Examkin

Ögeleri Bulurken Söz Öbeklerinin Bölünmezliği

5 questions

All types5Multiple choice3Matching2
Question 1Question →

Babamın yıllar önce diktiği elma ağacı, bu bahçenin en verimli üyesiydi.

Bu cümlenin öge dizilişi aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru olarak verilmiştir?

Show answer & explanation

Answer: Özne - Yüklem

Answer

Özne - Yüklem
Doğru diziliş olan 'Özne - Yüklem' seçeneğidir. Çünkü cümledeki 'Babamın yıllar önce diktiği elma ağacı' bir sıfat-fiil grubuyla nitelenmiş isim tamlaması olup özne görevindedir; 'bu bahçenin en verimli üyesiydi' ise belirtili isim tamlaması ve sıfat grubu barındıran bir yüklem öbeğidir. İki grup da kendi içinde bölünemez yapıdadır.

Step-by-Step Solution

1
Yüklemi belirlemek için cümledeki yargı bildiren söz öbeğini bulun.
Cümlenin yüklemi 'bu bahçenin en verimli üyesiydi' söz öbeğidir.
'bahçenin üyesi' belirtili isim tamlamasıdır. Araya giren 'bu' ve 'en verimli' sözcükleri bu tamlamayı nitelemektedir. Tamlamalar bölünemez ve ek-fiil alarak yüklem görevini üstlenir.
2
Özneyi bulmak için yükleme uygun soruyu ('olan ne?') sorun.
Cümlenin öznesi 'Babamın yıllar önce diktiği elma ağacı' söz öbeğidir.
'elma ağacı' isim tamlamasıdır. 'Babamın yıllar önce diktiği' kısmı ise bu tamlamayı niteleyen bir sıfat-fiil grubudur. 'yıllar önce' ifadesi bu sıfat-fiil grubuna ait olduğundan bağımsız bir zarf tümleci olarak ayrılamaz, tüm grup tek bir özne oluşturur.
3
Bulunan ögeleri sıraya dizin.
Cümle sadece özne ve yüklemden oluşmaktadır (Özne - Yüklem).
Cümlede bölünmemiş iki ana söz öbeği bulunduğundan başka bir öge yoktur.

Key Concept

Cümlenin ögeleri belirlenirken isim ve sıfat tamlamaları, birleşik eylemler, deyimler ve fiilimsi grupları gibi söz öbekleri asla bölünmez; tek bir öge olarak kabul edilir.
Estimated Time:1m 0s
Question 2Question →

Sanatçının, toplumsal sorunları kendi potasında eriterek oluşturduğu bu etkileyici yapıtlar, edebiyat dünyasında kalıcı bir iz bırakmanın ilk adımıdır.

Bu cümlenin öge dizilişi aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru olarak verilmiştir?

Show answer & explanation

Answer: Özne - Yüklem

Answer

Özne - Yüklem öge dizilişine sahip seçenektir.
Doğru olan seçenekte belirtildiği gibi, cümle sadece özne ve yüklemden oluşmaktadır. Yüklem, 'edebiyat dünyasında kalıcı bir iz bırakmanın ilk adımıdır' şeklinde bir isim-fiil grubu ve isim tamlamasının birleşiminden oluşan bölünmez bir bütündür. Özne ise 'Sanatçının, toplumsal sorunları kendi potasında eriterek oluşturduğu bu etkileyici yapıtlar' şeklinde bir sıfat-fiil grubu ve sıfat tamlamasıdır. Bu gruplar bölünemeyeceği için cümlenin ögeleri Özne - Yüklem şeklindedir.

Step-by-Step Solution

1
İlk olarak cümlenin yüklemini belirleyin.
Cümlenin yüklemi 'edebiyat dünyasında kalıcı bir iz bırakmanın ilk adımıdır' söz öbeğidir.
'bırakmanın ilk adım��' belirtili isim tamlamasıdır. Tamlayan olan 'bırakmanın' sözcüğü de kendi içinde 'edebiyat dünyasında kalıcı bir iz bırakma' fiilimsi grubunun bir parçasıdır. Tamlamalar ve fiilimsi grupları bölünemeyeceğinden yüklem bir bütündür.
2
Bulunan yükleme 'ne/kim' sorularını yönelterek özneyi tespit edin.
Cümlenin öznesi 'Sanatçının, toplumsal sorunları kendi potasında eriterek oluşturduğu bu etkileyici yapıtlar' söz öbeğidir.
'Yapıtlar' ismi, önündeki 'Sanatçının... oluşturduğu' sıfat-fiil grubu ve 'bu etkileyici' sıfatları ile nitelenmiş/belirtilmiştir. Sıfat tamlamaları ve fiilimsi öbekleri bölünemeyeceğinden özne de bir bütündür.

