Examkin

Belirtisiz Nesne

6 questions

All types6Multiple choice4Matching2
Question 1Question →

Aşağıdaki cümlelerde koyu yazılmış sözcük veya sözcük gruplarını, cümlenin ögesi olarak üstlendikleri görevlerle eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Items

Her akşam yatmadan önce kardeşine eğlenceli hikâyeler anlatırdı.
Sokak lambasının loş ışığında kalın kitaplar okunuyordu.
Kütüphanedeki eski kitaplar zamana yenik düşmüştü.
Yazar, son romanında okuyucuya ilginç konuları sunmuş.

Matches

Show answer & explanation

Answer

Birinci cümledeki 'hikâyeler' belirtisiz nesneyle, ikinci cümledeki 'kitaplar' sözde özneyle, üçüncü cümledeki 'kitaplar' gerçek özneyle ve dördüncü cümledeki 'konuları' belirtili nesneyle eşleşmelidir.
Doğru eşleştirmede belirtisiz nesne, hiçbir belirtme hal eki almayan ve özne belirlendikten sonra yükleme sorulan 'Ne?' sorusuna cevap veren 'hikâyeler' sözcüğüdür. Edilgen cümledeki 'kitaplar' sözde özne, etken cümledeki 'kitaplar' gerçek özne, belirtme eki alan 'konuları' ise belirtili nesnedir.

Step-by-Step Solution

1
Cümlelerin yüklemlerini ve öznelerini bulun.
Birinci cümlede yüklem 'anlatırdı', özne gizli 'o'; ikinci cümlede yüklem edilgen 'okunuyordu'; üçüncü cümlede yüklem 'zamana yenik düşmüştü', özne 'kütüphanedeki eski kitaplar'; dördüncü cümlede yüklem 'sunmuş', özne 'yazar'dır.
Cümlede nesneyi doğru tespit edebilmek için öncelikle yüklemi ve hemen ardından özneyi belirlemek şarttır.
2
Özneyi bulduktan sonra yüklemlere 'Ne?' sorusunu yöneltin.
Birinci cümlede 'O ne anlatırdı?' sorusunun cevabı 'hikâyeler'dir. Bu sözcük herhangi bir belirtme durum eki almamıştır.
Özne bulunduktan sonra yükleme sorulan ilk 'Ne?' sorusu bize yalın durumdaki belirtisiz nesneyi verir.
3
Diğer cümlelerde yer alan koyu yazılı ögelerin ek durumlarını ve fiil çatılarını kontrol edin.
İkinci cümlede eylem edilgen olduğu için etkilenen varlık sözde öznedir. Üçüncü cümlede eylemi yapan varlık gerçek öznedir. Dördüncü cümlede ise sözcük belirtme hal eki alarak belirtili nesne olmuştur.
Belirtisiz nesnenin, belirtili nesne veya özne türleriyle karıştırılmaması için kelimelerin aldığı hal ekleri ve fiilin çatısı incelenmelidir.

Key Concept

Belirtisiz nesne, yüklemi geçişli olan eylem cümlelerinde özne bulunduktan sonra yükleme sorulan yalın durumdaki 'Ne?' sorusuyla bulunur. Belirtme hal eki (-ı, -i, -u, -ü) almaz ve edilgen cümlelerdeki sözde özne ile karıştırılmamalıdır.
Question 2Question →

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde belirtisiz nesne kullanılmıştır?

Show answer & explanation

Answer: Çağdaş Türk edebiyatının usta kalemi, son yazısında genç şairlerin karşılaştığı zorlukları ele alan özgün bir makale yayımladı.

