10 Ağustos 1920 tarihinde imzalanan Sevr Antlaşması'nda yer alan; "İstanbul, Osmanlı Devleti'nin başkenti olarak kalmaya devam edecektir. Ancak Osmanlı Hükûmeti antlaşma hükümlerini veya azınlıkların haklarını korumaya yönelik maddeleri ihlal ederse İtilaf Devletleri bu hükmü değiştirme ve şehri Türklerin elinden alma hakkını saklı tutar." maddesi bulunmaktadır.
İtilaf Devletleri'nin antlaşma metnine bu hükmü ekleyerek doğrudan ulaşmak istedikleri temel amaç aşağıdakilerden hangisidir?
- Aİstanbul Hükûmeti ile Türkiye Büyük Millet Meclisi arasındaki siyasi ayrılıkları tamamen sona erdirmek
- BMondros Ateşkes Antlaşması'nın Boğazlar ve işgallerle ilgili yürürlükteki maddelerini tamamen iptal etmek
- Osmanlı merkez yönetimini antlaşma şartlarına ve işgallere boyun eğdirmek için sürekli bir siyasi baskı ve tehdit mekanizması kurmakCevap
- DGayrimüslim azınlıkların Osmanlı Mebusan Meclisi içerisinde ayrı bir temsil hakkı elde etmesini sağlamak
- EBoğazlar bölgesinin askeri denetimini tamamen tarafsız bir uluslararası organa devretmek
Cevap
Osmanlı merkez yönetimini antlaşma şartlarına ve işgallere boyun eğdirmek için sürekli bir siyasi baskı ve tehdit mekanizması kurmak
Sevr Antlaşması'nın 66. maddesi uyarınca İstanbul'un Osmanlı Devleti'nin başkenti olarak kalması, antlaşma şartlarına ve azınlık haklarına eksiksiz uyulması şartına bağlanmıştır. Bu hükümle İtilaf Devletleri, Osmanlı merkez yönetiminin antlaşmaya karşı gösterebileceği herhangi bir direnci veya Anadolu'daki Milli Mücadele'ye verebileceği olası desteği peşinen engellemeyi amaçlamıştır. Başkenti tamamen kaybetme korkusu, Osmanlı Hükûmeti'ni İtilaf politikalarına bağımlı kılan sürekli bir siyasi şantaj aracı haline getirilmiştir.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
Sevr Antlaşması'nda İstanbul'un Şartlı Başkent Statüsü ve Siyasi Vesayet
İpuçları
1
Metinde İstanbul'un başkent kalmasının 'bir şarta' bağlandığına ve uymama halinde elden alınabileceği uyarısına dikkat ediniz.
2
Bir devletin başkentinin elinden alınması tehdidi, o devletin yöneticileri üzerinde nasıl bir siyasi etki oluşturur?
3
İtilaf Devletleri bu maddeyle Osmanlı yönetimine 'antlaşmaya harfiyen uymazsanız başkentinizi de tamamen işgal ederiz' mesajı vererek sürekli bir baskı ve boyun eğdirme mekanizması kurmuştur.
Daha Fazla Pratik
Sevr Antlaşması'nın askeri, mali ve adli komisyon hükümleri ile TBMM'nin antlaşmayı imzalayanlar hakkında aldığı Hıyanet-i Vataniye kararlarını inceleyiniz.
Alternatif Yöntem
Diplomatik baskı araçlarını analiz ederken; 'şartlı hak tanıma' maddelerinin genellikle karşı tarafı eylemsiz bırakmak ve vesayet altına almak için bir caydırıcılık/şantaj unsuru olarak kullanıldığını hatırlayınız.
Tahmini Süre:1m 30s