Key Concept

Cümlenin ögeleri bulunurken isim tamlamaları, sıfat tamlamaları, edat grupları, fiilimsi grupları, deyimler ve birleşik fiiller gibi söz öbekleri asla bölünemez.
Question 3Question →

A��ağıdaki cümleleri, ögeleri bulurken söz öbeklerinin bölünmezliği kuralını dikkate alarak doğru öge dizilişleriyle eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Items

Karadeniz'in hırçın dalgalarıyla boğuşan bu küçük tekne, balıkçıların tek geçim kaynağıydı.
Kütüphanenin loş köşesinde oturan genç araştırmacı, eski el yazması eseri titizlikle inceliyordu.
Sonbaharın gelişiyle sararan yapraklar, rüzgârın etkisiyle bahçenin dört bir yanına savruluyordu.
Yıllardır beklenen o büyük projenin hayata geçirilmesi, tüm ülkeyi heyecanlandırdı.

Matches

Show answer & explanation

Answer

Cümlelerin doğru öge dizilişleri sırasıyla şöyledir: Karadeniz'in hırçın dalgalarıyla başlayan cümle 'Özne - Yüklem', Kütüphanenin loş köşesinde oturan ifadesiyle başlayan cümle 'Özne - Belirtili Nesne - Zarf Tümleci - Yüklem', Sonbaharın gelişiyle başlayan cümle 'Özne - Zarf Tümleci - Dolaylı Tümleç - Yüklem', Yıllardır beklenen diye başlayan cümle ise 'Özne - Belirtili Nesne - Yüklem' şablonuyla eşleşmelidir.
Cümlelerin her birinde yer alan söz öbekleri (sıfat-fiil grupları, isim tamlamaları, edat grupları) doğru biçimde tespit edildiğinde ve bölünmediğinde doğru öge şablonlarıyla eşleşmektedir.

Step-by-Step Solution

1
Birinci cümledeki söz öbeklerini saptamak ve ögeleri belirlemek.
'Karadeniz'in hırçın dalgalarıyla boğuşan bu küçük tekne' bir sıfat-fiil grubudur (Özne). 'balıkçıların tek geçim kaynağıydı' ise bir zincirleme ad tamlamasıdır (Yüklem).
Söz öbekleri ve tamlamalar bölünemeyeceği için cümle sadece özne ve yüklemden oluşur.
2
İkinci cümledeki söz öbeklerini saptamak ve ögeleri belirlemek.
'Kütüphanenin loş köşesinde oturan genç araştırmacı' özne; 'eski el yazması eseri' belirtili nesne; 'titizlikle' zarf tümleci ve 'inceliyordu' yüklemdir.
Fiilimsi grupları ve sıfat tamlamaları bölünmeden tek birer öge olarak alınmalıdır.
3
Üçüncü cümledeki söz öbeklerini saptamak ve ögeleri belirlemek.
'Sonbaharın gelişiyle sararan yapraklar' özne; 'rüzgârın etkisiyle' zarf tümleci; 'bahçenin dört bir yanına' dolaylı tümleç ve 'savruluyordu' yüklemdir.
Sıfat-fiil grubu, edat grubu ve isim tamlaması bütünlüklerini koruyarak ilgili ögeleri oluşturur.
4
Dördüncü cümledeki söz öbeklerini saptamak ve ögeleri belirlemek.
'Yıllardır beklenen o büyük projenin hayata geçirilmesi' özne; 'tüm ülkeyi' belirtili nesne ve 'heyecanlandırdı' yüklemdir.
İsim-fiil grubu ve sıfat tamlaması kendi içinde bölünmeyerek sırasıyla özne ve belirtili nesne ögelerini oluşturmuştur.

Key Concept

Cümlenin ögeleri bulunurken tamlamalar (isim ve sıfat tamlamaları), fiilimsi grupları, edat grupları, ikilemeler ve birleşik fiiller/deyimler gibi söz öbekleri asla bölünmez; bir bütün olarak tek bir öge kabul edilir.
Question 4Question →

Romanlarında Anadolu insanının yaşam mücadelesini yalın bir dille aktaran yazar, toplumsal gerçekçi edebiyatın öncülerine kol kanat geriyordu.

Bu cümlenin öge dizilişi aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru olarak verilmiştir?

Show answer & explanation

Answer: Özne - Dolaylı Tümleç - Yüklem

Answer

Özne - Dolaylı Tümleç - Yüklem
Cümledeki 'kol kanat geriyordu' ifadesi bir deyim olduğundan yüklem; bu yükleme sorulan 'kim' sorusunun cevabı olan ve sıfat-fiil grubundan oluşan 'Romanlarında Anadolu insanının yaşam mücadelesini yalın bir dille aktaran yazar' bölümü özne; 'kime' sorusunun cevabı olan ve isim tamlaması grubundan oluşan 'toplumsal gerçekçi edebiyatın öncülerine' bölümü ise dolaylı tümleçtir. Bu yüzden cümlenin ögeleri sırasıyla Özne - Dolaylı Tümleç - Yüklem şeklindedir.

