Examkin

Anlatım Bozuklukları

28 questions

All types28Multiple choice15Matching9Ordering1Fill in the blank3
Question 21Question →

Aşağıdaki cümlelerde koyu yazılmış sözcüklerin yanlış anlamda kullanılmasından kaynaklanan anlatım bozukluklarını gidermek için bu sözcüklerin yerine getirilmesi gereken sözcükleri eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Items

Kimyasal temizleyicilerin eldivensiz kullanılması, hassas ciltlerde ciddi tahribatlara yol açabilir.
Bu yöreye ��zel el dokuması halılar, motiflerindeki derin anlamlarla araştırmacıların ilgisini çekiyor.
Yayınevi, genç yazarların ilk eserlerini edebiyat dünyasına kazandırmak amacıyla yeni bir kitap yayını başlattı.
Son nüfus sayımı verilerine göre, tarihi semtte oturan ailelerin yakın yüzde yetmişi göçmenlerden oluşmaktadır.

Matches

Show answer & explanation

Answer

Cümlelerde kalın yazılan sözcüklerin yerine sırasıyla 'tahrişlere', 'özgü', 'yayımı' ve 'yaklaşık' sözcükleri getirilmelidir.
Verilen cümlelerdeki anlatım bozukluklarını gidermek için kullanılan sözcüklerin anlam sınırlarına dikkat edilmelidir. Derideki kimyasal hasar için 'tahriş', bir yere has olma durumunda 'özgü', kitap basım süreci için 'yayım' ve tahmini oranlar için 'yaklaşık' sözcükleri doğru tercihlerdir.

Step-by-Step Solution

1
İlk cümledeki 'tahribatlara' sözcüğünün bağlamını incelemek.
Ciltte meydana gelen kızarıklık ve yıpranma için yıkım bildiren 'tahribat' değil, 'tahriş' sözcüğünün kullanılması gerektiği belirlenir.
Sözcüğün yanlış anlamda kullanılmasından kaynaklanan anlatım bozukluğunu düzeltmek.
2
İkinci cümledeki 'özel' sözcüğünün kullanımını değerlendirmek.
Belli bir yere veya çevreye ait olma durumu anlatılmak istendiği için 'özel' yerine 'özgü' sözcüğünün gelmesi gerektiği tespit edilir.
Cümlenin bildirdiği 'bir yere has olma' anlamını doğru kelimeyle karşılamak.
3
Üçüncü cümledeki 'yayını' sözcüğünün işlevini kontrol etmek.
Kitabın basılıp dağıtılması sürecinden bahsedildiği için 'yayın' (basılmış eser) değil, 'yayım' (basma işi) sözcüğünün kullanılması gerektiği anlaşılır.
Süreci ifade eden eylemsel kavramla somut ürünü ayırt etmek.
4
Dördüncü cümledeki 'yakın' sözcüğünün sayısal ifadeyle uyumunu analiz etmek.
Yüzdelik bir oran önünde tahmini bir değer belirtilmek istendiği için 'yakın' yerine 'yaklaşık' sözcüğünün kullanılması gerektiği saptanır.
Miktar belirsizliğini ve tahminini Türkçedeki doğru kelimeyle ifade etmek.

Key Concept

Sözcüğün Yanlış Anlamda Kullanılması
Estimated Time:2m 0s
Question 22Question →

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yapılan kelime seçimi, cümlenin bağlamıyla uyuşmadığı için anlatım bozukluğuna yol açmıştır?

Show answer & explanation

Answer: Yazarın çocukluk yıllarını geçirdiği bu tarihî kasaba, kendine özgün mimari dokusu ve bozulmamış doğasıyla ziyaretçilerini adeta büyülüyor.

