (

Pt

) metali

HCl

ile tepkime vermez.

Maddelerin kimyasal özellikleri doğrultusunda hangi kapta hangi gazın çıkacağı veya tepkimenin olup olmayacağı saptanır.

4

Öncüllerin doğruluk değerleri kontrol edilir.

I. öncül yanlıştır (2. kapta

NO_2

gazı çıkar,

H_2

çıkmaz). II. öncül doğrudur (platin tepkime vermez). III. öncül doğrudur (açığa çıkan gaz

NO_2

'dir).

Ulaşılan sonuçlar doğrultusunda öncüllerin hangilerinin doğru olduğu belirlenir.

Key Concept

Metallerin asit ve bazlarla tepkimeleri sonucunda açığa çıkan gazların metalin aktiflik sınıfına (aktif, amfoter, yarı soy, tam soy) ve asidin yapısına (oksijenli, derişik vb.) bağlı olması.

Estimated Time:2m 0s

Question 9Question →

Laboratuvarda oda sıcaklığında bulunan tuz ruhu çözeltisine aşağıdaki maddelerden hangisi eklendiğinde kimyasal tepkime gerçekleşir ve hidrojen ( $H_2$ ) gazı açığa çıkar?

Bakır (

Cu

)

Gümüş (

Ag

)

Çinko (

Zn

)

Altın (

Au

)

Kobalt (

CO

)

Show answer & explanation

Answer: Çinko ( $Zn$ )

Answer

Çinko (

Zn

)

Çinko aktif bir metaldir. Aktif metaller, tuz ruhu (hidroklorik asit,

HCl

) gibi asitlerle tepkimeye girdiğinde hidrojen (

H_2

) gazı açığa çıkarırlar.

Step-by-Step Solution

1

Tepkimeye giren asit çözeltisinin kimyasal formülünü belirlemek.

Tuz ruhu, hidroklorik asidin (

HCl

) sulu çözeltisidir.

Metallerin asitlerle vereceği tepkimeleri belirlemek için asidin yapısındaki hidrojen ve oksijen varlığını bilmek gerekir.

2

Seçeneklerdeki maddelerin metal sınıflarını analiz etmek.

Bakır (

Cu

) ve gümüş (

Ag

) yarı soy metallerdir; altın (

Au

) tam soy metaldir; çinko (

Zn

) aktif (amfoter) bir metaldir. Seçenekteki

CO

ise kobalt metali (

Co

) olmayıp karbonmonoksit bileşiğidir.

Metallerin asitlerle tepkime verme eğilimi ve açığa çıkaracakları gazlar aktiflik sınıflarına göre değişir.

3

Tuz ruhu (

HCl

) ile hidrojen (

H_2

) gazı açığa çıkaracak doğru maddeyi seçmek.

Aktif bir metal olan çinko (

Zn

), oksijensiz bir asit olan tuz ruhu (

HCl

) ile tepkimeye girerek hidrojen (

H_2

) gazı açığa çıkarır:

Zn(k) + 2HCl(aq) \rightarrow ZnCl_2(aq) + H_2(g)

.

Yarı soy ve tam soy metaller oksijensiz asitlerle tepkime vermezken, aktif metaller bu asitlerden hidrojen gazı açığa çıkarır.

Key Concept

Metallerin aktiflik derecelerine göre asitlerle tepkime verme kuralları ve açığa çıkan gazlar

Estimated Time:50s

Question 10Question →

$25\text{ }^\circ\text{C}$ sıcaklıkta bulunan aşağıdaki sıvılar��n pH değerlerini en küçükten en büyüğe doğru sıralayınız.

Drag items to arrange them in the correct order

Show answer & explanation

Answer

Sıralama limon suyu, saf su ve çamaşır suyu şeklinde (küçükten büyüğe) olmalıdır.

Limon suyunun asidik (pH < 7), saf suyun nötr (pH = 7) ve çamaşır suyunun bazik (pH > 7) olduğu bilinmektedir. Buna göre en küçük pH değerine limon suyu, en büyük pH değerine ise çamaşır suyu sahip olur.

Step-by-Step Solution

1

Maddelerin asitlik ve bazlık durumlarını belirleyin.

Limon suyu asidik, saf su nötr, çamaşır suyu ise bazik özellik gösterir.

Gündelik hayatta karşılaşılan maddelerden limon asit, çamaşır suyu baz sınıfındadır.

2

25\text{ }^\circ\text{C}

sıcaklıkta bu maddelerin pH aralıklarını belirleyin.

Limon suyunun pH değeri

7

'den küçük, saf suyun pH değeri

7

'ye eşit ve çamaşır suyunun pH değeri

7

'den büyüktür.

25\text{ }^\circ\text{C}

sıcaklıkta asitlerin pH'ı

7

'den küçük, bazların pH'ı ise

7

'den büyüktür.

3

pH değerlerini en küçükten en büyüğe doğru sıralayın.

Limon suyu < Saf su < Çamaşır suyu sıralaması elde edilir.

pH değeri küçüldükçe asitlik artar, büyüdükçe bazlık artar.

Key Concept

25\text{ }^\circ\text{C}

sıcaklıkta pH ölçeğinde asidik çözeltiler

7

'den küçük, nötr çözeltiler

7

'ye eşit, bazik çözeltiler ise

7

'den büyük pH değerine sahiptir. Sıcaklık değiştiğinde suyun otoiyonizasyon sabiti (

K_{su}

) değişeceği için nötrlük pH değeri de

7

'den farklı olur.

