Paragraf

Aşağıdaki parçaya göre soruyu cevaplayınız.

Hawthorne etkisi, bireylerin kendilerinin gözlemlendiğini, izlendiğini veya özel bir ilginin odağı olduğunu fark ettiklerinde davranışlarını, performanslarını ya da üretkenliklerini geçici olarak değiştirme veya iyileştirme eğilimini ifade eden psikolojik ve sosyolojik bir fenomendir. Bu kavram, ilk kez 1924-1932 yılları arasında Chicago yakınlarındaki Western Electric firmasının Hawthorne fabrikasında gerçekleştirilen bir dizi deney sırasında keşfedilmiştir. Endüstriyel araştırmacılar, iş yerindeki aydınlatma derecesinin işçilerin verimliliği üzerindeki etkisini ölçmek istemişlerdir. Ancak deney sürecinde ilginç bir bulguya ulaşılmıştır: Işık seviyesi artırıldığında da azaltıldığında da, hatta çalışma koşulları eski ve olumsuz haline geri getirildiğinde bile çalışanların üretkenliğinde belirgin artışlar yaşanmıştır. Yapılan derinlemesine analizler sonucunda, verimlilikteki bu artışın fiziksel koşullardaki değişikliklerden değil; işçilerin araştırmacılar tarafından önemsenmesi, kendilerine ilgi gösterilmesi ve bir deneyin parçası olarak izleniyor olmalarından kaynaklandığı anlaşılmıştır. Sosyal bilimler metodolojisinde bu etki, araştırma tasarımlarının geçerliliğini tehdit eden önemli bir sapma kaynağı olarak kabul edilir. Deneklerin doğal ortamlarındaki gerçek tepkilerini gizleyip gözlemcinin beklentilerine göre hareket etmesi, araştırmalarda yanıltıcı sonuçlara yol açabilmektedir. Bu nedenle günümüz araştırmacıları, gözlem sürecinin araştırma nesnesi üzerindeki bu dönüştürücü etkisini en aza indirmek için katılımsız gözlem veya gizli ölçüm tekniklerine başvurmaktadır. Böylece, araştırmaya katılan bireylerin dış müdahalelerden arındırılmış, yapaylıktan uzak ve gerçeği yansıtan veriler sunması hedeflenmektedir.

Bu parçadan hareketle Hawthorne etkisiyle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisine ulaşılamaz?

Gazeteci:
(I) ----------------------------------------------------

Deniz Biyoloğu:
- Derin deniz ekosistemlerindeki canlıların büyük bir kısmı, güneş ışığının hiç ulaşmadığı bu karanlık dünyada hayatta kalabilmek için kendi ışıklarını üretme yeteneğine (biyolüminesans) sahiptir. Bu kimyasal ışık; avı çekmek, eş bulmak veya avcılardan korunmak gibi hayati işlevler görür. Yani bu ışıldama, keyfi bir süs değil, tamamen karanlığın getirdiği zorunluluklara karşı geliştirilmiş evrimsel bir adaptasyondur.

Gazeteci:
(II) ----------------------------------------------------

Deniz Biyoloğu:
- Elbette, bu durum sadece o derinlikteki canlıları değil, tıp ve biyoteknoloji gibi insan odaklı alanları da doğrudan etkiliyor. Örneğin, bu canlıların ışık üretiminde kullandığı lusiferaz enzimini genetik işaretleyici olarak kullanarak kanserli hücrelerin vücuttaki yayılımını izleyebiliyoruz. Ayrıca, bu organizmaların zorlu basınç ve soğuk şartlarında hayatta kalmasını sağlayan protein yapıları, yeni ilaç moleküllerinin geliştirilmesinde ilham kaynağı oluyor.