Answer

Tarihî kasaban��n kendine has mimari dokusunu belirtmek için 'kendine özgün' yerine 'kendine özgü' ifadesinin kullanılması gereken cümle doğru cevaptır.
Tarihî kasabanın ve mimari dokusunun anlatıldığı cümlede geçen 'kendine özgün' ifadesindeki 'özgün' sözcüğü, 'orijinal, taklit olmayan' anlamına gelir. Ancak cümlenin bağlamında kasabanın kendine has, kendine mahsus mimari dokusu kastedilmektedir. Dolayısıyla bu anlamı karşılayan doğru sözcük 'özgü' olmalıdır. 'Özgün' sözcüğünün 'özgü' yerine kullanılması, sözcüğün yanlış anlamda kullanılmasından kaynaklanan bir anlatım bozukluğuna yol açmıştır.

Step-by-Step Solution

1
Cümlelerdeki sözcüklerin bağlama uygun olarak doğru anlamda kullanılıp kullanılmadığını tek tek incelemek.
Diğer seçeneklerdeki sözcüklerin tamamının yerinde ve doğru anlamda kullanıldığı, herhangi bir anlam karışıklığı veya anlatım bozukluğu bulunmadığı belirlenir.
Seçenekler arasında eleme yaparak hatalı sözcüğü barındıran cümleyi tespit edebilmek için her cümlenin anlamsal yapısını sorgulamak gerekir.
2
Kendine özgün mimari dokusu ifadesinin yer aldığı cümleyi anlamsal açıdan sorgulamak.
'Özgün' sözcüğünün 'orijinal, benzersiz' anlamına geldiği, ancak cümlenin bağlamında kasabanın kendine has mimari yapısının kastedildiği görülür.
Dilimizde 'kendine' ifadesiyle birlikte kullanılan kalıplaşmış sözcük 'özgün' değil, 'özgü'dür.
3
'Özgün' yerine 'özgü' sözcüğünü getirerek cümlenin anlamını yeniden değerlendirmek.
'Kendine özgü mimari dokusu' ifadesiyle cümlenin bağlamına uygun ve doğru bir anlatım elde edilir.
Sözcüğün yanlış anlamda kullanılmasından kaynaklanan anlatım bozukluğu bu düzeltmeyle giderilmiş olur.

Key Concept

Sözcüğün Yanlış Anlamda Kullanılması (Yazılış veya anlam bakımından yakın olan, ancak farklı anlamlara gelen sözcüklerin birbirinin yerine kullanılmasıyla oluşan anlatım bozukluğudur.)
Question 23Question →

Aşağıdaki cümlede yer alan anlatım bozukluğunu gidermeye yönelik boş bırakılan yerleri uygun sözcüklerle tamamlayınız.

Fill in the blanks below

"Fizik öğretmenimiz, konuyu daha iyi anlamamız için her sınıfa girdiğinde farklı bir deney düzeneği hazırlardı." cümlesindeki anlatım bozukluğunu gidermek için yanlış yerde kullanılan sözcük olmalıdır ve bu sözcük cümlede sözcüğünden hemen önce kullanılmalıdır.
Show answer & explanation

Answer

Yanlış yerde kullanılan sözcük 'her' olup, 'girdiğinde' sözcüğünden hemen önce kullanılmalıdır.
Cümledeki 'her' sözcüğü 'sınıf' isminin önünde kullanıldığında sanki öğretmen bütün sınıflara giriş yapıyormuş gibi bir anlam çıkmaktadır. Ancak asıl anlatılmak istenen, öğretmenin sınıfa her girdiğinde (her girişinde) bu deney düzeneğini hazırladığıdır. Bu nedenle 'her' sözcüğü 'girdiğinde' zarf-fiilinden önce getirilerek anlatım bozukluğu giderilmelidir.

