Örgütsel davranış yazınında iş tatmini ve motivasyon kavramlarının psikolojik doğası ve birbirleriyle olan etkileşimi üzerine yapılan akademik tartışmalar; bu iki kavramın hem zaman perspektifi hem de bireyi harekete geçirme biçimi açısından belirgin farklar taşıdığını ortaya koymaktadır.
Buna göre, iş tatmini ve motivasyonun niteliğine ilişkin aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi yönetim ve çalışma psikolojisi literatüründeki baskın görüşlerle uyumludur?
- İş tatmini, geçmiş tecrübelere dayalı olarak şekillenen ve işin özelliklerine yönelik geliştirilen bir tutumdur; motivasyon ise gelecekteki bir hedefe ulaşmak için sergilenen çabanın yoğunluğunu ve yönünü belirleyen bir enerji durumudur.Cevap
- BHerzberg'in Çift Faktör Teorisi'ne göre; ücret, fiziksel çalışma ortamı ve iş güvenliği gibi dışsal faktörlerin iyileştirilmesi, çalışanlarda iş tatmini yaratarak içsel motivasyonun asıl kaynağını oluşturur.
- CPsikolojik bir olgu olarak iş tatmini, bireyi belirli bir davranışa yönelten biyolojik bir dürtü (drive) iken; motivasyon, bu davranışın sonucunda ulaşılan bilişsel bir denge ve doyum durumudur.
- DVroom’un Beklenti Teorisi bağlamında motivasyonun oluşması için iş tatmininin önceden gerçekleşmiş olması mutlak bir ön koşuldur ve tatmin düzeyi düşük olan bireylerde valens değeri her zaman negatiftir.
- EMotivasyon ve iş tatmini kavramları örgütsel psikolojide eş anlamlı yapılar olup, her iki kavram da çalışanın iş yerindeki sosyal statüsünün bir sonucu olarak ortaya çıkan bilişsel değerlendirmeleri ifade eder.
Cevap
İş tatmininin geçmiş tecrübelere dayanan bir tutum, motivasyonun ise gelecekteki hedeflere yönelik bir enerji durumu olduğunu belirten ifade doğrudur.
İş tatmini, çalışanın işine dair geliştirdiği duygusal ve bilişsel bir tepki olan 'tutum' (attitude) niteliğindedir ve genellikle mevcut durumun bir sonucudur. Motivasyon ise bireyi bir hedefe yönelten, davranışın yönünü, şiddetini ve sürekliliğini belirleyen içsel bir 'itici güç' veya 'dürtü' (drive) olarak tanımlanır.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
İş tatmini bir duygu/tutum iken, motivasyon davranışı başlatan ve sürdüren bir güçtür.