Examkin

Zarf Tümleci (Zarf Tamlayıcısı)

6 questions

All types6Multiple choice3Ordering3
Question 1Question →

Cümlenin ögeleri bulunurken zaman, durum, miktar, sebep ve yer-yön bildiren sözcük ya da söz öbekleri zarf tümleci (zarf tamlayıcısı) görevini üstlenir.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde zarf tümleci kullanılmıştır?

Show answer & explanation

Answer: Kardeşim, okula geç kalmamak için sabah erkenden evden çıktı.

Answer

Kardeşim, okula geç kalmamak için sabah erkenden evden çıktı.
Doğru seçenekteki cümlede yükleme yöneltilen 'Niçin?' sorusu 'okula geç kalmamak için' edat öbeğini; 'Ne zaman?' sorusu ise 'sabah erkenden' zaman belirtecini vermektedir. Her iki öbek de yüklemi anlamca tamamlayarak zarf tümleci işlevini üstlenmiştir.

Step-by-Step Solution

1
Yüklem ve temel ögeleri belirleme
'çıktı' yüklemdir. Çıkan kim? 'Kardeşim' (özne). Nereden çıktı? 'evden' (dolaylı tümleç).
Cümlenin temel ögelerini ayırmak, zarfların yüklemle olan ilişkisini netleştirmeyi sağlar.
2
Yükleme zarf tümleci sorularını yöneltme
'Niçin çıktı?' sorusuna 'okula geç kalmamak için' edat grubu; 'Ne zaman çıktı?' sorusuna 'sabah erkenden' zaman belirteci cevap verir.
Edat grupları ve zaman bildiren belirteçler yüklemi anlamca tamamlayarak zarf tümleci kurar.
3
Öge dizilişini tamamlayarak doğruluğu teyit etme
Cümlenin ögeleri: Özne (Kardeşim) + Zarf Tümleci (okula geç kalmamak için) + Zarf Tümleci (sabah erkenden) + Dolaylı Tümleç (evden) + Yüklem (çıktı) şeklindedir.
Zarf tümleci görevindeki iki farklı öbeğin varlığı bu aşamada kesinleştirilir.

Key Concept

Zarf tümleci, yüklemin anlamını durum, zaman, miktar, sebep ve yer-yön gibi açılardan tamamlar. İçin/ile gibi edatlarla kurulan öbekler zarf tümleci sayılırken; yer-yön sözcükleri durum eki almadığında zarf tümleci olur.
Estimated Time:1m 0s
Question 2Question →

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ögelerin dizilişi sırasıyla "özne – zarf tümleci – dolaylı tümleç – yüklem" şeklindedir?

Show answer & explanation

Answer: Kütüphaneci, eski el yazması kitapları raflara dizerken derin bir sessizliğe gömüldü.

Answer

Kütüphaneci, eski el yazması kitapları raflara dizerken derin bir sessizliğe gömüldü.
Doğru seçenekte yer alan cümlede "gömüldü" yüklem, "Kütüphaneci" özne, "eski el yazması kitapları raflara dizerken" zarf-fiil grubu (zarf tümleci) ve "derin bir sessizliğe" dolaylı tümleçtir. Fiilimsi grubu bölünmeden tek bir öge olarak alındığı için sıralama tam olarak "özne – zarf tümleci – dolaylı tümleç – yüklem" şeklini alır.

Step-by-Step Solution

1
Cümlenin yüklemini belirlemek ve özneyi bulmak.
Yüklem "gömüldü", özne ise "Kütüphaneci"dir.
Ögeleri doğru ayırmak için öncelikle temel ögeler olan yüklem ve özne bulunmalıdır.
2
Zarf tümlecini bulmak için yükleme soru yöneltmek.
"Ne zaman gömüldü?" sorusuna cevap veren "eski el yazması kitapları raflara dizerken" zarf-fiil grubu zarf tümleci olarak belirlenir.
Zarf-fiil grupları kelime öbeği oluşturduğundan bölünemez ve tek bir zarf tümleci görevi üstlenir.
3
Dolaylı tümleci bulmak için yükleme yönelme sorusu sormak.
"Neye gömüldü?" sorusuna cevap veren "derin bir sessizliğe" isim tamlaması dolaylı tümleç olarak belirlenir.
Yönelme hâl eki alan isim tamlaması dolaylı tümleç görevindedir.
4
Bulunan tüm ögeleri diziliş sırasına göre bir araya getirmek.
Diziliş sırasıyla "özne – zarf tümleci – dolaylı tümleç – yüklem" şeklindedir.
Bulunan öge sıralaması, soruda istenen şablonla birebir örtüşmektedir.