Question 11Question →

Bir sanayi bölgesinde havadaki kirleticilerin çevreye ve tarihi yapılara etkisini inceleyen bir araştırma grubu, bölgedeki yağışların pH değerinin zaman zaman 4,5 seviyelerine kadar düştüğünü tespit etmiştir.

Bu bölgedeki asit yağmurları ve etkileri ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Temiz yağmur suyunun pH değerinin yaklaşık 5,6 olması, atmosferdeki karbondioksit (

CO_2

) gazının suda çözünmesiyle oluşan doğal ve beklenen bir durumdur.

Bölgedeki fabrikalardan salınan kükürt dioksit (

SO_2

) ve azot dioksit (

NO_2

) gazları, atmosferde asit yağmurlarının oluşumuna yol açan temel kirleticilerdir.

Metan (

CH_4

) ve karbondioksit (

CO_2

) gazları atmosferde su buharıyla birleştiğinde sülfürik asit (

H_2SO_4

) ve nitrik asit (

HNO_3

) gibi kuvvetli asitleri oluşturan temel kaynaklardır.

Yağmur suyundaki asit bileşenleri, tarihi eserlerin yapısında bulunan kalsiyum karbonat (

CaCO_3

) ile tepkimeye girerek mermerin aşınmasına neden olur.

Asit yağmurları, toprağın pH dengesini bozarak bitki gelişimi için gerekli olan kalsiyum (

Ca^{2+}

) ve magnezyum (

Mg^{2+}

) gibi mineral iyonlarının topraktan uzaklaşmasına yol açar.

Show answer & explanation

Answer: Metan ( $CH_4$ ) ve karbondioksit ( $CO_2$ ) gazları atmosferde su buharıyla birleştiğinde sülfürik asit ( $H_2SO_4$ ) ve nitrik asit ( $HNO_3$ ) gibi kuvvetli asitleri oluşturan temel kaynaklardır.

Answer

Metan (

CH_4

) ve karbondioksit (

CO_2

) gazlarının atmosferde su buharıyla birleştiğinde sülfürik asit (

H_2SO_4

) ve nitrik asit (

HNO_3

) gibi kuvvetli asitleri oluşturan temel kaynaklar olduğunu belirten ifade yanlıştır.

Metan (

CH_4

) ve karbondioksit (

CO_2

) gazlarının atmosferde su buharıyla birleştiğinde sülfürik asit (

H_2SO_4

) ve nitrik asit (

HNO_3

) gibi kuvvetli asitleri oluşturduğu ifadesi yanlıştır. Sülfürik asit esasen kükürt oksitlerin (

SO_2

,

SO_3

), nitrik asit ise azot dioksitin (

NO_2

) su buharı ile tepkimesinden meydana gelir. Metan gazı ise asit yağmurlarına yol açmaz.

Step-by-Step Solution

1

Normal yağmur suyunun asitlik kaynağının belirlenmesi

Temiz yağmur suyunun pH'ı yaklaşık 5,6'dır ve bu asitliğe atmosferdeki karbondioksit (

CO_2

) gazının oluşturduğu karbonik asit (

H_2CO_3

) neden olur.

Normal yağışlar ile asit yağmurlarını birbirinden ayırt etmek.

2

Kuvvetli asit yağmurlarının kaynağının incelenmesi

pH değerini 5,6'nın altına (örneğin 4,5'e) düşüren kuvvetli asitler sülfürik asit (

H_2SO_4

) ve nitrik asittir (

HNO_3

). Bu asitler kükürt dioksit (

SO_2

) ve azot dioksit (

NO_2

) gazlarının havadaki su buharıyla tepkimesinden oluşur.

Asit yağmurlarına neden olan temel gazların kimyasal süreçlerini belirlemek.

3

Metan (

CH_4

) gazının özelliklerinin analiz edilmesi

Metan (

CH_4

) gazı sera etkisine neden olan bir gazdır ancak asit yağmuru oluşturan bir bileşik değildir ve suyla asit oluşturmaz.

Sera gazları ile asit yağmuru oluşturan gazlar arasındaki ayrımı doğrulamak.

Key Concept

Asit yağmurlarına yol açan gazlar (kükürt oksitler ve azot oksitler) ile diğer atmosferik gazların kimyasal davranış farkları ve çevresel etkileri.

Question 12Question →

Laboratuvarda çalışan bir öğrenci; özdeş üç deney tüpüne magnezyum ( $Mg$ ), bakır ( $Cu$ ) ve altın ( $Au$ ) metal parçalarını ayrı ayrı koyuyor. Öğrenci bu metallerin oda sıcaklığındaki asit çözeltileriyle tepkimelerini gözlemlemek istemektedir.

Buna göre; sol sütunda verilen metal örneklerini, sağ sütunda verilen oda koşullarındaki asit çözeltileriyle etkileşimleri sonucu gözlenen en uygun durumlarla eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Show answer & explanation

Answer

Magnezyum metali hidrojen gazı açığa çıkaran tuz ruhu çözeltisiyle; bakır metali azot dioksit gazı açığa çıkaran derişik kezzap çözeltisiyle eşleşir. Altın metali ise bu asit çözeltileriyle tek başına tepkime vermeyen durumla eşleşir.

