Examkin

Özne-Yüklem Uyumsuzluğu

2 questions

Question 1Question →

Türkçede özne ile yüklem arasındaki teklik-çoğulluk, kişi ve olumluluk-olumsuzluk yönünden uyum, cümlenin dil bilgisi kurallarına uygunluğu açısından oldukça önemlidir. Bu uyumun gözetilmediği cümlelerde özne-yüklem uyumsuzluğundan kaynaklanan anlatım bozuklukları ortaya çıkar.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde özne-yüklem uyumsuzluğundan kaynaklanan bir anlatım bozukluğu vardır?

Show answer & explanation

Answer: Sınav sonuçları açıklandığında sınıftaki öğrencilerden birçoğu büyük bir sevinçle bahçeye koştular.

Answer

Sınav sonuçları açıklandığında sınıftaki öğrencilerden birçoğu büyük bir sevinçle bahçeye koştular.
Sınav sonuçları açıklandığında sınıftaki öğrencilerden birçoğu büyük bir sevinçle bahçeye koştular cümlesinde özne, belgisiz zamir olan 'birçoğu' sözcüğüdür. Türkçede belgisiz zamirler veya belgisiz sıfatlarla kurulan özne grupları nicelik olarak çoğul anlam taşısalar bile yüklem her zaman tekil olmalıdır. Bu nedenle yüklemin 'koştular' şeklinde çoğul değil, 'koştu' şeklinde tekil çekimlenmesi gerekirdi. Bu kurala uyulmaması özne-yüklem uyumsuzluğundan kaynaklanan bir anlatım bozukluğuna yol açmıştır.

Step-by-Step Solution

1
Cümlelerin öznelerini ve yüklemlerini tek tek belirleyin.
Cümlelerdeki özne-yüklem ilişkileri incelenmek üzere ayrıştırılmıştır.
Özne-yüklem uyumsuzluğunu tespit edebilmek için öncelikle her cümlenin öznesi ile yükleminin belirlenmesi gerekir.
2
Öznelerin teklik-çoğulluk, insan olup olmama ve belgisizlik durumlarını analiz edin.
İkinci cümlede öznenin 'birçoğu' belgisiz zamiri olduğu ve yüklemin 'koştular' (çoğul) şeklinde çekimlendiği görülmüştür.
Belgisiz zamirler özne olduğunda yüklemin tekil olması kuralı ile cümlenin uyumu kontrol edilmelidir.
3
Özne ile yüklemin uyumunu denetleyerek kurallara aykırı olan cümleyi bulun.
'Birçoğu' öznesine karşılık 'koştular' yükleminin çoğul kullanılması anlatım bozukluğuna yol açmıştır; doğru biçim 'koştu' olmalıdır.
Türkçe dil bilgisi kurallarına göre belgisiz zamirlerin özne olduğu cümlelerde yüklem her zaman üçüncü tekil şahıs olmalıdır.

Key Concept

Özne-yüklem uyumsuzluğu (belgisiz zamir özne kuralı)
Estimated Time:2m 0s
Question 2Question →

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde özne-yüklem uyumsuzluğundan kaynaklanan bir anlatım bozukluğu vardır?

Show answer & explanation

Answer: Tüm zorluklara rağmen sen ve ekibin bu projenin üstesinden gelebilir.

Answer

Tüm zorluklara rağmen sen ve ekibin bu projenin üstesinden gelebilir.
Doğru seçenekte yer alan cümlede özne 'sen ve ekibin' ifadesidir ve bu ifade anlamca 'siz' (ikinci çoğul şahıs) zamirine karşılık gelir. Dil bilgisi kurallarına göre özne ikinci çoğul şahıs olduğunda yüklemin de ikinci çoğul şahsa göre çekimlenmesi gerekir. Ancak cümledeki yüklem üçüncü tekil şahıs olan 'gelebilir' şeklinde çekimlendiği için özne-yüklem uyumsuzluğu oluşmuştur. Cümlenin doğrusu 'gelebilirsiniz' şeklinde olmalıdır.

Step-by-Step Solution

1
Cümlenin öznesini ve yüklemini belirleyin.
Özne 'sen ve ekibin', yüklem ise 'gelebilir' sözcüğüdür.
Özne-yüklem uyumunu incelemek için öncelikle bu temel ögelerin bulunması gerekir.
2
Özne ile yüklemin kişi (şahıs) uyumunu kontrol edin.
Özne 'sen ve ekibin' (siz yani 2. çoğul şahıs) olduğu halde, yüklem 'gelebilir' (o yani 3. tekil şahıs) şeklinde çekimlenmiştir.
Türkçede özne 'sen ve o/onlar' (siz) grubu olduğunda yüklem mutlaka ikinci çoğul şahıs eki (-siniz) almalıdır.
3
Uyumsuzluğu düzelterek doğru cümleyi kurun.
Cümle 'Tüm zorluklara rağmen sen ve ekibin bu projenin üstesinden gelebilirsiniz.' şeklinde olmalıdır.
Özne ve yüklem arasındaki kişi uyumsuzluğunu gidermek anlatım bozukluğunu çözer.

Key Concept

Özne-yüklem arasındaki kişi (şahıs) uyumu
Özne-Yüklem Uyumsuzluğu Practice Questions — YKS TYT (Temel Yeterlilik Testi) | Examkin