Bu diyalogda boş bırakılan yerlere sırasıyla aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

Vatandaş bilimi projeleri, akademisyen olmayan gönüllülerin bilimsel araştırma süreçlerine aktif olarak katılmasını sağlar. Amatör astronomların yeni gök cisimleri keşfetmesinden doğaseverlerin göçmen kuşları izlemesine kadar geniş bir yelpazede yürütülen bu çalışmalar, profesyonel araştırmacıların tek başına yıllarını alacak veri toplama süreçlerini inanılmaz derecede hızlandırır. Ancak vatandaş biliminin asıl değeri, akademik dünyadaki bilgi üretim tekelini sarsarak bilimi laboratuvarların dış��na taşımasındadır. Katılımcılar, yalnızca veri sağlayan pasif özneler olmaktan çıkıp dünyayı anlama ve anlamlandırma sürecinin doğrudan ortakları hâline gelirler. Bu durum, bilimsel yöntemin ve düşüncenin toplumun geniş kesimleri tarafından içselleştirilmesini sağlar.

Bu parçada vatandaş bilimiyle ilgili olarak asıl vurgulanmak istenen düşünce aşağıdakilerden hangisidir?

Aşağıdaki parçaya göre soruyu cevaplayınız.

Hedonik adaptasyon veya hedonik koşu bandı teorisi, bireylerin hayatlarında meydana gelen büyük olumlu ya da olumsuz değişimlerin ardından kısa sürede eski genel mutluluk seviyelerine geri dönme eğilimini ifade eder. Bu kavrama göre, kişi piyangodan büyük bir ikramiye kazandığında ya da ciddi bir kaza geçirip fiziksel bir kayba uğradığında, başlangıçta büyük bir mutluluk patlaması veya derin bir hüzün yaşasa da zaman geçtikçe bu yeni duruma alışır ve başlangıçtaki duygusal taban çizgisine geri döner. İnsan zihni, karşılaştığı yeni koşulları hızla normalleştirerek beklenti düzeyini günceller. Bu durum, mutluluk arayışının neden bitmek bilmeyen bir koşu bandına benzetildiğini de açıklar; çünkü kişi hedeflerine ulaştıkça beklentileri de aynı oranda artar ve durağan bir tatmin seviyesinde kalır. Evrimsel psikologlar, bu adaptasyon mekanizmasının insanın hayatta kalma ve çevresel değişimlere uyum sağlama becerisini artırdığını savunur. Sürekli aşırı mutluluk veya derin yas durumunda kalmak, bireyin günlük yaşamdaki tehlikelere karşı tetikte olmasını engelleyeceğinden, zihnin denge durumuna (homeostazis) dönmesi biyolojik bir gerekliliktir. Zira çevreye uyum sağlayamayan canlıların doğada varlığını sürdürmesi imkânsızdır. Ancak bu adaptasyon süreci, sürdürülebilir mutluluğun dışsal koşulların iyileştirilmesinden ziyade zihinsel alışkanlıkların ve bakış açısının değiştirilmesiyle mümkün olabileceğini gösteren önemli bir kanıttır. Dolayısıyla hayatımızda yapacağımız köklü mekan değişiklikleri ya da maddi kazanımlar, bizi düşündü��ümüz kadar uzun süre mutlu kılmaya yetmeyecektir.

Bu parçadan hareketle hedonik adaptasyonla ilgili olarak aşağıdakilerden hangisine ulaşılamaz?

(I) Antik Yunan felsefesinin en özgün düşünürlerinden biri olan Epikür, felsefesinin merkezine haz kavramını yerleştirmiştir. (II) Ancak onun bahsettiği haz, yaygın kanının aksine, sınırsız bir bedensel doyum veya lüks içinde yaşamak anlamına gelmez. (III) Epik��r’e göre gerçek haz, bedenin acıdan, ruhun ise huzursuzluktan uzak olması durumudur yani bir tür dinginliktir. (IV) Günümüz modern dünyasında tüketim çılgınlığı ve sürekli daha fazlasına sahip olma arzusu bireyleri derin bir mutsuzluğa sürüklemektedir. (V) Bu dinginlik (ataraxia) durumuna ulaşabilmek için ise insanın yapay ve zorunlu olmayan arzularından arınması gerektiğini savunur.

Bu parçadaki numaralanmış cümlelerden hangisi düşüncenin akışını bozmaktadır?

Aşağıdaki parçaya göre soruyu cevaplayınız.