Aktif metal olan magnezyum tuz ruhu ile tepkime vererek hidrojen gazı açığa çıkarır. Yarı soy metal olan bakır oksijensiz asitlerle tepkime vermezken derişik kezzap ile azot dioksit gazı oluşturur. Tam soy metal olan altın ise bu asitlerle tepkime vermez.

Step-by-Step Solution

1

Metallerin aktiflik derecelerini belirlemek.

Magnezyum (

Mg

) aktif metal, bakır (

Cu

) yarı soy metal, altın (

Au

) ise tam soy metal sınıfındadır.

Metallerin asitlerle tepkime verme eğilimleri aktiflik sınıflarına göre değişir.

2

Aktif metal olan magnezyumun (

Mg

) asitlerle tepkimesini değerlendirmek.

Magnezyum, asit çözeltisi olan tuz ruhu (

HCl

) ile tepkimeye girerek

MgCl_2

tuzu ve

H_2

gazı oluşturur.

Aktif metaller asitlerle tepkimeye girdiğinde hidrojen gazı açığa çıkarırlar.

3

Yarı soy metal olan bakırın (

Cu

) asitlerle tepkimesini değerlendirmek.

Bakır, oksijensiz asit olan

HCl

ile tepkimeye girmez. Kuvvetli ve oksijenli bir asit olan derişik

HNO_3

ile tepkimeye girerek

Cu(NO_3)_2

tuzu,

H_2O

ve

NO_2

gazı oluşturur.

Yarı soy metaller sadece oksijenli ve kuvvetli asitlerle tepkime verir ve hidrojen gazı dışındaki gazları (derişik nitrik asit durumunda azot dioksit) açığa çıkarırlar.

4

Tam soy metal olan altının (

Au

) asitlerle tepkimesini değerlendirmek.

Altın,

HCl

ve

HNO_3

asit çözeltileriyle tek başlarına hiçbir şekilde tepkime vermez.

Tam soy metaller kimyasal olarak aşırı kararlıdır ve tek başlarına asitlerle tepkime vermezler, yalnızca kral suyu ile tepkimeye girebilirler.

Key Concept

Metallerin aktifliklerine göre asitlerle verdikleri tepkimeler ve oluşan gazlar farklılık gösterir.

Estimated Time:1m 30s

Question 13Question →

Aşağıdaki metal ve sulu çözelti çiftleri arasında gerçekleşen etkileşimleri, bu etkileşimler sonucunda açığa çıkan gazlar veya tepkime durumları ile doğru şekilde eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Show answer & explanation

Answer

Alüminyum-amonyak çifti 'Kimyasal tepkime gerçekleşmez'; Çinko-sodyum hidroksit çifti 'Hidrojen gazı açığa çıkar'; Bakır-derişik kezzap çifti 'Azot dioksit gazı açığa çıkar'; Gümüş-seyreltik kezzap çifti 'Azot monoksit gazı açığa çıkar'; Cıva-sıcak derişik zaç yağı çifti 'Kükürt dioksit gazı açığa çıkar' ifadeleriyle eşleşir.

Alüminyum amfoter bir metal olup zayıf baz olan amonyakla tepkime vermez. Çinko amfoter metal olarak kuvvetli baz sodyum hidroksitle hidrojen gazı oluşturur. Yarı soy metallerden bakır derişik nitrik asitle azot dioksit, gümüş seyreltik nitrik asitle azot monoksit, cıva ise derişik sülfürik asitle kükürt dioksit gazı açığa çıkarır.

Step-by-Step Solution

1

Metallerin aktiflik türlerini belirleme

Alüminyum ve çinko amfoter; bakır, gümüş ve cıva yarı soy metallerdir.

Metallerin asit ve bazlarla vereceği tepkimeleri öngörmek için öncelikle aktiflik sınıflarının bilinmesi gerekir.

2

Çözeltilerin asitlik/bazlık kuvvetini belirleme

Amonyak zayıf baz, sodyum hidroksit kuvvetli baz, nitrik asit (kezzap) ve sülfürik asit (zaç yağı) ise kuvvetli oksijenli asitlerdir.

Amfoter metaller sadece kuvvetli bazlarla tepkime verirken, yarı soy metaller sadece oksijenli kuvvetli asitlerle tepkime verir.

3

Tepkimeler sonucu oluşan gazları ve durumları eşleştirme

Alüminyum ile amonyak tepkime vermez. Çinko ile sodyum hidroksit hidrojen gazı oluşturur. Bakır ile derişik nitrik asit azot dioksit gazı oluşturur. Gümüş ile seyreltik nitrik asit azot monoksit gazı oluşturur. Cıva ile derişik sülfürik asit kükürt dioksit gazı oluşturur.

Kimyasal kurallara göre amfoter metaller zayıf bazlarla tepkime vermezken, yarı soy metaller girdikleri asidin derişim ve türüne göre farklı gazlar açığa çıkarır.

