Examkin

Cümle Türleri

27 questions

All types27Multiple choice14True / False1Matching9Fill in the blank3
Question 21Question →

Türkçede tek bir yargı bildiren, içinde fiilimsi veya başka bir yan cümle kurucu unsur barındırmayan cümleler yapıca basittir.

Bu açıklamaya göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde basit cümle yapısı örneklendirilmiştir?

Show answer & explanation

Answer: Klasik edebiyatın seçkin örnekleri, bireyin zihinsel dünyasını her zaman zenginleştirir.

Answer

Klasik edebiyatın seçkin örnekleri, bireyin zihinsel dünyasını her zaman zenginleştirir.
Klasik edebiyatın seçkin örnekleri, bireyin zihinsel dünyasını her zaman zenginleştirir. cümlesinde yalnızca tek bir yüklem bulunmakta olup yan cümlecik oluşturan fiilimsi, koşul eki ya da aktarma söz gibi hiçbir öge yer almamaktadır. Bu durum cümlenin yapıca basit olmasını sağlar.

Step-by-Step Solution

1
Cümlenin yüklemini belirleme.
Cümledeki yüklem 'zenginleştirir' sözcüğüdür. Cümlede başka bir yüklem bulunmamaktadır.
Bir cümlenin yapısını belirlemek için öncelikle yüklem sayısının tespit edilmesi gerekir.
2
Cümle içindeki yan cümlecik kurucu unsurları (fiilimsi, koşul eki, ki bağlacı, alıntı söz) arama.
Cümlede herhangi bir fiilimsi (isim-fiil, sıfat-fiil, zarf-fiil), koşul eki (-se/-sa) veya ki bağlacı bulunmamaktadır.
Yüklem dışında yan cümlecik kuran bir unsurun bulunmaması, cümlenin basit yapılı olmasını sağlar.
3
Elde edilen veriler doğrultusunda cümlenin yapısal türünü belirleme.
Tek yüklemli olan ve yan cümleciği bulunmayan bu cümle yapıca basittir.
Tek yargı bildiren ve yan cümlesi olmayan cümleler tanım gereği basit cümledir.

Key Concept

Basit Cümle Yapısı
Question 22Question →

Aşağıda verilen cümleleri, taşıdıkları yan cümlelerin kuruluş özelliklerine göre uygun birleşik cümle türleriyle eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Items

Zamanı verimli kullanmayı alışkanlık hâline getiren insanlar, hayattaki hedeflerine daha kolay ulaşırlar.
Gündelik sıkıntılardan bir an olsun uzaklaşabilirseniz zihniniz yeni fikirlere kapılarını açacaktır.
Biliyorum ki her şair kendi yalnızlığından beslenen bir evren inşa eder eserlerinde.
Sanatçı, 'Toplumsal sorunları ele almayan bir eser kalıcı olamaz.' diyerek sanat görüşünü özetlemişti.

Matches

Show answer & explanation

Answer

İlk cümle girişik birleşik cümleyle, ikinci cümle şartlı birleşik cümleyle, üçüncü cümle ki'li birleşik cümleyle, dördüncü cümle ise iç içe birleşik cümleyle eşleşmektedir.
Cümleler sırasıyla yan cümleciğin kurucu ögelerine göre (fiilimsi, şart eki, ilgi bağlacı ve aktarma cümle) sınıflandırılarak doğru birleşik cümle türleriyle eşleştirilmiştir.

Step-by-Step Solution

1
Cümlelerdeki yan yargıları belirlemek amacıyla fiilimsileri, şart eklerini, 'ki' bağlaçlarını ve aktarma sözleri aramak.
Birinci cümlede 'kullanmayı' ve 'getiren' fiilimsileri; ikinci cümlede '-se' şart eki; üçüncü cümlede 'ki' bağlacı; dördüncü cümlede ise tırnak içindeki aktarma cümlesi tespit edilmiştir.
Birleşik cümlelerin türü, yan cümleciğin kurucu unsuruna bağlı olarak değişir.
2
Tespit edilen her cümleyi yapısal özelliğine göre birleşik cümle türleriyle eşleştirmek.
Birinci cümle girişik birleşik cümleyle, ikinci cümle şartlı birleşik cümleyle, üçüncü cümle ki'li birleşik cümleyle ve dördüncü cümle iç içe birleşik cümleyle eşleşir.
Fiilimsiler girişik birleşik cümleyi, şart eki şartlı birleşik cümleyi, 'ki' bağlacı ki'li birleşik cümleyi ve başka bir cümle ise iç içe birleşik cümleyi oluşturur.