Step-by-Step Solution

1
Cümledeki anlam ve mantık ilişkisini inceleme
'her' sözcüğünün 'sınıf' ismini nitelediği görülmektedir; fakat anlatılmak istenen 'sınıfların tamamı' değil, öğretmenin sınıfa 'her girişinde' bu eylemi tekrarladığıdır.
Sözcüğün yanlış yerde kullanılması cümledeki anlamı bozmaktadır.
2
'her' sözcüğünün doğru yerini belirleme
'her' sözcüğü 'sınıf' isminden önce değil, 'girdiğinde' zarf-fiilinden önce kullanılmalıdır.
Böylece zarf-fiili zaman yönünden belirterek 'her girişinde' anlamı kazandırılmış olur.
3
Cümleyi düzeltme ve boşlukları doldurma
Cümlenin düzgün hâli: 'Fizik öğretmenimiz, konuyu daha iyi anlamamız için sınıfa her girdiğinde farklı bir deney düzeneği hazırlardı.' Bu durumda yanlış yerde kullanılan sözcük 'her' olup, 'girdiğinde' sözcüğünden önce getirilmelidir.
Soruda istenen boşluklar buna göre doldurulur.

Key Concept

Sözcüğün Yanlış Yerde Kullanılması
Estimated Time:1m 30s
Question 24Question →

(I) Son yıllarda kaleme aldığı biyografik eserlerle adından söz ettiren yazar, edebiyat dünyasında kalıcı bir yer edindi. (II) Son kitabında da ele aldığı tarihî şahsiyetin yaşamını titizlikle incelemiş, kılı kırk yaran bir araştırmacı kimliği ortaya koymuştu. (III) Kendisinden beklentisi yüksek olan okurlarının güvenini boşa çıkarmamış, bu son çalışmasıyla da onların yüzünü kara çıkarmıştı. (IV) Kitabın tanıtım toplantısında yaptığı samimi konuşmayla salondakilerin beğenisini kazandı ve uzun süre alkışlandı. (V) Edebiyat eleştirmenleri, onun bu eserinin türünün en nitelikli örneklerinden biri olduğunu belirterek yazara övgüler yağdırdı.

Bu par��adaki numaralanmış cümlelerin hangisinde deyimin yanlış kullanılmasından kaynaklanan bir anlatım bozukluğu vardır?

Show answer & explanation

Answer: III

Answer

Üçüncü cümlede geçen 'yüzünü kara çıkarmak' deyimi yerine 'yüzünü ak çıkarmak' deyimi kullanılmalıdır.
Üçüncü cümlede kullanılan 'yüzünü kara çıkarmak' deyimi, birini utandırmak veya mahcup etmek anlamına gelir. Ancak cümlenin ilk kısmında yazarın okurlarının güvenini boşa çıkarmadığı belirtilmiştir. Dolayısıyla yazarın okurların yüzünü kara çıkarması değil, 'yüzünü ak çıkarması' veya onları gururlandırması gerekir. Deyim, cümlenin anlamıyla çelişecek şekilde yanlış kullanıldığı için anlatım bozukluğu oluşmuştur.

Step-by-Step Solution

1
Parçadaki numaralanmış cümlelerde yer alan deyimler belirlenir.
Birinci cümlede 'adından söz ettirmek' ve 'yer edinmek'; ikinci cümlede 'kılı kırk yarmak'; üçüncü cümlede 'yüzünü kara çıkarmak'; dördüncü cümlede 'beğenisini kazanmak'; beşinci cümlede 'övgüler yağdırmak' deyimlerinin kullanıldığı tespit edilir.
Deyim ve atasözü yanlışlarını bulmak için öncelikle cümlelerdeki deyimlerin doğru tespit edilmesi gerekir.
2
Tespit edilen deyimlerin anlamları ile cümlelerin bağlamı karşılaştırılır.
Üçüncü cümledeki 'okurların güvenini boşa çıkarmamak' (olumlu bir durum) ile 'yüzünü kara çıkarmak' (utanılacak duruma düşürmek, olumsuz bir durum) ifadelerinin birbiriyle çeliştiği görülür.
Deyimlerin cümlenin genel anlam ve bağlamıyla uyuşup uyuşmadığını kontrol etmek, anlamca yanlış deyim kullanımını belirlemenin temel adımıdır.
3
Çelişkiyi gidermek için cümlenin anlamına uygun olan doğru deyim belirlenir ve cümle düzeltilir.
Olumlu anlamı karşılaması için 'yüzünü kara çıkarmak' yerine 'yüzünü ak çıkarmak' veya 'göğsünü kabartmak' deyiminin getirilmesi gerektiği belirlenir.
Anlatım bozukluğunun kaynağını netleştirerek doğru alternatifi bulmak, çözümün doğruluğundan emin olmayı sağlar.