Answer

Çağdaş Türk edebiyatının usta kalemi, son yazısında genç şairlerin karşılaşt��ğı zorlukları ele alan özgün bir makale yayımladı.
Doğru seçenekteki cümlede 'yayımladı' yüklemi etken ve geçişli bir eylemdir. Cümlenin öznesi olan 'Çağdaş Türk edebiyatının usta kalemi' belirlendikten sonra sorulan 'Ne yayımladı?' sorusu bize belirtme eki almamış olan 'genç şairlerin karşılaştığı zorlukları ele alan özgün bir makale' sıfat-fiil grubunu verir. Bu grup belirtisiz nesnedir.

Step-by-Step Solution

1
Cümlelerin yüklemlerini bularak yüklemin türünü (isim/fiil) ve çatısını belirlemek.
Dört cümlede fiil yüklemi ('keşfedildi', 'yayımladı', 'yağdı', 'buluşacak'), bir cümlede ise isim yüklemi ('eski bir şiir defteriydi') tespit edilmiştir. İsim cümlesi elenir.
İsim cümlelerinde nesne bulunmayacağını bilerek doğrudan fiil cümlelerine odaklanmak.
2
Fiil cümlelerinde öncelikle özneyi (gerçek veya sözde özne) bulmak.
Deneyler sonucu keşfedilen 'yeni bir element' (sözde özne), yağan 'bereketli yağmurlar' (gerçek özne), buluşacak olan 'Yazarın büyük bir heyecanla kaleme aldığı son tarihi romanı' (gerçek özne) olarak bulunur.
Özne belirlenmeden doğrudan belirtisiz nesne aranırsa, yalın durumdaki özneler belirtisiz nesne ile karıştırılabilir.
3
Etken ve geçişli yüklemin bulunduğu cümlede özneyi belirledikten sonra yükleme 'ne?' sorusunu sormak.
'yayımladı' yüklemi etken ve geçişlidir. Yayımlayan kim sorusunun cevabı 'Çağdaş Türk edebiyatının usta kalemi' (özne) olarak bulunur. 'Ne yayımladı?' sorusuna verilen 'genç şairlerin karşılaştığı zorlukları ele alan özgün bir makale' cevabı belirtisiz nesnedir.
Belirtme durumu eki almamış bu sıfat-fiil grubunun belirtisiz nesne olduğunu doğrulamak.

Key Concept

Cümlenin Ögeleri - Belirtisiz Nesne ve Özne Ayrımı
Question 3Question →

Sol sütunda verilen cümleleri, bu cümlelerin doğru öge dizilişlerini gösteren sağ sütundaki ifadelerle eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Items

Şairin son kitabında yer alan şiirleri okuyan genç araştırmacı, her satırda derin bir hüzün hissetti.
Usta yazarın vefatının ardından masasında yarım kalmış bir roman taslağı bulundu.
Sanatçının atölyesinde çalışan çıraklar, akşama doğru heyecanla yeni tablolar sergiledi.
Güneş dağların arkasında kaybolurken gökyüzü kızıl bir renk aldı.

Matches

Show answer & explanation

Answer

Birinci cümle Özne - Yer Tamlayıcısı - Belirtisiz Nesne - Yüklem; ikinci cümle Zarf Tamlayıcısı - Yer Tamlayıcısı - Sözde Özne - Yüklem; üçüncü cümle Özne - Zarf Tamlayıcısı - Zarf Tamlayıcısı - Belirtisiz Nesne - Yüklem; dördüncü cümle ise Zarf Tamlayıcısı - Özne - Belirtisiz Nesne - Yüklem dizilişiyle eşleşmektedir.
Eşleştirmelerin doğru yapılabilmesi için öncelikle cümlelerin yüklemleri ve özneleri bulunmalıdır. İkinci cümledeki eylemin edilgen olması nedeniyle nesne gibi görünen ögenin aslında sözde özne olduğu fark edilmeli, diğer cümlelerde ise özne belirlendikten sonra yükleme yöneltilen 'Ne?' sorusuna cevap veren öbeklerin belirtisiz nesne olduğu saptanarak doğru şablonlarla eşleştirilmelidir.