Key Concept

Asitlerin ve Bazların Metallerle Tepkimeleri

Estimated Time:2m 0s

Question 14Question →

Aşağıda verilen metal ve sulu çözelti çiftlerinin oda koşullarındaki etkileşimlerini, bu etkileşimler sonucu gözlenen durumlar veya açığa çıkan gazlar ile doğru bir şekilde eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Show answer & explanation

Answer

Bakır (

Cu

) metali ile derişik kezzap (

HNO_3

) çözeltisi etkileştiğinde azot dioksit (

NO_2

) gazı açığa çıkar. Çinko (

Zn

) metali ile derişik sud-kostik (

NaOH

) çözeltisi etkileştiğinde amfoter metalin bazla tepkimesinden kompleks tuz ve hidrojen (

H_2

) gazı oluşur. Platin (

Pt

) metali tam soy metal olduğundan derişik zaç yağı (

H_2SO_4

) ile tepkime vermez. Magnezyum (

Mg

) aktif metali ile seyreltik tuz ruhu (

HCl

) tepkimesinden magnezyum klorür (

MgCl_2

) tuzu ve hidrojen (

H_2

) gazı oluşur.

Verilen metal-çözelti çiftlerinin tepkimeleri incelendiğinde; bakır (

Cu

) yarı soy metali derişik kezzap (

HNO_3

) ile kahverengi azot dioksit (

NO_2

) gazı oluşturur. Çinko (

Zn

) amfoter metali derişik sud-kostik (

NaOH

) kuvvetli bazı ile kompleks bir tuz olan sodyum çinkat (

Na_2ZnO_2

) ve hidrojen (

H_2

) gazı oluşturur. Platin (

Pt

) tam soy metal olduğundan derişik zaç yağı (

H_2SO_4

) ile tepkime vermez. Magnezyum (

Mg

) aktif metali seyreltik tuz ruhu (

HCl

) ile magnezyum klorür (

MgCl_2

) tuzu ve hidrojen (

H_2

) gazı oluşturur.

Step-by-Step Solution

1

Metallerin aktiflik derecelerine göre sınıflandırılması ve asitlerin/bazların yaygın adlarının formüllerle eşleştirilmesi.

Bakır (

Cu

) yarı soy metal, çinko (

Zn

) amfoter metal, platin (

Pt

) tam soy metal ve magnezyum (

Mg

) aktif metaldir. Kezzap

HNO_3

, sud-kostik

NaOH

, zaç yağı

H_2SO_4

ve tuz ruhu

HCl

çözeltileridir.

Tepkime kurallarını doğru uygulamak için metal türünü ve çözelti türünü tam olarak tespit etmek gerekir.

2

Bakır (

Cu

) yarı soy metalinin derişik

HNO_3

çözeltisi ile tepkimesinin belirlenmesi.

Tepkime gerçekleşir:

Cu(k) + 4HNO_3(derişik) \rightarrow Cu(NO_3)_2(suda) + 2NO_2(g) + 2H_2O(s)

. Açığa çıkan gaz

NO_2

gazıdır.

Yarı soy metaller derişik nitrik asit ile tepkimeye girdiğinde azot dioksit gazı oluşturur.

3

Çinko (

Zn

) amfoter metalinin

NaOH

çözeltisi ile tepkimesinin belirlenmesi.

Tepkime gerçekleşir:

Zn(k) + 2NaOH(suda) \rightarrow Na_2ZnO_2(suda) + H_2(g)

. Açığa çıkan gaz

H_2

gazı, oluşan ürün ise kompleks tuzdur.

Amfoter metaller kuvvetli bazlarla tepkimeye girdiğinde hidrojen gazı ve çift metalli kompleks tuz oluşturur.

4

Platin (

Pt

) tam soy metalinin

H_2SO_4

çözeltisi ile tepkimesinin belirlenmesi.

Tepkime gerçekleşmez. Herhangi bir gaz çıkışı veya kütle değişimi gözlenmez.

Tam soy metaller tek başlarına hiçbir asitle (oksijenli ya da oksijensiz) tepkime vermezler.

5

Magnezyum (

Mg

) aktif metalinin seyreltik

HCl

çözeltisi ile tepkimesinin belirlenmesi.

Tepkime gerçekleşir:

Mg(k) + 2HCl(suda) \rightarrow MgCl_2(suda) + H_2(g)

. Açığa çıkan gaz

H_2

gazıdır.

Aktif metaller asitlerle tepkime vererek metal tuzu ve hidrojen gazı açığa çıkarır.

Key Concept

Metallerin asit ve baz çözeltileri ile verdikleri tepkimelerin türleri ve bu tepkimeler sonucunda açığa çıkan gazların metalin aktifliğine ve asit/bazın yapısına göre değişkenlik göstermesi.

Question 15Question →

Etiketleri kaybolmuş üç ayrı şişede, oda sıcaklığında eşit derişimli $\text{CH}_3\text{COOH}$ (sirke asidi), $\text{HNO}_3$ (kezzap) ve $\text{KOH}$ (potaskostik) sulu çözeltileri bulunmaktadır. Bu çözeltileri doğru şekilde teşhis edip etiketlemek isteyen bir araştırmacı, çözeltilerden örnekler alarak sırasıyla şu işlemleri gerçekleştiriyor:

- 1. Adım: Çözeltilerin elektrik iletkenliklerini ölçüyor ve iletkenliği en düşük olan çözeltinin bulunduğu şişeyi $I$ olarak etiketliyor.
- 2. Adım: Geriye kalan diğer iki şişedeki çözeltilere fenolftalein indikatörü damlatıyor. Pembe renk alan çözeltinin bulunduğu şişeyi $II$ , renksiz kalan çözeltinin bulunduğu şişeyi ise $III$ olarak etiketliyor.