Key Concept

Birleşik Cümle Yapısı ve Çeşitleri
Estimated Time:2m 0s
Question 23Question →

Aşağıdaki girişik birleşik cümlelerde yer alan yan cümleleri, temel cümledeki öge görevleriyle eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Items

Kuşların göç yollarını incelemek bilim insanlarına büyük kolaylık sağlar.
Büyük yazar, hayatının son döneminde kaleme aldığı anılarını bu kitapta toplamış.
Genç ressam, yıllar önce mezun olduğu okulun bahçesine büyük bir özlemle baktı.
Dışarıdaki sağanak yağmur etkisini iyice artırınca tören okulun kapalı salonuna alındı.

Matches

Show answer & explanation

Answer

Birinci cümle Özne, ikinci cümle Belirtili Nesne, üçüncü cümle Yer Tamlayıcısı (Dolaylı Tümleç) ve dördüncü cümle Zarf Tümleci ile eşleşmelidir.
Tüm cümleler, içerdikleri fiilimsi gruplarının temel cümle içindeki öge görevlerine göre sırasıyla özne, belirtili nesne, yer tamlayıcısı ve zarf tümleci olarak doğru bir şekilde eşleştirilmiştir.

Step-by-Step Solution

1
Birinci cümledeki fiilimsi grubunu ve bu grubun temel cümledeki öge görevini bulmak.
"Kuşların göç yollarını incelemek" yan cümlesi "sağlar" yükleminin öznesidir.
Yükleme sorulan "sağlayan ne?" sorusu özneyi buldurur.
2
İkinci cümledeki fiilimsi grubunu ve bu grubun temel cümledeki öge görevini bulmak.
"hayatının son döneminde kaleme aldığı anılarını" yan cümlesi "toplamış" yükleminin belirtili nesnesidir.
Yükleme sorulan "neyi toplamış?" sorusu belirtili nesneyi buldurur.
3
Üçüncü cümledeki fiilimsi grubunu ve bu grubun temel cümledeki öge görevini bulmak.
"yıllar önce mezun olduğu okulun bahçesine" yan cümlesi "baktı" yükleminin yer tamlayıcısıdır.
Yükleme sorulan "nereye baktı?" sorusu yer tamlayıcısını (dolaylı tümleci) buldurur.
4
Dördüncü cümledeki fiilimsi grubunu ve bu grubun temel cümledeki öge görevini bulmak.
"Dışarıdaki sağanak yağmur etkisini iyice artırınca" yan cümlesi "alındı" yükleminin zarf tümlecidir.
Yükleme sorulan "ne zaman alındı?" sorusu zarf tümlecini buldurur.

Key Concept

Girişik birleşik cümlelerde fiilimsilerle kurulan yan cümlelerin temel cümlede farklı öge görevlerinde (özne, nesne, tümleç) kullanılabilmesi.
Estimated Time:2m 0s
Question 24Question →

Girişik birleşik cümlelerde fiilimsilerle kurulan yan cümlecik, temel cümlenin öznesi, nesnesi veya tümleci olarak görev yapabilir.

Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde yan cümlecik, temel cümlenin belirtili nesnesi görevindedir?

Show answer & explanation

Answer: Yıllar önce kaybettiği saatini dün tesadüfen çekmecede buldu.

Answer

Belirtili nesne görevindeki yan cümleciği içeren 'Yıllar önce kaybettiği saatini dün tesadüfen çekmecede buldu.' cümlesidir.
Doğru cevap olan 'Yıllar önce kaybettiği saatini dün tesadüfen çekmecede buldu.' cümlesinde, 'buldu' temel cümlenin yüklemidir. Bu yükleme sorulan 'Neyi buldu?' sorusuna 'Yıllar önce kaybettiği saatini' cevabı alınmaktadır. Bu söz grubu, içerisinde 'kaybettiği' sıfat-fiilini barındırdığı için bir yan cümleciktir ve temel cümlenin belirtili nesnesi görevini üstlenmiştir.