Step-by-Step Solution

1
Cümlelerin yüklemlerini ve bu yüklemlere bağlı olan özneleri doğru bir şekilde belirlemek.
Birinci cümlede 'hissetti' (özne: Şairin... genç araştırmacı), ikinci cümlede 'bulundu' (sözde özne: yarım kalmış bir roman taslağı), üçüncü cümlede 'sergiledi' (özne: Sanatçının... çıraklar), dördüncü cümlede 'aldı' (özne: gökyüzü) ögeleri tespit edilir.
Cümlenin ögeleri bulunurken yüklemden sonra ilk olarak özne bulunmalıdır; aksi takdirde belirtisiz nesne ile özne karıştırılabilir.
2
Yüklem ve özne belirlendikten sonra yükleme 'Ne?' sorusu sorularak belirtisiz nesneler aranır.
Birinci cümlede 'derin bir hüzün', üçüncü cümlede 'yeni tablolar', dördüncü cümlede 'kızıl bir renk' belirtisiz nesnedir. İkinci cümlede ise edilgen çatıdan dolayı nesne bulunmamaktadır.
Özne bulunduktan sonra yükleme sorulan 'Ne?' sorusu belirtisiz nesneyi buldurur.
3
Bulunan tüm ögelerin cümledeki sırasını çıkararak sağ sütundaki öge dizilişleriyle eşleştirmek.
Eşleştirmeler sırasıyla doğru biçimde tamamlanır.
Her cümlenin öge diziliş kalıbı belirlenerek doğru eşleştirme sağlanır.

Key Concept

Belirtisiz Nesne
Estimated Time:2m 0s
Question 4Question →

Cümlede yüklemin bildirdiği ve öznenin gerçekleştirdiği işten etkilenen, belirtme durum eki almamış ögeye belirtisiz nesne denir. Belirtisiz nesneyi doğru bulabilmek için öncelikle yüklem ve özne tespit edilmeli, ardından yükleme "ne" sorusu yöneltilmelidir.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde eylemden etkilenen öge belirtisiz nesne görevindedir?

Show answer & explanation

Answer: Son yapıtıyla büyük beğeni toplayan şair, modern insanın yalnızlığını dile getirdiği şiirlerinde çarpıcı imgeler kullanmış.

Answer

Modern insanın yalnızlığını dile getirdiği şiirlerinde çarpıcı imgeler kullanmış cümlesindeki 'çarpıcı imgeler' ifadesi belirtisiz nesnedir.
Şairin şiirlerinde kullandığı ögeyi bulmak için özne tespit edildikten sonra sorulan 'Ne kullanmış?' sorusu 'çarpıcı imgeler' sıfat tamlamasını verir. Bu öge belirtme durum eki almadığı için belirtisiz nesnedir.

Step-by-Step Solution

1
Cümlenin yüklemini ve öznesini doğru şekilde belirlemek.
Yüklem 'kullanmış' (etken fiil), özne 'Son yapıtıyla büyük beğeni toplayan şair' olarak tespit edilir.
Nesne aranmadan önce öznenin bulunması, belirtisiz nesne ile öznenin karıştırılmasını engeller.
2
Özne belirlendikten sonra yükleme 'ne' sorusunu yöneltmek.
'Ne kullanmış?' sorusuna 'çarpıcı imgeler' cevabı alınır.
Yalın durumdaki bu söz öbeği eylemden etkilenen ögedir ve belirtisiz nesneyi oluşturur.

Key Concept

Belirtisiz Nesne
Question 5Question →

Geçişli eylemlerin yüklem olduğu bazı cümlelerde nesne, herhangi bir durum (hâl) eki almadan yalın halde bulunur. Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde yüklemin bildirdiği işten etkilenen öge, durum eki almadan kullanılmıştır?

Show answer & explanation

Answer: Sanatçı, çocukluk yıllarında babasından miras kalan eski bir saatten esinlenerek dün gece yeni bir şiir yazdı.