Wolfgang Iser’in alımlama estetiği kuramında geliştirdiği 'boşluklar' (Leerräume) kavramı, yazınsal bir metnin anlam üretim sürecinde okura biçtiği aktif rolün kuramsal zeminini oluşturur. Iser’e göre bir edebi metin, yazar tarafından her ayrıntısı eksiksiz biçimde doldurulmuş, donmuş bir anlam deposu değildir. Aksine metin, içinde barındırdığı yapısal belirsizlikler, suskunluklar ve atlamalar aracılığıyla sürekli bir devinim halindedir. Yazar, bilinçli ya da bilinçdışı bir yönelimle metnin farklı katmanları arasında birtakım boşluklar bırakır. Bu boşluklar, okurun hayal gücünü ve bilişsel yetilerini harekete geçiren, onu edilgen bir alıcı olmaktan çıkarıp yaratıcı bir ortak konumuna yükselten katalizörlerdir. Okur, kendi deneyim dünyası, kültürel birikimi ve beklenti ufku doğrultusunda bu boşlukları doldurarak metnin anlamını somutlaştırır. Başka bir deyişle, edebi yapıtın nihai anlamı ne yalnızca metnin kendisinde ne de sadece okurun zihnindedir; o, bu iki kutbun etkileşiminden doğan ve 'estetik kutup' olarak adlandırılan sanal düzlemde inşa edilir. Dolayısıyla her okuma eylemi, metindeki boşlukların farklı biçimlerde doldurulmasıyla şekillenen özgün bir yeniden üretim sürecine dönüşür. Metindeki belirsizliklerin azlığı veya çokluğu, okurun metne katılım derecesini doğrudan belirler. Çok fazla açıklamanın yer aldığı, boşluk barındırmayan metinler okuru zihinsel tembelliğe sürüklerken; aşırı belirsizlik taşıyan metinler ise anlamlandırma sürecini imkansız kılarak okur ile metin arasındaki iletişimin tamamen kopmasına neden olabilir.

Bu parçadan hareketle Wolfgang Iser'in 'boşluklar' kavramına ilişkin aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Sanatın iyileştirici gücü ve birey üzerindeki etkileri üzerine yapılan bilimsel araştırmalar, çoğunlukla insanın bir sanat eserini alımlarken veya doğrudan üretirken hissettiği estetik hazza ve kişisel rahatlamaya odaklanır. Oysa sanatın asıl dönüştürücü gücü, insanı kendi alışılmış algı sınırlarının dışına davet etmesinde ve ona dünyayı bambaşka bir bakış açısıyla görebilme cesareti kazandırmasında saklıdır. Bir tabloyu incelerken ya da bir romanı okurken sadece estetik bir nesneyi tüketmekle kalmaz, kendi iç dünyamızın katılaşmış duvarlarını esneterek başkalarının deneyimlerine de yer açarız. Dolayısıyla sanat, yalnızca bireysel bir arınma veya terapi yöntemi olmanın ötesinde, insanı kendi dar sınırlarından kurtarıp toplumsal empatinin temelini oluşturan köklü bir zihinsel dönüşüm sürecidir.

Bu parçada sanatla ilgili olarak asıl anlatılmak istenen aşağıdakilerden hangisidir?

Sanatın sadece insana özgü, duygu yüklü bir eylem olduğunu savunanlar, yapay zekanın ürettiği tablolara veya bestelere mesafeli yaklaşıyor. Onlara göre makine, yalnızca kendisine yüklenen algoritmaları ve veri yığınlarını işleyen ruhsuz bir araçtır. Oysa bu yaklaş��m, sanatın tarihsel süreçteki dönüşümünü göz ardı etmektedir. Fotoğraf makinesi ilk icat edildiğinde de resim sanatının sonunun geldiği iddia edilmişti; ancak zamanla fotoğrafçılık kendi başına bir sanat dalı olarak kabul gördü. Bugün yapay zeka da yaratıcı süreçte sanatçının fırçası ya da kalemi gibi yeni bir enstrüman işlevi görmektedir. Dolayısıyla yapay zekayı sanattan dışlamak yerine, onun sunduğu yeni imkânları anlamaya çalışmak daha yapıcı bir tutum olacaktır.