Step-by-Step Solution

1
Yüklemin belirlenmesi
Temel cümlenin yüklemi 'buldu' kelimesidir.
Yüklem, cümlenin yargı bildiren ana unsurudur ve ögeleri bulmak için sorular yükleme yöneltilir.
2
Fiilimsinin (yan cümleciğin) tespit edilmesi
Cümledeki sıfat-fiil eki almış 'kaybettiği' sözcüğü yan cümlecik kurmaktadır. Yan cümlecik grubu 'Yıllar önce kaybettiği saatini' şeklindedir.
Girişik birleşik cümlelerde fiilimsi ve ona bağlı sözcükler yan cümleciği oluşturur.
3
Yan cümleciğin öge görevinin saptanması
Temel cümlenin yüklemine sorulan 'Neyi buldu?' sorusu sorulduğunda 'Yıllar önce kaybettiği saatini' yanıtı alınır. Bu yanıt belirtili nesnedir.
Yükleme sorulan 'neyi, kimi' soruları belirtili nesneyi buldurur.

Key Concept

Girişik birleşik cümlelerde yan cümleciğin temel cümleye öge olarak bağlanması
Question 25Question →

Aşağıdaki metinde boş bırakılan yerleri dil bilgisi kurallarına uygun olan terimlerle doldurunuz.

Fill in the blanks below

'Sanatçı eserlerinde toplumsal gerçekliği yansıtır; okuyucu ise bu gerçekliği kendi penceresinden yorumlar.' cümlesi, ögeleri arasında herhangi bir ortaklık bulunmadığı için sıralı bir cümledir. 'Kitapları titizlikle tasnif etti, kütüphanedeki raflara yerleştirdi.' cümlesi ise öge ortaklığı içerdiği için sıralı bir cümledir ve bu cümlede ortak olan öge ögesidir.
Show answer & explanation

Answer

Birinci boşluğa 'bağ��msız', ikinci boşluğa 'bağımlı', üçüncü boşluğa ise 'nesne' (veya 'belirtili nesne') getirilmelidir.
İlk cümlede yüklemler bağımsız olup öge ortaklığı yoktur (bağımsız sıralı cümle). İkinci cümlede 'Kitapları' belirtili nesnesi her iki yükleme de ortak bağlandığı için bağımlı sıralı cümledir.

Step-by-Step Solution

1
İlk cümleyi ögelerine ayırıp öge ortaklığı durumunu analiz etmek.
'Sanatçı eserlerinde toplumsal gerçekliği yansıtır' ve 'okuyucu ise bu gerçekliği kendi penceresinden yorumlar' cümleleri arasında hiçbir öge ortaklığı yoktur.
Cümleler arasında öge ortaklığı olup olmadığını belirlemek sıralı cümlenin alt türünü bulmak için gereklidir.
2
İkinci cümleyi ögelerine ayırıp ortak kullanılan ögeyi tespit etmek.
'Kitapları titizlikle tasnif etti' ve 'kütüphanedeki raflara yerleştirdi' cümlelerinde 'Kitapları' (belirtili nesne) ögesi her iki yüklem için de ortaktır.
Ortak ögenin bulunması, sıralı cümlenin bağımlı sıralı olarak sınıflandırılmasını ve ortak ögenin adlandırılmasını sağlar.
3
Tespit edilen bulgular doğrultusunda metindeki boşlukları dil bilgisi terimleriyle tamamlamak.
Birinci boşluğa 'bağımsız', ikinci boşluğa 'bağımlı', üçüncü boşluğa ise 'nesne' (veya 'belirtili nesne') terimleri getirilir.
Sıralı cümlelerin öge ortaklığı kurallarına göre doğru terimlerle eşleştirilmesi hedeflenmiştir.

Key Concept

Sıralı cümlelerde öge ortaklığı bulunuyorsa bağımlı sıralı cümle, öge ortaklığı bulunmuyorsa bağımsız sıralı cümle oluşur. Ortak kullanılan öge cümlenin ögeleri kurallarına göre belirlenir.
Question 26Question →

Sıralı cümleler; bağımsız yüklemleri olan, birbirine virgül veya noktalı virgülle bağlanan cümlelerdir. Bu cümlelerde ögelerden en az birinin ortak olması durumunda "bağımlı sıralı cümle", hiçbir öge ortaklığının bulunmaması durumunda ise "bağımsız sıralı cümle" oluşur.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerden hangisi bağımsız sıralı bir cümledir?

Show answer & explanation

Answer: Güneş yavaş yavaş tepelerin arkasında kayboldu, köyün üzerine derin bir sessizlik çöktü.

Answer

Güneş yavaş yavaş tepelerin arkasında kayboldu, köyün üzerine derin bir sessizlik çöktü.
Güneş'in kaybolmasını ve sessizliğin çökmesini anlatan cümlede iki ayrı yüklem ("kayboldu" ve "çöktü") bulunmaktadır. İlk cümlenin öznesi "Güneş", zarf tümleci "yavaş yavaş", dolaylı tümleci "tepelerin arkasında"dır. İkinci cümlenin öznesi "derin bir sessizlik", dolaylı tümleci ise "köyün üzerine"dir. Bu iki cümle arasında hiçbir ortak öge bulunmadığı için bağımsız sıralı cümledir.