Key Concept

Zarf tümleci ve kelime gruplarının öge çözümlemesindeki bütünlüğü
Question 3Question →

Aşağıdaki cümlelerde yer alan zarf tümleçlerini (zarf tamlayıcılarını), yükleme sorulan sırasıyla 'nasıl', 'ne zaman', 'niçin' ve 'nereye' sorularına cevap verecek şekilde yukarıdan aşağıya doğru sıralayınız.

Drag items to arrange them in the correct order

Show answer & explanation

Answer

Sıralama şu şekilde olmalıdır: Öncelikle 'nasıl' sorusuna yanıt veren 'yavaşça' zarfını içeren cümle, ardından 'ne zaman' sorusuna yanıt veren 'önümüzdeki ay' zarfını içeren cümle, daha sonra 'niçin' sorusuna yanıt veren 'incelemek üzere' edat öbeğini içeren cümle ve son olarak 'nereye' sorusuna yanıt veren ek almamış 'içeri' yer-yön zarfını içeren cümle.
Soruda istenen sıralama sırasıyla 'nasıl', 'ne zaman', 'niçin' ve 'nereye' sorularıdır. Yavaşça kelimesi 'nasıl' sorusuna, önümüzdeki ay kelime grubu 'ne zaman' sorusuna, incelemek üzere edat öbeği 'niçin' sorusuna ve içeri sözcüğü ise yönelme eki almadığı için 'nereye' sorusuna cevap vererek zarf tümleci görevini üstlenmiştir.

Step-by-Step Solution

1
Verilen cümlelerdeki zarf tümleçlerini belirlemek.
Cümlelerde sırasıyla 'içeri', 'yavaşça', 'incelemek üzere' ve 'önümüzdeki ay' ifadelerinin zarf tümleci olduğu saptanır.
Yüklemlere yöneltilen öge bulma sorularının zarf tümlecini işaret edip etmediğini kontrol etmek.
2
Her bir zarf tümlecinin yükleme sorulan hangi soruya ('nasıl', 'ne zaman', 'niçin', 'nereye') cevap verdiğini belirlemek.
'yavaşça' -> 'nasıl', 'önümüzdeki ay' -> 'ne zaman', 'incelemek üzere' -> 'niçin', 'içeri' -> 'nereye' sorularıyla eşleşir.
Soruda istenen sıralama ölçütünü uygulayabilmek.
3
Bulunan eşleşmeleri soru kökündeki sıraya göre dizmek.
İstenen sıra: 'nasıl' (yavaşça), 'ne zaman' (önümüzdeki ay), 'niçin' (incelemek üzere), 'nereye' (içeri) şeklindedir. Bu durum bizi belirtilen sıralamaya ulaştırır.
Doğru sıralamayı elde etmek.

Key Concept

Zarf tümleci, yüklemin anlamını zaman, durum, miktar, sebep, amaç ve yer-yön gibi yönlerden tamamlayan ögedir.
Estimated Time:2m 0s
Question 4Question →

Aşağıdaki cümleleri, içerdikleri zarf tümleçlerinin sırasıyla 'zaman, durum, miktar ve sebep' anlamı taşıyacak (yani sırasıyla 'ne zaman', 'nasıl', 'ne kadar' ve 'niçin' sorular��na cevap verecek) şekilde yukarıdan aşağıya doğru sıralayınız.