Buna göre, araştırmacının yaptığı deneyler ve şişelerdeki çözeltiler ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

I

numaralı şişedeki çözeltinin oda sıcaklığındaki

\text{H}^+

iyonu derişimi, eşit derişimli

III

numaralı çözeltininkinden daha fazladır.

I

numaralı şişede bulunan asidin halk arasındaki yaygın adı tuz ruhudur.

Eşit hacimlerdeki

I

ve

III

numaralı çözeltiler karıştırıldığında tam nötrleşme tepkimesi gerçekleşir ve oda sıcaklığında pH değeri

7

olan nötr bir çözelti elde edilir.

I

numaralı şişedeki ç��zeltinin oda koşullarında

\text{H}^+

iyonu derişimi

10^{-7}\text{ M}

'dan büyüktür.

I

numaralı çözeltinin elektrik iletkenliğinin en düşük olmasının nedeni,

\text{CH}_3\text{COOH}

moleküllerinin apolar yapıda olması ve suda iyonlaşmadan tamamen moleküler çözünmesidir.

Show answer & explanation

Answer: $I$ numaralı şişedeki ç��zeltinin oda koşullarında $\text{H}^+$ iyonu derişimi $10^{-7}\text{ M}$ 'dan büyüktür.

Answer

Birinci şişedeki sirke asidi çözeltisinin oda koşullarında hidrojen iyonu derişimi 10 üzeri eksi 7 molardan büyüktür.

Birinci şişede zayıf bir asit olan sirke asidi (asetik asit) çözeltisi bulunur. Asit çözeltilerinin tamamında oda koşullarında (25 °C) hidrojen iyonu derişimi 10 üzeri eksi 7 molardan büyüktür. Bu nedenle 'birinci numaralı şişedeki çözeltinin oda koşullarında hidrojen iyonu derişimi 10 üzeri eksi 7 molardan büyüktür' ifadesi kesinlikle doğrudur.

Step-by-Step Solution

1

Şişelerdeki çözeltilerin kuvvetli/zayıf karakterlerini ve iyonlaşma durumlarını belirleme.

Asetik asit zayıf asit olup suda kısmen (denge kurarak) iyonlaşır. Nitrik asit ve potasyum hidroksit ise kuvvetli asit ve baz olup suda tamamen iyonlaşırlar.

Çözeltilerin elektrik iletkenliklerini karşılaştırmak için ortamdaki iyon derişimlerini tespit etmek gerekir.

2

Birinci adım sonucunda birinci şişenin içeriğini teşhis etme.

Eşit derişimli bu çözeltilerden iyon derişimi en düşük olan, kısmen iyonlaşan asetik asittir. Bu nedenle elektrik iletkenliği en düşük olan birinci şişedeki çözelti asetik asittir.

Elektrik iletkenliği çözeltideki toplam iyon derişimi ile doğru orantılıdır.

3

İkinci adımda fenolftalein indikatörünün renk değişimini yorumlama.

Fenolftalein indikatörü bazik ortamda pembe, asidik ortamda ise renksizdir. Geriye kalan nitrik asit (asit) ve potasyum hidroksit (baz) çözeltilerinden potasyum hidroksit pembe renk verir. Bu nedenle ikinci şişe potasyum hidroksit, üçüncü şişe ise nitrik asittir.

Fenolftalein asit-baz indikatörüdür ve ortamın pH değerine göre renk değiştirir.

4

Doğru seçeneği belirleme.

Birinci şişede asit çözeltisi (sirke asidi) bulunduğundan, oda koşullarında tüm asit çözeltilerinde olduğu gibi hidrojen iyonu derişimi 10 üzeri eksi 7 molardan büyüktür. Bu nedenle doğru ifade belirlenmiştir.

Oda sıcaklığında asidik çözeltilerde hidrojen iyonu derişimi her zaman nötr sudan (10 üzeri eksi 7 molar) fazladır.

Key Concept

Asit ve baz çözeltilerinin iyonlaşma dereceleri, elektrik iletkenliği ve indikatör renk değişimleri ile olan ilişkisi.

Estimated Time:3m 0s

Question 16Question →

Oda sıcaklığındaki kezzap ( $HNO_3$ ) sulu çözeltisine gümüş ( $Ag$ ) parçası atıldığında gerçekleşen tepkimeyle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Tepkime sonucunda azot oksit (

NO

veya

NO_2

) gazı açığa çıkar.

Tepkime sonucunda hidrojen (

H_2

) gazı açığa çıkar.

Tepkime gerçekleşmez çünkü gümüş tam soy metaldir.

Tepkimede kezzap yerine tuz ruhu (

HCl

) çözeltisi kullanılsaydı tepkime daha hızlı gerçekleşirdi.

Gümüş yerine altın (

Au

) metali kullanılsaydı tepkime sonucunda yine aynı gaz a��ığa çıkardı.

Show answer & explanation

Answer: Tepkime sonucunda azot oksit ( $NO$ veya $NO_2$ ) gazı açığa çıkar.

Answer

Tepkime sonucunda azot oksit (

NO

veya

NO_2

) gazı açığa çıkar.

Gümüş (

Ag

) yarı soy metaldir. Yarı soy metaller, oksijensiz asitlerle (örneğin

HCl

) tepkime vermezken, oksijenli ve kuvvetli asitlerle (

HNO_3

ve

H_2SO_4

) tepkime verirler. Bu tepkimelerden hidrojen (

H_2

) gazı yerine asidin türüne göre azot oksit (

NO

veya

NO_2

) ya da kükürt dioksit (

SO_2

) gazları açığa çıkar. Dolayısıyla gümüşün kezzap (

HNO_3

) ile tepkimesinden azot oksit gazı açığa çıkması doğrudur.