Step-by-Step Solution

1
Cümlenin yüklemini belirlemek.
Yüklem: 'kol kanat geriyordu'
'Kol kanat germek' bir deyimdir. Deyimler anlamca kaynaşmış birleşik fiiller oldukları için bölünemez ve bir bütün olarak yüklem görevini üstlenir.
2
Yükleme sorulan 'Kim / Ne' sorusuyla özneyi bulmak.
Özne: 'Romanlarında Anadolu insanının yaşam mücadelesini yalın bir dille aktaran yazar'
'Kol kanat geren kim?' sorusunun cevabı olan bu grup, 'yazar' ismini niteleyen bir sıfat-fiil grubudur. Sıfat tamlamaları bölünemediğinden tek bir ögedir.
3
Yükleme sorulan 'Kime' sorusuyla dolaylı tümleci (yer tamlayıcısını) bulmak.
Dolaylı Tümleç: 'toplumsal gerçekçi edebiyatın öncülerine'
'Kime kol kanat geriyordu?' sorusuna cevap veren bu grup, 'edebiyatın öncüleri' belirtili isim tamlaması ile 'toplumsal gerçekçi' sıfatından oluşan bir söz öbeğidir ve bölünemez.

Key Concept

Cümlenin ögeleri bulunurken isim tamlamaları, sıfat tamlamaları, birleşik fiiller ve deyimler gibi söz öbekleri bölünemez; tek bir öge olarak kabul edilir.
Question 5Question →

Aşağıdaki cümlelerde koyu yazılmış yüklemleri, cümlenin ögeleri bulunurken bölünemeyen söz öbeği türleriyle eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Items

Kütüphanenin loş köşesinde tozlu raflar arasında duran kitaplar, geçmişin unutulmuş sesleriydi.
Tüm uyarılara rağmen kendi bildiğini okuyan genç, sonunda dile düştü.
Akşamüstü limana yaklaşan gemi, ufuk çizgisine doğru süzülen beyaz bir kuğuydu.
Törende şiir okuyan küçük kızın gözleri, par��l parıl parıldayan iki elmas gibiydi.

Matches

Show answer & explanation

Answer

Birinci cümle isim tamlamasıyla, ikinci cümle deyimle, üçüncü cümle sıfat tamlamasıyla, dördüncü cümle ise edat grubuyla eşleşmelidir.
Koyu yazılmış yüklemlerin yapıları sırasıyla; araya sıfat girmiş belirtili isim tamlaması, anlamca kaynaşmış birleşik eylem (deyim), sıfat tamlaması ve edat grubudur. Bu kelime grupları ögeler bulunurken bölünmez.

Step-by-Step Solution

1
Birinci cümlenin yüklemini inceleme
'geçmişin unutulmuş sesleriydi' söz öbeğinin 'geçmişin sesleri' belirtili isim tamlaması olduğu ve araya 'unutulmuş' sıfatının girdiği tespit edilir.
İsim tamlamaları aralarına sıfat alsa dahi cümlenin ögeleri bulunurken bölünemez.
2
İkinci cümlenin yüklemini inceleme
'dile düştü' ifadesinin kalıplaşm��ş bir deyim olduğu belirlenir.
Deyimler anlamca kaynaşmış birleşik eylemlerdir ve dil bilgisinde cümlenin ögeleri bulunurken bölünemez.
3
Üçüncü cümlenin yüklemini inceleme
'ufuk çizgisine doğru süzülen beyaz bir kuğuydu' söz öbeğinde 'kuğu' isminin sıfat fiil grubu, niteleme sıfatı ve belirtme sıfatı ile nitelendiği görülür.
Sıfat tamlamaları cümlenin ögeleri bulunurken tek bir öge kabul edilir ve bölünmez.
4
Dördüncü cümlenin yüklemini inceleme
'parıl parıl parıldayan iki elmas gibiydi' söz öbeğinin 'gibi' edatı etrafında şekillenen bir edat grubu olduğu tespit edilir.
Edat grupları kendilerinden önceki unsurlarla birleşerek bir bütün oluşturur ve ögeler bulunurken bölünemez.

Key Concept

Cümlenin ögeleri bulunurken isim tamlamaları, sıfat tamlamaları, edat grupları, deyimler ve birleşik fiiller gibi söz öbekleri bölünemez; tek bir öge olarak kabul edilir.
Estimated Time:2m 0s
Ögeleri Bulurken Söz Öbeklerinin Bölünmezliği Practice Questions — YKS TYT (Temel Yeterlilik Testi) | Examkin