Bu parçanın anlatımında aşağıdakilerden hangisi ağır basmaktadır?

Dijital platformların günümüzde sıklıkla kullandığı kişiselleştirilmiş öneri algoritmaları, kullanıcılara kendi ilgi alanlarına en uygun içerikleri seçerek sunar. Bu durum ilk bakışta zamandan tasarruf sağlayan konforlu bir tüketim alan�� yaratsa da zamanla bireyi kendi sınırlarına hapseder. Kullanıcı, yalnızca önceden onayladığı veya eğilim gösterdiği dünyalarla karşılaştıkça kaçınılmaz olarak 'yankı odaları' içine çekilir. Kişi, karşıt fikirlerden ya da aşina olmadığı estetik beğenilerden bütünüyle yalıtıldıkça, zihinsel esnekliğini ve beklenmedik karşılaşmaların getirdiği yaratıcı keşif becerisini kaybetmeye başlar. Algoritmik konfor, insan zihnini tekdüzeleştirirken toplumsal düzeyde de kültürel üretimin çeşitliliğini baltalamaktadır. Çünkü gerçek zihinsel gelişim ve özgün buluşlar, hazır sunulan benzerlerin konforlu uyumuyla değil, bilinmeyenle ve aykırı olanla girilen gerilimli temaslarla mümkündür.

Bu parçada asıl anlatılmak istenen aşağıdakilerden hangisidir?

Bibliyoterapi; bireylerin duygusal, zihinsel ve sosyal gelişimlerini desteklemek, yaşadıkları sorunlara çözümler üretmek amacıyla doğru kitaplarla buluşturulması sürecidir. Bu yöntem, Antik Yunan'da kütüphane kapılarına 'Ruhun İyile��me Yeri' yazılmasından bu yana varlığını sürdürse de modern psikolojide sistemli bir teknik olarak ancak 20. yüzyılda yer bulabilmiştir. Süreç, bireyin okuduğu kitaptaki karakterlerle özdeşim kurmasıyla başlar. Okuyucu, kendi sorunlarının başkaları tarafından da yaşandığını fark ederek yalnızlık hissinden sıyrılır ve karakterin çözüm yollarını gözlemleyerek farkındalık kazanır. Dolayısıyla bibliyoterapi, sadece bir okuma faaliyeti değil; okuma aracılığıyla kişinin kendi iç dünyasına yaptığı rehberli bir yolculuktur.

Bu parçanın konusu aşağıdakilerden hangisidir?

Nörogastronomi, lezzet algısının sadece dildeki kimyasal alıcılarla sınırlı olmadığını, aksine beynin çoklu duyu organlarından gelen verileri birleştirmesiyle inşa edilen bütüncül bir deneyim olduğunu savunur. Bu disipline göre bir yiyeceğin lezzeti; onun kokusu, rengi, dokusu ve hatta tüketildiği ortamın akustik özellikleri ile doğrudan ilişkilidir. Örneğin, bilimsel araştırmalar kırmızı bir tabakta servis edilen tatlıların daha şekerli algılandığını, ağır metal çatal bıçak kullanımının ise yemeğin kalitesine yönelik algıyı artırdığını göstermektedir. Ayrıca, yemek esnasında duyulan yüksek frekanslı seslerin tatlılık hissini, düşük frekanslı seslerin ise acılık duyusunu belirginleştirdiği saptanmıştır. Nörogastronomi, sadece restoran deneyimini zenginleştirmekle kalmayıp sağlık sektöründe de önemli çözümler sunmaktadır; nitekim tuz veya şeker tüketimini azaltmak zorunda olan hastalar için tasarlanan duyusal yanılsamalar, diyet süreçlerini kolaylaştırma potansiyeline sahiptir.

Bu parçadan nörogastronomi ile ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi çıkarılamaz?