Key Concept

Deyimlerin kalıplaşmış anlamlarının cümlenin bağlamına veya anlamına uygun olmaması durumunda deyim yanlışlığından kaynaklanan anlatım bozukluğu meydana gelir.
Question 25Question →

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir mantık veya sıralama hatasından kaynaklanan anlatım bozukluğu vardır?

Show answer & explanation

Answer: Gerekli önlemler zamanında alınmazsa bu salgın hastalık ölüme, hatta birkaç hafta yatakta halsiz yatmaya yol açabilir.

Answer

Gerekli önlemler zamanında alınmazsa bu salgın hastalık ölüme, hatta birkaç hafta yatakta halsiz yatmaya yol açabilir.
Doğru seçenekteki cümlede 'hatta' bağlacından sonra gelen durumun, öncesindeki durumdan daha hafif bir olumsuzluk ('birkaç hafta yatakta halsiz yatmak') bildirmesi sıralama ve mantık hatasına yol açmıştır. Doğru sıralama '...birkaç hafta yatakta halsiz yatmaya, hatta ölüme...' şeklinde olmalıdır.

Step-by-Step Solution

1
Cümlelerdeki bağlaçların ve karşılaştırma bildiren ifadelerin mantıksal tutarlılığını incelemek.
Gerekli önlemler zamanında alınmazsa bu salgın hastalık ölüme, hatta birkaç hafta yatakta halsiz yatmaya yol açabilir. cümlesinde 'hatta' bağlacının kullanımı dikkat çekmektedir.
'Hatta' bağlacı, kendisinden önce söylenen duruma göre daha şaşırtıcı, daha önemli veya daha şiddetli bir durumu bağlamak için kullanılır.
2
Cümledeki durumların önem ve şiddet derecesini karşılaştırmak.
'Ölüm' durumu, 'birkaç hafta yatakta halsiz yatmaktan' çok daha ağır ve geri dönülemez bir sonuçtur. Dolayısıyla bu iki durumun sıralaması mantıksal olarak hatalıdır.
Mantık kurallarına göre ifadenin '...birkaç hafta yatakta halsiz yatmaya, hatta ölüme yol açabilir' şeklinde kurulması gerekir.

Key Concept

Mantık ve Sıralama Hataları
Question 26Question →

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde özne-yüklem uyumsuzluğundan kaynaklanan bir anlatım bozukluğu vardır?

Show answer & explanation

Answer: Tüm zorluklara rağmen sen ve ekibin bu projenin üstesinden gelebilir.

Answer

Tüm zorluklara rağmen sen ve ekibin bu projenin üstesinden gelebilir.
Doğru seçenekte yer alan cümlede özne 'sen ve ekibin' ifadesidir ve bu ifade anlamca 'siz' (ikinci çoğul şahıs) zamirine karşılık gelir. Dil bilgisi kurallarına göre özne ikinci çoğul şahıs olduğunda yüklemin de ikinci çoğul şahsa göre çekimlenmesi gerekir. Ancak cümledeki yüklem üçüncü tekil şahıs olan 'gelebilir' şeklinde çekimlendiği için özne-yüklem uyumsuzluğu oluşmuştur. Cümlenin doğrusu 'gelebilirsiniz' şeklinde olmalıdır.