Drag items to arrange them in the correct order

Show answer & explanation

Answer

Doğru sıralama: Yıllardır görmediğim arkadaşlarım dün akşam beni ziyaret etti. -> Usta sanatçı, şarkılarını coşkuyla seslendirdi. -> Sıcak hava dalgası şehri epeyce etkiledi. -> Yoğun kar yağışı yüzünden yollar ulaşıma kapandı.
Cümlelerdeki zarf tümleçleri sırasıyla zaman ('dün akşam'), durum ('coşkuyla'), miktar ('epeyce') ve sebep ('yoğun kar yağışı yüzünden') bildirmektedir. Bu durum sırasıyla zaman, durum, miktar ve sebep anlamı taşıyan sıralamayı doğrulamaktadır.

Step-by-Step Solution

1
Birinci cümlenin zarf tümlecini ve sorusunu bulma
'Yıllardır görmediğim arkadaşlarım dün akşam beni ziyaret etti' cümlesinde yükleme sorulan 'Ne zaman ziyaret etti?' sorusuna 'dün akşam' cevabı alınır. Bu öge zaman zarf tümlecidir.
İlk sırada 'zaman' anlamlı zarf tümleci aranmaktadır.
2
İkinci cümlenin zarf tümlecini ve sorusunu bulma
'Usta sanatçı, şarkılarını coşkuyla seslendirdi' cümlesinde yükleme sorulan 'Nasıl seslendirdi?' sorusuna 'coşkuyla' cevabı alınır. Bu öge durum zarf tümlecidir.
İkinci sırada 'durum' anlamlı zarf tümleci aranmaktadır.
3
Üçüncü cümlenin zarf tümlecini ve sorusunu bulma
'Sıcak hava dalgası şehri epeyce etkiledi' cümlesinde yükleme sorulan 'Ne kadar etkiledi?' sorusuna 'epeyce' cevabı alınır. Bu öge miktar zarf tümlecidir.
Üçüncü sırada 'miktar' anlamlı zarf tümleci aranmaktadır.
4
Dördüncü cümlenin zarf tümlecini ve sorusunu bulma
'Yoğun kar yağışı yüzünden yollar ulaşıma kapandı' cümlesinde yükleme sorulan 'Neden/Niçin kapandı?' sorusuna 'yoğun kar yağışı yüzünden' cevabı alınır. Bu öge sebep zarf tümlecidir.
Son sırada 'sebep' anlamlı zarf tümleci aranmaktadır.

Key Concept

Cümlenin ögelerinden zarf tümlecinin yükleme sorulan sorulara (ne zaman, nasıl, ne kadar, niçin) göre farklı anlam ilişkileri kurması.
Question 5Question →

Yer-yön bildiren sözcükler, isim çekim eki almadan yüklemin yönünü belirttiklerinde zarf tümleci; isim çekim eklerinden birini aldıklarında ise adlaşarak cümlenin özne, nesne veya dolaylı tümleç gibi farklı bir ögesi olurlar.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde yer-yön bildiren sözcük zarf tümleci (zarf tamlayıcısı) görevinde kullanılmıştır?

Show answer & explanation

Answer: Sıcak havadan bunalan yaşlı adam, derin bir nefes almak için az önce dışarı çıktı.

Answer

Sıcak havadan bunalan yaşlı adamın dışarı çıktığını belirten cümle doğru cevaptır.
Doğru seçenekteki cümlede geçen 'dışarı' sözcüğü hiçbir çekim eki almadığı ve 'çıktı' yükleminin yönünü belirttiği için zarf tümleci görevindedir.