Step-by-Step Solution

1

Metalin sınıflandırılması

Gümüş (

Ag

) yarı soy metaldir.

Bakır (

Cu

), civa (

Hg

) ve gümüş (

Ag

) yarı soy metal sınıfına girer.

2

Asidin sınıflandırılması ve tepkime koşulu

Kezzap (

HNO_3

) oksijenli kuvvetli bir asittir.

Yarı soy metaller yalnızca oksijenli ve kuvvetli asitlerle tepkimeye girebilir.

3

Ürünlerin ve açığa çıkan gazın belirlenmesi

Tepkime gerçekleşir ve azot oksit (

NO_2

veya

NO

) gazı açığa çıkar.

Kezzap ile yarı soy metallerin tepkimesinden

H_2

gazı yerine azot oksitleri oluşur.

Key Concept

Asitlerin ve Bazların Metallerle Tepkimeleri

Question 17Question →

Laboratuvarda oda sıcaklığında gerçekleştirilen üç farklı işlem aşağıda verilmiştir:

* 1. işlem: Çinko ( $Zn$ ) metal parçaları üzerine amonyak ( $NH_3$ ) sulu çözeltisi ekleniyor.
* 2. işlem: Bakır ( $Cu$ ) metal parçaları üzerine derişik kezzap ( $HNO_3$ ) sulu çözeltisi ekleniyor.
* 3. işlem: Alüminyum ( $Al$ ) metal parçaları üzerine sudkostik ( $NaOH$ ) sulu çözeltisi ekleniyor.

Buna göre, bu işlemlerle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

1. işlemde çinko amfoter metal olduğu için tepkime gerçekleşir ve hidrojen (

H_2

) gazı açığa çıkar.

2. işlem sonucunda kapta aşınma gözlenir ve hidrojen (

H_2

) gazı açığa çıkar.

3. işlem sonucunda kimyasal tepkime gerçekleşir ve hidrojen (

H_2

) gazı açığa çıkar.

2. işlemde derişik kezzap (

HNO_3

) yerine derişik tuz ruhu (

HCl

) kullanılsaydı tepkime hızı artardı.

2. işlemde kezzap çözeltisi seyreltik olsaydı yine azot dioksit (

NO_2

) gazı açığa çıkardı.

Show answer & explanation

Answer: 3. işlem sonucunda kimyasal tepkime gerçekleşir ve hidrojen ( $H_2$ ) gazı açığa çıkar.

Answer

Alüminyum metal parçalarının sudkostik çözeltisi ile tepkimesinden hidrojen gazının açığa çıkması doğrudur.

Alüminyum (

Al

) amfoter bir metaldir. Amfoter metaller, kuvvetli bazlarla (sudkostik -

NaOH

gibi) tepkimeye girer ve bu tepkimenin sonucunda tuz ile hidrojen (

H_2

) gazı açığa çıkar. Bu nedenle alüminyum metal parçalarının sudkostik çözeltisi ile tepkimesinden hidrojen gazının açığa çıkması ifadesi doğrudur.

Step-by-Step Solution

1

Metallerin aktiflik derecelerini ve sınıflandırılmasını belirleme.

Çinko (

Zn

) ve Alüminyum (

Al

) amfoter metal, Bakır (

Cu

) ise yarı soy metaldir.

Metallerin asit ve bazlarla tepkime verme eğilimlerini anlamak için önce sınıflandırılmaları gerekir.

2

İşlemlerdeki reaktiflerin (asit/baz) özelliklerini belirleme.

Amonyak (

NH_3

) zayıf bir baz, kezzap (

HNO_3

) kuvvetli ve oksijenli bir asit, sudkostik (

NaOH

) ise kuvvetli bir bazdır.

Tepkimenin gerçekleşip gerçekleşmeyeceğini ve çıkacak gazın türünü belirlemek için asit veya bazın kuvveti ile yapısı önemlidir.

3

Her bir işlemin tepkime denklemini ve sonuçlarını yazarak doğruluğunu kontrol etme.

1. işlemde tepkime olmaz. 2. işlemde azot dioksit (

NO_2

) gazı açığa çıkar. 3. işlemde hidrojen (

H_2

) gazı açığa çıkar.

Seçeneklerdeki ifadelerin doğruluğunu test etmek için her bir tepkimenin gerçek sonucunu bulmamız gerekir.

Key Concept

Metallerin asitler ve bazlarla tepkime verme kuralları, açığa çıkan gazlar ve tepkime koşulları.

Question 18Question →

Oda koşullarında bulunan üç ayrı kaba sırasıyla aşağıdaki çözeltiler konulmuştur:

* I. kap: Derişik zaç yağı sulu çözeltisi
* II. kap: Sudkostik sulu çözeltisi
* III. kap: Derişik kezzap sulu çözeltisi

Bu kaplara sırasıyla kobalt ( $Co$ ), alüminyum ( $Al$ ) ve gümüş ( $Ag$ ) metal levhaları daldırılıyor.

Buna göre, kaplarda gerçekleşen tepkimelerle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Her üç kapta da gaz çıkışı gözlenir; I. ve II. kaplarda açığa çıkan gazlar aynıdır.