Step-by-Step Solution

1
Cümlenin öznesini ve yüklemini belirleyin.
Özne 'sen ve ekibin', yüklem ise 'gelebilir' sözcüğüdür.
Özne-yüklem uyumunu incelemek için öncelikle bu temel ögelerin bulunması gerekir.
2
Özne ile yüklemin kişi (şahıs) uyumunu kontrol edin.
Özne 'sen ve ekibin' (siz yani 2. çoğul şahıs) olduğu halde, yüklem 'gelebilir' (o yani 3. tekil şahıs) şeklinde çekimlenmiştir.
Türkçede özne 'sen ve o/onlar' (siz) grubu olduğunda yüklem mutlaka ikinci çoğul şahıs eki (-siniz) almalıdır.
3
Uyumsuzluğu düzelterek doğru cümleyi kurun.
Cümle 'Tüm zorluklara rağmen sen ve ekibin bu projenin üstesinden gelebilirsiniz.' şeklinde olmalıdır.
Özne ve yüklem arasındaki kişi uyumsuzluğunu gidermek anlatım bozukluğunu çözer.

Key Concept

Özne-yüklem arasındaki kişi (şahıs) uyumu
Question 27Question →

Sıralı veya bağlı cümlelerde, ortak kullanılan ögelerin her iki yükleme de uyum sağlaması gerekir. Aksi takdirde öge eksikliğinden kaynaklanan anlatım bozukluğu meydana gelir.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde yer tamlayıcısı (dolaylı tümleç) eksikliğinden kaynaklanan bir anlatım bozukluğu vardır?

Show answer & explanation

Answer: Sanatçının son eserini dikkatle inceledim ve hayran kaldım.

Answer

Sanatçının son eserini dikkatle inceledim ve hayran kaldım.
Sanatçının son eserini dikkatle inceledim ve hayran kaldım cümlesinde, ilk cümlenin belirtili nesnesi olan 'sanatçının son eserini' ifadesi, ikinci cümlenin yüklemi olan 'hayran kaldım' ile uyum sağlamamaktadır. 'Hayran kalmak' fiili yönelme durum eki alan bir yer tamlayıcısı gerektirdiğinden, ikinci cümlenin başına 'ona' veya 'esere' yer tamlayıcısı getirilmelidir. Bu ögenin eksikliği anlatım bozukluğuna yol açmıştır.

Step-by-Step Solution

1
Her seçenekteki sıralı veya bağlı cümlelerin yüklemlerini ve öge ortaklıklarını belirlemek.
Cümlelerin öge dizilimleri ve yüklemlerin bağlı olduğu ortak ögeler ortaya çıkarılır.
Hangi ögenin eksik olduğunu bulabilmek için öncelikle cümlelerin yapılarını analiz etmek gerekir.
2
Seçeneklerde ortak kullanılan ögelerin yüklemlerle uyumunu kontrol etmek.
Sanatçının son eserini dikkatle inceledim ve hayran kaldım cümlesinde 'hayran kaldım' yükleminin 'sanatçının son eserini' nesnesiyle uyum sağlamadığı görülür.
'Hayran kalmak' eylemi yönelme durum eki (-e) alan bir yer tamlayıcısı gerektirir.
3
Uyumsuzluğu gidermek için eksik olan ögeyi belirlemek ve cümleyi tamamlamak.
İkinci cümlenin başına 'ona' veya 'esere' yer tamlayıcısı getirilmesi gerektiği saptanır.
Bu yer tamlayıcısı eksikliği giderildiğinde cümledeki anlatım bozukluğu düzeltilmiş olur.

Key Concept

Cümlede yer tamlayıcısı (dolaylı tümleç) eksikliği
Estimated Time:1m 30s
Question 28Question →

Aşağıdaki cümlelerde görülen yüklem ve yardımcı fiil eksikliğinden kaynaklanan anlatım bozukluklarını, bu bozuklukları gidermek için yapılması gereken dil bilgisel açıklamalarla eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Items

Çocuklarıyla bazen çok, bazen de hiç ilgilenmezdi.
Fikirleriyle bize her zaman destek, zor anlarımızda yol gösterici oldu.
Hafta sonu o kütüphaneye, ben ise müzeye gittim.
Hangisinin haklı, hangisinin haklı olmadığını yakında anlayacağız.