Step-by-Step Solution

1
Cümlelerin yüklemlerini belirlemek ve yer-yön bildiren sözcükleri tespit etmek.
Cümlelerdeki yüklemler sırasıyla 'tırmandı, süpürdü, çıktı, boyandı, yöneldi' olup yer-yön bildiren sözcükler 'yukarıya, içeriyi, dışarı, dışarısı, içeriye' olarak belirlenmiştir.
Ögelerin doğru bulunması için öncelikle yüklem saptanmalı ve yer-yön kavramı taşıyan sözcükler tespit edilmelidir.
2
Yer-yön bildiren sözcüklerin çekim eki alıp almadıklarını incelemek.
'dışarı' sözcüğünün yalın halde olduğu; 'yukarıya', 'içeriyi', 'dışarısı' ve 'içeriye' sözcüklerinin ise sırasıyla yönelme, belirtme, iyelik ve yönelme çekim eklerini aldığı görülür.
Yer-yön belirteçleri çekim eki aldıklarında adlaşarak zarf tümleci olma özelliklerini kaybederler.
3
Çekim eki almayan 'dışarı' sözcüğünün yüklemle olan ilişkisini ve cümlenin diğer zarf tümleçlerini teyit etmek.
'dışarı' sözcüğü yükleme yöneltilen 'nereye' sorusuna ek almadan cevap vererek zarf tümleci olmuştur. Ayrıca cümledeki 'derin bir nefes almak için' edat öbeği ile 'az önce' zaman belirteci de diğer zarf tümleçleridir.
Çekim eki almayan yer-yön sözcüğü yüklemi doğrudan yön bakımından tamamladığı için zarf tümlecini oluşturur.

Key Concept

Yer-yön belirteçlerinin (zarflarının) ek alıp almamasına göre kazandığı öge görevleri
Question 6Question →

Numaralanmış cümlelerde bulunan zarf tümleçlerinin yüklemleri sırasıyla zaman, durum, miktar ve sebep yönünden tamamlaması istenmektedir. Buna göre, bu cümlelerin doğru sıralanışını belirleyiniz.

Drag items to arrange them in the correct order

Show answer & explanation

Answer

Zaman bildiren zarf tümlecinin bulunduğu 'Yazar, son romanının taslaklarını dün akşam tamamladı.' cümlesi birinci; durum bildiren zarf tümlecinin bulunduğu 'Genç ressam, tuvalleri titizlikle boyuyordu.' cümlesi ikinci; miktar bildiren zarf tümlecinin bulunduğu 'Yönetici, projenin bütçe detaylarını toplantıda çok tartıştı.' cümlesi üçüncü; sebep bildiren zarf tümlecinin bulunduğu 'Kuvvetli fırtınadan dolayı vapur seferleri iptal edildi.' cümlesi dördüncü sırada olmalıdır.
Cümlelerde yer alan zarf tümleçleri yükleme sorulan sorulara göre tespit edilir. 'dün akşam' (Ne zaman? - zaman), 'titizlikle' (Nasıl? - durum), 'çok' (Ne kadar? - miktar), 'Kuvvetli fırtınadan dolayı' (Neden? - sebep) şeklinde sırasıyla zaman, durum, miktar ve sebep anlamları taşır.

Step-by-Step Solution

1
Cümlelerdeki zarf tümleçlerini bulmak için yüklemlere 'ne zaman, nasıl, ne kadar, neden' sorularını yöneltin.
Birinci cümlede 'dün akşam' zaman zarfı; ikinci cümlede 'titizlikle' durum zarfı; üçüncü cümlede 'çok' miktar zarfı; dördüncü cümlede 'Kuvvetli fırtınadan dolayı' sebep bildiren edat öbeği zarf tümleci olarak belirlenmiştir.
Ögelerin doğru işlevlerini saptamak sıralamayı hatasız yapmanın ilk adımıdır.
2
Belirlenen zarf tümleçlerinin yüklemlere kattığı anlamları (zaman, durum, miktar, sebep) gruplandırın.
'dün akşam' zaman; 'titizlikle' durum; 'çok' miktar; 'Kuvvetli fırtınadan dolayı' ise sebep bildirmektedir.
Soru kökündeki zaman, durum, miktar ve sebep sıralama kriterlerine göre eşleştirme yapılması gerekir.
3
Eşleştirilen cümleleri istenen sıraya (zaman -> durum -> miktar -> sebep) göre dizin.
Doğru sıralama sırasıyla birinci cümle (zaman), ikinci cümle (durum), üçüncü cümle (miktar) ve dördüncü cümle (sebep) şeklinde gerçekleşir.
Kriterlere tam uyum sağlayan sıralama budur.

Key Concept

Cümlenin Ögeleri - Zarf Tümlecinin Anlamsal İşlevleri
Zarf Tümleci (Zarf Tamlayıcısı) Practice Questions — YKS TYT (Temel Yeterlilik Testi) | Examkin