Gazeteci:
(I) ----------------------------------------------------

Tarihsel Coğrafyacı:
- Aslında yollar sadece ticari malların değil, kültürlerin, inançların ve idari sistemlerin de taşındığı koridorlardır. Antik Dönem'deki bir ticaret güzergâhı incelendiğinde, yol boyundaki yerleşimlerin mimari yapısından dilsel etkileşimlerine kadar derin izler taşıdığı görülür. Dolayısıyla eski yolları haritalandırmak, sadece ekonomik akışları değil, medeniyetlerin yayılım coğrafyasını anlamamızı sağlar.

Gazeteci:
(II) ----------------------------------------------------

Tarihsel Coğrafyacı:
- Şehirlerin aniden ve sıfırdan kurulduğu fikri genellikle yanıltıcıdır. Çoğu modern metropol, tarih öncesi dönemlerden beri kullanılan kavşak noktalarının üzerinde yükselir. Roma döneminde askeri veya ticari amaçla döşenen bir yol ağının düğüm noktası, bugün hâlâ o b��lgenin en büyük lojistik ve ticaret merkezi olmaya devam etmektedir. Yani coğrafi konumun tarihsel sürekliliği, günümüz şehirlerinin mekânsal sınırlarını ve önemini doğrudan belirler.

Bu diyalogda boş bırakılan yerlere sırasıyla aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

Bilişsel çelişki kuramı, 1957 yılında sosyal psikolog Leon Festinger tarafından ortaya atılmış olup bireyin inançları, değerleri veya tutumları ile davranışları arasında bir uyumsuzluk yaşandığında hissettiği zihinsel rahatsızlığı açıklayan bir teoridir. Festinger’a göre insanlar, doğaları gereği içsel bir tutarlılık arayışı içindedirler. Sahip olunan iki biliş (bilgi, inanç veya görüş) birbiriyle çeliştiğinde ya da sergilenen bir davranış mevcut inançlarla uyuşmadığında birey yoğun bir psikolojik huzursuzluk hisseder. Bu huzursuzluk, kişiyi çelişkiyi azaltmaya ve zihinsel dengeyi yeniden kurmaya yönlendirir. Çelişkiyi hafifletmek için bireyler genellikle üç temel yönteme başvururlar: Yeni bilgiler edinerek mevcut inançlarını desteklemek, çelişen bilişlerden birinin önemini azaltmak ya da doğrudan inancı veya davranışı değiştirmek. Örneğin, sigara içmenin sağlığa zararlı olduğunu bilen bir kişi, bu eylemi ile sağlığını koruma inancı arasında bir çelişki yaşar. Bu kişi ya sigarayı bırakarak davranışını değiştirir ya da 'sigaranın stresi azalttığı' gibi yeni bir biliş üreterek veya 'nasılsa hepimiz öleceğiz' diyerek durumu rasyonalize etmeye çalı��ır. Kuram, insanların her zaman rasyonel varlıklar olmaktan ziyade rasyonalize eden, yani kararlarını ve eylemlerini kendi gözlerinde haklı çıkarmaya çalışan varlıklar olduğunu savunur. Dolayısıyla bireyin bu süreçte sergilediği tutumlar, nesnel bir gerçeklik arayışından ziyade psikolojik bir rahatlama ve içsel tutarlılık sağlama çabasının ürünüdür.

Bu parçaya göre bilişsel çelişki yaşayan bir bireyle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Koku, insan belleğinin en derin ve en korumasız katmanlarına doğrudan ulaşabilen yegane duyusal uyarıcı olmasına rağmen, geleneksel müzecilik anlayışında uzun süre göz ardı edilmiştir. Görsel ve işitsel ögelerin hegemonyasındaki m��zeler, geçmişin somut nesnelerini sergilerken o nesnelerin sarındığı duyusal atmosferi çoğunlukla ıskalamıştır. Son yıllarda yükselişe geçen koku müzeciliği ise bu eksikliği gidermeyi amaçlar; ancak hedefi yalnızca ziyaretçilere hoş kokular sunmak ya da nostaljik bir duygu yaratmak değildir. Koku müzeciliği, kaybolmakta olan tarihsel ve kültürel kokuları (örneğin eski bir kütüphanenin, sanayi devrimi fabrikalarının ya da geleneksel ritüellerin kokularını) bilimsel yöntemlerle arşivleyerek kolektif hafızanın duyusal boyutunu koruma altına almayı ve kültürel mirasın aktarımını çok boyutlu hâle getirmeyi amaçlayan disiplinler arası bir çabadır.