Matches

Show answer & explanation

Answer

Cümlelerin doğru eşleşmeleri sırasıyla: 1 - 'ilgilenirdi' yükleminin getirilmesi, 2 - 'oldu' yardımcı fiilinin eklenmesi, 3 - 'gitti' yükleminin eklenmesi ve 4 - 'olduğunu' eylemsisinin getirilmesidir.
Verilen cümlelerdeki anlatım bozuklukları, ortak kullanılan yüklem, yardımcı fiil veya eylemsilerin cümledeki diğer ögelerle uyumsuz olmasından kaynaklanır. Birinci cümlede olumlu yüklem eksikliği ('ilgilenirdi'), ikinci cümlede yardımcı fiil eksikliği ('oldu'), üçüncü cümlede şahıs uyumsuzluğundan kaynaklanan yüklem eksikliği ('gitti'), dördüncü cümlede ise fiilimsi eksikliği ('olduğunu') bulunmaktadır. Yapılan eşleştirmeler bu kurallara tam olarak uymaktadır.

Step-by-Step Solution

1
İlk cümledeki ('Çocuklarıyla bazen çok, bazen de hiç ilgilenmezdi.') yüklemin olumluluk-olumsuzluk durumunu incelemek.
'İlgilenmezdi' yükleminin olumsuz olduğu ve ilk kısımdaki 'bazen çok' ifadesiyle birleştiğinde anlam karışıklığı yarattığı saptanır.
Sıralı cümlelerde olumlu ve olumsuz anlamların doğru yüklemlere bağlanması anlatım bozukluğunu önler.
2
İkinci cümledeki ('Fikirleriyle bize her zaman destek, zor anlarımızda yol gösterici oldu.') isim ve yardımcı fiil ilişkisini çözümlemek.
'Destek' isminin tek başına kalıp yükleme bağlanamadığı fark edilir.
Bir isim unsuru ile bir sıfat unsurunun ortak bir yardımcı fiile bağlanmaya çalışılması dil bilgisel hata doğurur; bu yüzden 'destek oldu' biçiminde düzeltilmelidir.
3
Üçüncü cümledeki ('Hafta sonu o kütüphaneye, ben ise müzeye gittim.') özne-yüklem şahıs uyumunu kontrol etmek.
'Gittim' yükleminin 'ben' öznesine uyduğu ancak 'o' öznesiyle ('o gittim') uyumsuz olduğu görülür.
Farklı şahıslara ait öznelerin aynı şahıs ekiyle çekimlenmiş tek bir yükleme bağlanması anlatım bozukluğuna yol açar; bu nedenle ilk bölüme 'gitti' yüklemi eklenir.
4
Dördüncü cümledeki ('Hangisinin haklı, hangisinin haklı olmadığını yakında anlayacağız.') yan cümle eylemsi yapısını değerlendirmek.
'Haklı' sözcüğünün 'olmadığını' olumsuz eylemsisine bağlanarak yanlış anlama yol açtığı gözlemlenir.
Olumlu anlam taşıması gereken ilk yan cümleye 'olduğunu' eylemsisinin getirilmesi anlatımı netleştirir.

Key Concept

Yüklem ve yardımcı fiil eksikliği; sıralı, bağlı veya birleşik cümlelerde ortak kullanılan yüklem, yardımcı fiil veya eylemsilerin tüm öznelerle veya isim unsurlarıyla dil bilgisel ve mantıksal olarak uyum sağlayamaması durumudur.
Estimated Time:2m 0s
PreviousPage 2 / 2
Anlatım Bozuklukları Practice Questions — YKS TYT (Temel Yeterlilik Testi) — Page 2 | Examkin