III. kapta gümüş (

Ag

) metalinin kezzap çözeltisiyle tepkimesinden hidrojen (

H_2

) gazı açığa çıkar.

I. kapta kobalt (

Co

) metalinin zaç yağı çözeltisiyle tepkimesinden karbonmonoksit (

CO

) gazı açığa çıkar.

III. kapta kullanılan kezzap çözeltisinin formülü

HCl

olup bu kapta gümüş (

Ag

) metali ile tepkime gerçekleşmez.

III. kapta derişik kezzap çözeltisi yerine seyreltik kezzap çözeltisi kullanılsaydı açığa çıkan gaz yine azot dioksit (

NO_2

) olurdu.

Show answer & explanation

Answer: Her üç kapta da gaz çıkışı gözlenir; I. ve II. kaplarda açığa çıkan gazlar aynıdır.

Answer

Her üç kapta da gaz çıkışı gözlenir; I. ve II. kaplarda açığa çıkan gazlar aynıdır.

I. kapta aktif kobalt metali asitle tepkimeye girerek hidrojen gazı, II. kapta amfoter alüminyum metali kuvvetli baz olan sudkostik ile tepkimeye girerek yine hidrojen gazı açığa çıkarır. III. kapta ise yarı soy gümüş metali derişik kezzap (nitrik asit) ile tepkimeye girerek azot dioksit gazı oluşturur. Böylece her üç kapta da gaz çıkışı gözlenir ve ilk iki kapta açığa çıkan gazlar aynıdır (

H_2

).

Step-by-Step Solution

1

Metallerin aktiflik sınıfını belirlemek.

Kobalt (

Co

) aktif metal, alüminyum (

Al

) amfoter metal, gümüş (

Ag

) yarı soy metaldir.

Metallerin asit ve bazlarla tepkime verme eğilimlerini ve açığa çıkaracakları gazları belirlemek için aktiflik sınıflarının bilinmesi gerekir.

2

Çözeltilerin yaygın adlarından kimyasal formüllerini ve özelliklerini belirlemek.

Zaç yağı

H_2SO_4

(kuvvetli, oksijenli asit), sudkostik

NaOH

(kuvvetli baz), kezzap ise

HNO_3

(kuvvetli, oksijenli asit) bileşiğidir.

Reaktiflerin asitlik/bazlık kuvveti ve yapısındaki anyon türü, tepkimenin gerçekleşme durumunu ve ürünleri belirler.

3

Kaplarda gerçekleşen tepkimeleri ve açığa çıkan gazları yazmak.

I. kapta aktif

Co

metali zaç yağı ile tepkimeye girerek

H_2(g)

açığa çıkarır. II. kapta amfoter

Al

metali kuvvetli baz olan sudkostik ile tepkimeye girerek

H_2(g)

açığa çıkarır. III. kapta yarı soy

Ag

metali derişik kezzap ile tepkimeye girerek

NO_2(g)

açığa çıkarır.

Her kap için reaksiyon denklemleri kurulup açığa çıkan gaz türleri karşılaştırılarak doğru seçenek belirlenir.

Key Concept

Metallerin aktiflik derecelerine göre asit ve bazlarla tepkime verme yatkınlıkları ve açığa çıkan gazların türleri

Estimated Time:2m 0s

Question 19Question →

Laboratuvarda etiketleri kaybolmuş $X$ , $Y$ ve $Z$ katı tuz numunelerinin $NaCl$ , $Na_2CO_3$ , $NaHCO_3$ , $CaCO_3$ ve $NH_4Cl$ bileşiklerinden üçü olduğu bilinmektedir. Bu tuzları teşhis etmek amacıyla aşağıdaki araştırmalar yapılıyor:

- $X$ ve $Y$ katılarının oda sıcaklığında hazırlanan sulu çözeltilerinin bazik özellik gösterdiği, $Z$ katısının sulu çözeltisinin ise asidik özellik gösterdiği tespit ediliyor.
- $X$ katısı ısıtıldığında karbondioksit ( $CO_2$ ) gazı açığa çıkarak $Y$ katısına dönüşüyor.
- $Z$ katısının kuru pillerde elektrolit olarak ve metallerin kaynak yapılmadan önce yüzeylerindeki pası temizlemede (lehimcilikte) kullanıldığı biliniyor.

Buna göre $X$ , $Y$ ve $Z$ tuzları ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

X tuzunun yaygın adı çamaşır sodası, Y tuzunun yaygın adı ise yemek sodasıdır.

Z tuzunun sistematik adı sodyum klorür olup, sulu çözeltisi oda sıcaklığında turnusol kağıdının rengini değiştiremez.

Y tuzu sert sularda sertliğe neden olan iyonları çöktürerek suyun yumuşatılmasında kullanılırken, X tuzu antiasit özelliğiyle mide asitliğini düzenlemede kullanılabilir.

Y tuzu ısıtıldığında sönmemiş kireç (CaO) katısına ve karbondioksit (CO2) gazına ayrışarak çimento üretiminde doğrudan kullanılır.

X, Y ve Z bileşiklerinin tamamı iyonik yapıda olduğundan, oda sıcaklığındaki katı hallerinde serbest iyonlar yardımıyla elektrik akımını iletir.

Show answer & explanation

Answer: Y tuzu sert sularda sertliğe neden olan iyonları çöktürerek suyun yumuşatılmasında kullanılırken, X tuzu antiasit özelliğiyle mide asitliğini düzenlemede kullanılabilir.

