Examkin

Soru

Zorluk: Çok zorSevr Barış Antlaşması

Osmanlı Devleti'nin imzaladığı son antlaşma olan Sevr Antlaşması; hazırlanış usulü, onay mekanizmaları, yürürlüğe girme şartları ve uluslararası hukuk bağlamındaki sonuçları bakımından kendine özgü nitelikler barındırmaktadır.

Bu antlaşmanın imzalanma süreci, hukuki geçerliliği ve uygulanabilirliği ile ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

  1. A
    Kanun-i Esasi'nin 7. maddesi uyarınca uluslararası antlaşmaların Mebusan Meclisinin onayından geçmesi gerektiğinden, Meclis onayı almayan bu antlaşma hukuken 'yok hükmünde' (kadük) kalmıştır.
  2. B
    Taslak metni ağır bularak imzalamaktan kaçınan Ahmet Tevfik Paşa başkanlığındaki heyetin yerine, antlaşmayı imzalamak üzere Damat Ferit Paşa hükûmeti tarafından yeni bir murahhas heyeti görevlendirilmiştir.
  3. C
    Padişah VI. Mehmed Vahdettin başkanlığında toplanan Saltanat Şûrası'nda şartlar müzakere edilmiş ve Topçu Feriki Rıza Paşa dışındaki üyelerin oluruyla metnin imzalanması kararlaştırılmıştır.
  4. Antlaşma, Osmanlı parlamentosunun onayından geçmemiş olsa dahi İtilaf Devletleri parlamentolarının tamamında onaylanarak uluslararası alanda yürürlüğe sokulmuştur.Cevap
  5. E
    TBMM, 19 Ağustos 1920 tarihinde aldığı kararla antlaşmayı imzalayan murahhaslar ile onaylayan Saltanat Şûrası üyelerini 'vatan haini' ilan ederek vatandaşlıktan çıkarmıştır.

Cevap

Antlaşmanın İtilaf Devletleri parlamentolarının tamamında onaylanarak uluslararası alanda yürürlüğe sokulduğu ifadesi yanlıştır; zira antlaşma İtilaf Devletleri parlamentolarınca da onaylanmamış ve hiçbir zaman hukuken yürürlüğe girmemiştir.
Sevr Antlaşması yalnızca Osmanlı Devleti Mebusan Meclisi onayından geçmediği için değil, aynı zamanda Türk milletinin Millî Mücadele cephelerinde kazandığı zaferler ve İtilaf Devletleri arasındaki derin diplomatik görüş ayrılıkları sebebiyle İtilaf Devletleri parlamentolarının hiçbirinde de onaylanmamıştır. Bu sebeple antlaşma uluslararası hukuk bakımından hiçbir zaman yürürlük kazanamamış, ölü doğmuş bir antlaşma olarak kalmıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Sevr Antlaşması'nın Osmanlı anayasal hukuku açısından statüsünü analiz etmek
Kanun-i Esasi'nin 7. maddesi gereğince barış antlaşmalarının yürürlüğe girmesi Mebusan Meclisinin tasdikine bağlıdır. 11 Nisan 1920'de meclis kapatılmış olduğundan antlaşma bu onaydan geçememiş ve hukuken 'kadük' (ölü doğmuş / yok hükmünde) kalmıştır.
Anayasal prosedürün yerine getirilmemesi antlaşmanın iç hukuktaki meşruiyetini tamamen ortadan kaldırmıştır.
2
Saltanat Şûrası ve murahhas heyeti sürecini değerlendirmek
Damat Ferit Hükûmeti, meclis onayının yokluğunu telafi etmek için Padişah başkanlığında Saltanat Şûrası'nı toplamıştır. Bu şûrada Topçu Feriki Rıza Paşa haricindekiler antlaşmayı onaylamış, ardından Hadi Paşa, Rıza Tevfik Bey ve Reşat Halis Bey'den oluşan heyet Sevr'i imzalamıştır.
Osmanlı idaresi antlaşmaya idari bir meşruiyet zemini kazandırmaya çalışmıştır.
3
TBMM'nin Sevr Antlaşması'na karşı hukuki ve siyasi tepkisini belirlemek
TBMM, 19 Ağustos 1920 tarihli birleşiminde Sevr'i kesin bir dille reddetmiş; antlaşmayı imzalayanları ve onaylayan Saltanat Şûrası üyelerini Hıyanet-i Vataniye Kanunu uyarınca vatan haini ilan edip vatandaşlıktan çıkarmıştır.
Milli iradeyi temsil eden TBMM, bağımsızlığı yok sayan her türlü girişimi cezalandırma kararlılığı göstermiştir.
4
Antlaşmanın uluslararası onay sürecini ve akıbetini sorgulamak
Bir uluslararası antlaşmanın yürürlüğe girmesi için tarafların yetkili organlarınca onay belgelerinin (ratifikasyon) teati edilmesi şarttır. Anadolu'da Mustafa Kemal Paşa önderliğinde yürütülen Milli Mücadele'nin askeri başarıları ve İtilaf Devletleri arasındaki çıkar çatışmaları nedeniyle antlaşma hiçbir İtilaf Devleti parlamentosu tarafından da onaylanmamıştır.
Antlaşmanın uluslararası alanda hukuken yürürlüğe girdiğini iddia eden önerme tarihi ve hukuki gerçeklerle bağdaşmamaktadır.

Anahtar Kavram

Sevr Antlaşması'nın Hukuki Geçersizliği, Onay Mekanizmaları ve TBMM'nin Yaptırımları

İpuçları

1
Bir antlaşmanın uluslararası hukukta resmen yürürlüğe girmesi için antlaşmaya taraf olan tüm devletlerin yetkili meclislerince onaylanması (ratifikasyon) gerekliliğini göz önüne alınız.
2
Anadolu'daki Millî Mücadele'nin askeri ve siyasi başarılarının İtilaf Devletleri'nin Sevr'i kendi iç hukuklarında yürürlüğe koyma kararlılığını nasıl etkilediğini düşününüz.
3
Sevr Antlaşması'nın 'ölü doğmuş' bir antlaşma olarak adlandırılmasının ardında hem Osmanlı hem de karşı blok parlamentolarının onay süreçlerindeki akametin bulunduğunu hatırlayınız.

Daha Fazla Pratik

Sevr Antlaşması'nın geçersizliğini kesinleştiren ve Türk Devleti'nin kurucu belgesi niteliği taşıyan Lozan Barış Antlaşması'nın diplomatik kazanımlarını karşılaştırmalı olarak inceleyiniz.

Alternatif Yöntem

Hukuki geçerlilik ile fiili uygulama ayrımını kullanarak eleme yapabilirsiniz: Sevr hiçbir zaman ratifiye edilmediği için hem iç hukukta hem de devletlerarası hukukta hukuken yürürlüğe girmemiştir.
Tahmini Süre:1m 30s
Bu soruyu puanla

Konular

Sevr Barış Antlaşması

Bu konudan daha fazla soru