Step-by-Step Solution

1
Seçeneklerdeki cümlelerin yüklem sayılarını ve yapılarını inceleme.
Girişik birleşik yapıda olan tek yüklemli cümle elenir; diğer dört seçeneğin birden fazla yüklemi olduğu ve virgül/noktalı virgülle bağlandığı belirlenir.
Sıralı cümle tespiti için öncelikle birden fazla yüklem içeren yapıların bulunması gerekir.
2
Yüklemlerin ögelerini (özne, nesne, tümleçler) bularak karşılaştırma.
Sıralı cümlelerin yüklemleri arasında herhangi bir öge paylaşımı olup olmadığı kontrol edilir.
Öge ortaklığı bulunan sıralı cümleler bağımlı, bulunmayanlar bağımsız sıralı cümledir.
3
Doğru seçeneği teyit etme.
Yüklemleri arasında hiçbir öge ortaklığı bulunmayan cümle doğru cevap olarak seçilir.
Güneş'in kaybolması ve sessizliğin çökmesiyle ilgili cümlede her iki yüklemin de tüm ögeleri kendine özgüdür.

Key Concept

Sıralı cümlelerde öge ortaklığına göre bağımlı ve bağımsız sıralı cümle ayrımı.
Estimated Time:2m 0s
Question 27Question →

İki veya daha fazla yüklemli (yargılı) cümlenin birbirine bağlaçlarla bağlandığı cümlelere bağlı cümle denir. Bağlaçların sadece sözcükleri veya sözcük gruplarını bağladığı, tek yüklemli cümleler bağlı cümle sayılamaz.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerden hangisi yapısı bakımından bağlı bir cümledir?

Show answer & explanation

Answer: Kütüphanedeki eski kitapları büyük bir titizlikle tasnif etti fakat aradığı el yazması esere bir türlü ulaşamadı.

Answer

Kütüphanedeki eski kitapları büyük bir titizlikle tasnif etti fakat aradığı el yazması esere bir türlü ulaşamadı.
Doğru cevap olan cümlede ('Kütüphanedeki eski kitapları büyük bir titizlikle tasnif etti fakat aradığı el yazması esere bir türlü ulaşamadı.') 'tasnif etti' ve 'ulaşamadı' olmak üzere iki ayrı yüklem bulunmaktadır. Bu iki bağımsız cümle birbirine 'fakat' bağlacı ile bağlandığı için yapıca bağlı cümle özelliğindedir.

Step-by-Step Solution

1
Cümlelerin yüklem sayılarını ve içerdikleri yargıları tespit etmek.
Seçeneklerdeki cümlelerden bazılarının tek yüklemli, bazılarının ise birden fazla yüklemli olduğu görülür.
Bir cümlenin sıralı veya bağlı olabilmesi için en az iki yükleme sahip olması gerekir. Tek yüklemli cümleler bağlı cümle olamaz.
2
Birden fazla yüklemi olan cümlelerde, bu yüklemlerin birbirine hangi unsurla bağlandığını incelemek.
Yüklemi 'tasnif etti' ve 'ulaşamadı' olan cümlelerin 'fakat' bağlacıyla; yüklemi 'kayboldu' ve 'çöktü' olan cümlelerin ise virgülle bağlandığı belirlenir.
Yüklemler birbirine virgül veya noktalı virgülle bağlanırsa sıralı cümle; bağlaçla bağlanırsa bağlı cümle oluşur.
3
Tek yüklemli olup bağlaç içeren cümlelerin yapısını ve bağlaçların görevini kontrol etmek.
Bağlaçların cümleleri değil, özneleri (yazar ve editör) veya nesneleri (tarihî gerçekliği ve bireysel duyarlılıkları) bağladığı ve cümlelerin basit veya birleşik yapıda olduğu saptanır.
Bağlı cümle olabilmesi için bağlacın sözcükleri veya sözcük gruplarını değil, doğrudan iki bağımsız cümleyi (yüklemi) bağlaması şarttır.

Key Concept

Bağlı Cümle
Estimated Time:1m 30s
PreviousPage 2 / 2
Cümle Türleri Practice Questions — YKS TYT (Temel Yeterlilik Testi) — Page 2 | Examkin