Bu parçada aşağıdakilerden hangisinden söz edilmektedir?

Sessizlik, modern dünyada yalnızca sesin yokluğu anlamına gelen pasif bir durum değil; zihnin kendi derinlikleriyle bağ kurmasını sağlayan etkin bir sığınaktır. Gürültünün adeta bir salgın gibi yayıldığı metropollerde sessizlik, tıpkı çölde bulunan vahalar gibi nadide ve kıymetlidir. Nitekim ünlü düşünür ve yazar Søren Kierkegaard da d��nyayı saran bu gürültü patlamasından kurtulmanın yegane yolunun bilinçli bir iç sessizlik yaratmak olduğunu belirtmiştir. Şehir hayatının uğultulu sokaklarından bir kütüphaneye girdiğinizde duyduğunuz o derin sükunet, sayfaların hışırtısıyla bölünürken aslında zihninizi dinginleştiren bir melodiye dönüşür. Tıpkı karanlığın ışığı belirginleştirmesi gibi, sessizlik de düşüncelerimizi daha berrak ve görünür kılar. Dolayısıyla sessizliği bir yoksunluk değil, bir zenginleşme alanı olarak yeniden tanımlamak gerekir.

Bu parçanın anlatımıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Jean Baudrillard’ın simülasyon kuramı, modern toplumda gerçekliğin yerini işaretlerin, sembollerin ve imajların aldığını savunur. Bu kurama göre, günümüz dünyasında asıl olan nesnenin kendisi değil, onun temsilidir. Temsil edilen gerçeklik zamanla kaybolur ve geriye yalnızca 'simülakr' adı verilen, aslı olmayan kopyalar kalır. Baudrillard bu süreci dört aşamada açıklar: İlk aşamada imaj derin bir gerçekliğin yansımasıdır; yani gerçeği doğrudan temsil eder. İkinci aşamada imaj derin bir gerçekliği maskeler ve bozar. Üçüncü aşamada imaj derin bir gerçekliğin yokluğunu maskeler; yani arkasında hiçbir gerçeklik olmadığını gizler. Son aşamada ise imajın hiçbir gerçeklikle ilişkisi kalmaz; o artık kendi kendisinin saf simülakrıdır. Bu aşamada ortaya çıkan 'hipergerçeklik', gerçek ile sahte arasındaki sınırların tamamen silindiği ve simülasyonun gerçeğin kendisinden daha gerçek algılandığı yeni bir evreyi tanımlar.

Bu parçada ele alınan simülasyon kuramının aşamaları dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi imajın 'derin bir gerçekliğin yokluğunu maskelediği' üçüncü aşamaya örnek gösterilebilir?

Klavyelerin ve dokunmatik ekranların hayatımızın merkezine yerleştiği günümüzde, el yazısı yazma eylemi artık yalnızca nostaljik bir uğraş veya geçmişe ait bir alışkanlık gibi görünmeye başlamıştır. Oysa nörolojik araştırmalar, kalemi parmaklarımızla kavrayıp kağıt üzerinde hareket ettirmenin, beyindeki motor beceriler ile bilişsel süreçler arasında benzersiz bir bağ kurduğunu açıkça ortaya koymaktadır. Bilgiyi tuşlara hızlıca basarak kaydettiğimizde zihnimiz yüzeysel bir işlem gerçekleştirirken, elle yazarken kelimelerin şekillerini fiziksel olarak çizmek bilginin hafızadaki kalıcılığını ve sentezlenme gücünü ciddi oranda artırmaktadır. Dolayısıyla el yazısı, sadece teknik bir iletişim aracı veya estetik bir eylem değil; zihinsel kapasitemizi, odaklanma becerimizi ve derinlemesine düşünme yeteneğimizi koruyan hayati bir nörolojik egzersiz niteliğindedir.

