Examkin

Soru

Zorluk: Çok zor1921 Anayasası (Teşkilat-ı Esasiye)

1921 Teşkilat-ı Esasiye Kanunu, Millî Mücadele’nin olağanüstü koşulları altında hazırlanmış; "Egemenlik kayıtsız şartsız milletindir" ilkesini hukukumuza dahil eden ve güçler birliği temelinde "Meclis Hükümeti" sistemini benimseyen tek "çerçeve" anayasadır. Bu anayasanın, kendisinden sonraki Türk anayasa geleneğinden radikal bir biçimde koparak benimsediği ve vilayetlere (illere) yerel hizmetlerde "manevi şahsiyet" ile "muhtariyet" (özerklik) tanıyan özgün düzenlemesi aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A
    Merkeziyetçilik ilkesinin mutlak hakimiyetinin ilk kez anayasal güvenceye alınması
  2. Vilayetlerin kamu tüzel kişiliğine sahip özerk birer idari birim olarak kurgulanmasıCevap
  3. C
    İllerin sadece merkeze bağlı hiyerarşik taşra birimleri olarak tanımlanması
  4. D
    Yerinden yönetimin sadece köylerle sınırlı tutulup vilayetlerin merkeze bağlanması
  5. E
    Valilerin doğrudan halk tarafından seçilmesi ve merkezin denetiminden tamamen çıkarılması

Cevap

Vilayetlerin kamu tüzel kişiliğine sahip özerk birer idari birim olarak kurgulanması
Doğru cevap, vilayetlerin kamu tüzel kişiliğine ve özerk yapıya sahip olmasıdır. 1921 Teşkilat-ı Esasiye Kanunu, diğer tüm Türk anayasalarından farklı olarak 'İdari Yerinden Yönetim' ilkesini çok güçlü bir şekilde benimsemiş; eğitim, sağlık, iktisat ve tarım gibi alanlarda vilayetlere kendi şuraları aracılığıyla karar alma yetkisi vermiştir. Bu durum, anayasanın 'çerçeve' niteliğiyle birleştiğinde, yerel ihtiyaçlara odaklanan esnek bir yönetim modeli sunar.

Adım Adım Çözüm

1
1921 Anayasası'nın idari yapısını analiz etme
Anayasanın 10. maddesi vilayetlerin mahalli işlerde 'muhtariyet' (özerklik) ve 'şahsiyet-i maneviye' (tüzel kişilik) sahibi olduğunu belirtir.
Bu düzenleme, savaş döneminde yerel güç odaklarının desteğini almak ve halkın kendi işlerini yönetmesini sağlamak amacıyla getirilmiştir.
2
Sonraki anayasalarla karşılaştırma yapma
1924 Anayasası ve sonrasındaki metinler, devletin bölünmez bütünlüğü ve merkeziyetçilik ilkeleri doğrultusunda bu özerk yapıyı kaldırmıştır.
1921 Anayasası'ndaki bu model, Türk anayasa tarihinde merkeziyetçilikten en çok uzaklaşılan 'tekil' örnektir.

Anahtar Kavram

1921 Anayasası'nda Yerinden Yönetim (Muhtariyet) ve Çerçeve Yapı

İpuçları

1
1921 Anayasası'nın diğer anayasalardan farklı olarak 'idari yapılanma' konusundaki radikal yaklaşımını düşünün.
2
Bu anayasa, vilayetleri merkezin bir uzantısı olarak değil, kendi kararlarını alabilen hukuki kişilikler olarak tanımlamıştır.
3
Metinde geçen 'Muhtariyet' terimi, illerin kendi yerel işlerinde serbest olmalarını ifade eder.

Daha Fazla Pratik

1921 ve 1924 anayasalarının idari yapı ve merkeziyetçilik açısından farklarını bir tablo üzerinde çalışarak pekiştirebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Bu soruyu puanla

Konular

1921 Anayasası (Teşkilat-ı Esasiye)

Bu konudan daha fazla soru