Answer

Sanatçı, çocukluk yıllarında babasından miras kalan eski bir saatten esinlenerek dün gece yeni bir şiir yazdı.
Sanatçının yeni bir şiir yazdığını belirten cümlede yüklem olan 'yazdı' geçişli eylemine sorulan 'Özne kim?' sorusunun cevabı 'Sanatçı' (özne) olup, ardından sorulan 'Ne?' sorusuna cevap veren 'yeni bir şiir' söz öbeği herhangi bir durum eki taşımadığı için belirtisiz nesnedir.

Step-by-Step Solution

1
Yüklemleri belirleyip geçişlilik durumunu kontrol edin.
Sanatçının yeni bir şiir yazdığını bildiren cümlede yüklem 'yazdı' eylemidir ve geçişlidir.
Belirtisiz nesne bulmak için cümlenin geçişli bir yükleme sahip olması gerekir.
2
Özneyi tespit edin.
Yazan kim? sorusuna 'Sanatçı' cevabı alınır; bu öge cümlenin gerçek öznesidir.
Özneyi belirlemeden nesne aramaya başlamak, yalın haldeki özne ile belirtisiz nesnenin karıştırılmasına yol açabilir.
3
Özneyi bulduktan sonra yükleme 'Ne?' sorusunu yönelterek belirtisiz nesneyi arayın.
Sanatçı ne yazdı? sorusuna 'yeni bir şiir' cevabı alınır.
Durum eki almamış (yalın haldeki) bu sıfat tamması grubu cümlenin belirtisiz nesnesidir.

Key Concept

Cümlenin Ögeleri - Belirtisiz Nesne
Question 6Question →

Cümlede geçişli eylemin bildirdiği işten etkilenen ve herhangi bir durum eki taşımayan öge, belirtisiz nesne olarak adlandırılır.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde bu açıklamaya uygun bir kullanım söz konusudur?

Show answer & explanation

Answer: Modern şehir hayatının getirdiği yoğun stresten uzaklaşmak isteyen yazar, son eserinde okurlara huzurlu bir sığınak sunuyor.

Answer

Modern şehir hayatının getirdiği yoğun stresten uzaklaşmak isteyen yazarın son eserinde okurlara 'huzurlu bir sığınak' sunduğunu belirten cümle
Yazarın 'huzurlu bir sığınak' sunduğunu belirten cümlede 'sunuyor' geçişli yükleminin öznesi bulunduktan sonra sorulan 'Ne?' sorusunun cevabı olan 'huzurlu bir sığınak' ifadesi herhangi bir durum eki almadığı için belirtisiz nesnedir.

Step-by-Step Solution

1
Cümlenin yüklemi ve öznesi belirlenir.
Yüklem 'sunuyor' fiilidir; özne ise 'Modern şehir hayatının getirdiği yoğun stresten uzaklaşmak isteyen yazar' sıfat-fiil grubudur.
Nesneyi doğru tespit edebilmek için öncelikle yüklemi ve işi yapan özneyi bulmak gerekir.
2
Özne bulunduktan sonra yükleme 'Ne?' sorusu yöneltilir.
'Yazar ne sunuyor?' sorusunun cevabı olarak 'huzurlu bir sığınak' söz öbeği elde edilir.
Geçişli eylemlerde özne belirlendikten sonra sorulan yalın 'Ne?' sorusu belirtisiz nesneyi buldurur.
3
Bulunan nesnenin durum eki alıp almadığı kontrol edilir.
'huzurlu bir sığınak' ifadesinin belirtme durum eki (-ı, -i, -u, -ü) almadığı, yani yalın durumda olduğu tespit edilir.
Belirtme durum eki almayan nesneler belirtisiz nesne kategorisinde değerlendirilir.

Key Concept

Cümlenin Ögeleri - Belirtisiz Nesne
Belirtisiz Nesne Practice Questions — YKS TYT (Temel Yeterlilik Testi) | Examkin