Bu parçada el yazısı ile ilgili olarak asıl anlatılmak istenen aşağıdakilerden hangisidir?

Plastisfer, okyanuslarda biriken mikroplastik atıkların üzerinde geli��en ve tamamen insan yapımı bu yapay ortama uyum sağlayan kendine özgü ekolojik toplulukları tanımlamak amacıyla kullanılan bilimsel bir terimdir. Geleneksel deniz yüzeyi ekosistemlerinden farklı olan bu mikro dünyalar; çeşitli bakteriler, algler ve mikroskobik canlılar için yepyeni bir tutunma alanı sunmaktadır. Yapılan güncel araştırmalar, plastik atıkların üzerinde kolonileşen mikroorganizmaların oluşturduğu biyolojik çeşitliliğin, çevredeki serbest deniz suyuna kıyasla şaşırtıcı şekilde çok daha yüksek olduğunu ortaya koymuştur. Ancak plastisferin varlığı küresel deniz ekolojisi açısından ciddi tehditler de barındırmaktadır. Bazı zararlı patojenlerin plastik parçacıklarını birer taşıyıcı araç olarak kullanarak normalde ulaşamayacakları uzak coğrafyalara yayılabildiği ve bu yolla deniz canlılarının sağlığı ile besin zinciri güvenliği üzerinde risk oluşturduğu tespit edilmiştir. Bununla birlikte, bu yapay ortamlarda bazı plastik türlerini parçalayabilen mikrobiyal türlerin evrimleştiğinin gözlemlenmesi, çevre kirliliğiyle mücadele yöntemleri ve biyolojik geri dönüşüm araştırmaları açısından yeni bir umut ışığı olarak değerlendirilmektedir.

Bu parçadan plastisfer ile ilgili olarak aşağıdakilerden hangisine ulaşılamaz?

Modern şehircilik anlayışı, kentsel mekânı tasarlarken ve dönüştürürken neredeyse tamamen görsel unsurlara odaklanmaktadır. Kentin silueti, yeşil alanların geometrisi ve binaların cephe tasarımları estetik değerlendirmelerin merkezinde yer alır. Ancak bir kentin kimli��i yalnızca gözle görülebilenlerden değil; sokaklarından yükselen kokuların, fırınlardan yayılan taze ekmek kokusunun ya da deniz esintisiyle taşınan tuz kokusunun oluşturduğu 'koku peyzajı' (smellscape) ile de şekillenir. Ne var ki kentsel dönüşüm projeleri, tarihi mahalleleri homojenleştirirken bu duyusal belleği tamamen yok etmekte, kentleri sadece seyredilen ama duyumsanamayan steril alanlara dönüştürmektedir. Oysa geçmişin izlerini taşımak ve toplumsal aidiyeti güçlendirmek, kentin kokularıyla kurulan belleğin korunmasından bağımsız düşünülemez.

Bu parçada asıl anlatılmak istenen aşağıdakilerden hangisidir?

Doğa belgesellerinde duyduğumuz o canlı rüzgâr uğultuları, kutup ayısının karda yürürken çıkardığı çıtırtılar ya da bir böceğin kanat çırpışları çoğunlukla stüdyo ortamında foley (ses efekti) sanatçıları tarafından üretilir. Doğanın kendi içindeki ham ses kaydı, izleyiciye çoğunlukla yavan veya sıkıcı geldiği i��in bu yapay sesler aracılığıyla doğa 'estetize' edilerek sunulur. Ancak bu durum, insanı doğanın gerçekliğinden uzaklaştıran yapay bir beklenti yaratır. Birey, gerçek bir ormana gittiğinde o belgesellerdeki dramatik ve berrak ses şölenini bulamaz; sessizliği ya da doğanın gerçek uğultusunu bir eksiklik olarak algılar. Dolayısıyla bu yapay kurgu, doğayla kurduğumuz hakiki bağı zayıflatarak zihnimizde gerçek dışı bir doğa tasarımı inşa etmektedir.

Bu parçada vurgulanmak istenen temel düşünce aşağıdakilerden hangisidir?