Answer

Sodyum karbonat tuzu sert sulardaki kalsiyum ve magnezyum iyonlarını çöktürerek suyun yumuşatılmasında kullanılırken, sodyum bikarbonat tuzu antiasit özelliğiyle mide asitliğini düzenlemede kullanılabilir.

Sodyum karbonat tuzu sulu ortamda sertlik veren kalsiyum ve magnezyum iyonlarıyla çökelek oluşturarak suyun yumuşatılmasını sağlar. Sodyum bikarbonat ise zayıf bazik özelliğiyle mide asidinin pH dengesini düzenlemede antiasit olarak görev yapar.

Step-by-Step Solution

1

Z tuzunun kimliğini belirlemek.

Z tuzunun sulu çözeltisinin asidik olması ve kuru pillerde elektrolit olarak kullanılması onun amonyum klorür (

NH_4Cl

- nişadır) olduğunu gösterir.

Amonyum klorür asidik bir tuzdur ve lehimcilik ile pil üretimi yaygın kullanım alanlarındandır.

2

X ve Y tuzlarının kimliğini belirlemek.

X tuzunun ısıtılmasıyla karbondioksit çıkışı ve Y tuzunun oluşması, X'in sodyum bikarbonat (

NaHCO_3

- yemek sodası) ve Y'nin sodyum karbonat (

Na_2CO_3

- çamaşır sodası) olduğunu kanıtlar.

Sodyum bikarbonat ısı etkisiyle sodyum karbonat, su ve karbondioksit gazına ayrışır.

3

X ve Y tuzlarının kullanım alanlarını analiz etmek.

Sodyum karbonat sert sulardaki kalsiyum ve magnezyum iyonlarını çöktürerek suyu yumuşatır; sodyum bikarbonat ise antiasit olarak mide asidini nötralize eder.

Çamaşır sodası sert suları yumuşatmada, yemek sodası ise kabartma tozu ve mide rahatlatıcı antiasit olarak yaygın şekilde kullanılır.

Key Concept

Tuzların asit-baz karakteri, kimyasal formülleri, yaygın adları, ısı karşısındaki davranışları ve endüstriyel kullanım alanları.

Estimated Time:2m 30s

Question 20Question →

Laboratuvarda derişik sülfürik asit ( $H_2SO_4$ ) çözeltisini seyreltmek amacıyla, asidin üzerine doğrudan su eklenmesi durumunda suyun yoğunluğunun asitten küçük olması ve çözünmenin yüksek derecede ekzotermik olması nedeniyle su yüzeyde kalıp aniden kaynar ve asit sıçramasına yol açar; bu yüzden işlem daima suyun ��zerine yavaşça asit ilavesiyle gerçekleştirilmelidir.

True

False

Show answer & explanation

Answer: True

Answer

İfade doğrudur. Derişik sülfürik asidin suyla etkileşimi yüksek derecede ekzotermiktir ve suyun yoğunluğu asitten küçük olduğu için asit üzerine su eklenmesi tehlikeli sıçramalara yol açar. Bu nedenle seyreltme işleminde suyun üzerine yavaşça asit eklenmelidir.

Derişik sülfürik asidin suda çözünmesi yüksek derecede ekzotermiktir ve suyun yoğunluğu asidin yoğunluğundan küçük olduğu için asit üzerine su eklendiğinde su yüzeyde kalarak aniden buharlaşır ve sıçramaya neden olur. Bu nedenle işlem daima suyun üzerine yavaşça asit eklenerek yapılmalıdır. Bu gerekçeler ifadedeki tüm bilgileri doğrulamaktadır.

Step-by-Step Solution

1

Asitlerin suyla karışma sırasındaki termal davranışı analiz edilir.

Asitlerin suda çözünme sürecinin yüksek derecede ekzotermik (ısı veren) olduğu belirlenir.

Süreç sırasında açığa çıkacak ısı miktar��nı ve güvenlik riskini öngörmek için bu bilgi gereklidir.

2

Suyun ve derişik sülfürik asidin yoğunluk ilişkisi karşılaştırılır.

Suyun yoğunluğunun derişik sülfürik asidin yoğunluğundan daha küçük olduğu saptanır.

Eklenen sıvının çözelti içindeki konumunu ve dağılımını anlamak amacıyla yoğunluk farkı değerlendirilir.

3

Asit üzerine su eklenmesi durumunda ortaya çıkacak fiziksel durum değerlendirilir.

Eklenen suyun asit yüzeyinde kalacağı ve ekzotermik ısı nedeniyle aniden buharlaşarak asit sıçramasına neden olacağı tespit edilir.

Güvenli çalışma kurallarının temelindeki risk mekanizmasını açıklamak için bu analiz yapılır.

4

Güvenli seyreltme yöntemi saptanır.

Tehlikeyi önlemek için işlemin daima su üzerine yavaşça asit eklenerek ve karıştırılarak yapılması gerektiği sonucuna varılır.

Asidin dibe çökmesini sağlayarak ısının geniş su kütlesi tarafından soğurulmasını kolaylaştırmak hedeflenir.

Key Concept

Asitlerin seyreltilmesinde güvenlik kuralları, ekzotermik çözünme ve yoğunluk ilişkisi

Asitler, Bazlar ve Tuzlar

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Alternative Method

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer

Step-by-Step Solution