Examkin

Soru

Zorluk: ZorTürkiye'de Kentsel Yerleşmeler ve Şehirlerin Fonksiyonları

Türkiye'de şehirlerin fonksiyonel gelişiminde, yerleşmenin kurulduğu sahanın (site) sunduğu doğal kaynaklar ile şehrin çevresiyle olan mekânsal ilişkileri (durum/konum) farklı derecelerde rol oynar. Bir yerleşmenin temel fonksiyonunun o sahada çıkarılan bir madene dayanması, o şehrin 'site' özelliğine bağlı geliştiğini gösterir. Ancak bazı şehirlerde baskın fonksiyon olan ağır sanayi, o alanda ham maddenin bulunmasından ziyade enerji kaynağına yakınlık veya su kaynakları gibi stratejik faktörlerle şekillenmiştir.

Buna göre, aşağıdaki kentsel yerleşmelerden hangisinin fonksiyonel gelişimi, kuruluş yerinde (site) bulunan bir yer altı kaynağına dayalı olarak gerçekleşmemiştir?

  1. A
    Batman
  2. B
    Soma
  3. KarabükCevap
  4. D
    Murgul
  5. E
    Seydişehir

Cevap

Karabük şehri, fonksiyonel gelişimini kuruluş yerindeki bir maden rezervine değil, enerji kaynağına yakınlık faktörüne borçludur.
Karabük bir 'maden şehri' değil, ağır sanayi şehridir. Şehrin büyümesini sağlayan demir-çelik fabrikası, o bölgede demir madeni çıktığı için değil, Zonguldak'taki taş kömürü yataklarına (enerji kaynağına) yakın olduğu için oraya kurulmuştur. Bu durum kentin gelişiminin 'site' (yerdeki kaynak) değil, 'durum' (stratejik konum) faktörüne dayandığını kanıtlar.

Adım Adım Çözüm

1
Kavramsal ayrımı yapın
Şehirlerin 'site' (yer) özellikleri o noktadaki kaynakları, 'durum' (konum) özellikleri ise ulaşım ve enerji gibi dışsal faktörleri ifade eder.
Maden şehirleri 'site' özelliklerine göre (maden neredeyse orada) kurulur.
2
Seçeneklerdeki şehirlerin temel fonksiyonlarını ve hammadde kaynaklarını analiz edin
Batman (Petrol-Yerinde), Soma (Linyit-Yerinde), Murgul (Bakır-Yerinde), Seydişehir (Boksit-Yerinde) çıkarılmaktadır.
Bu şehirlerin varlık sebebi doğrudan o noktadaki yer altı kaynağıdır.
3
İstisnai durumu belirleyin
Karabük'te demir-çelik fabrikası bulunur ancak şehirde demir madeni çıkmaz. Demir, Sivas-Divriği'den demir yolu ile taşınır.
Karabük'ün seçilme nedeni Zonguldak'taki taş kömürüne (enerji kaynağına) yakın olmasıdır.

Anahtar Kavram

Şehirlerin Fonksiyonel Kuruluş İlkeleri: Ham Maddeye Yakınlık vs. Enerji Kaynağına Yakınlık

İpuçları

1
Şehirlerin kuruluş nedenlerini 'ham maddeye yakınlık' ve 'enerjiye yakınlık' olarak ikiye ayırın.
2
Demir-çelik fabrikalarının yer seçiminde Türkiye'de genellikle enerji kaynağı (kömür) veya ulaşım (liman) etkili olmuştur.
3
Karabük ve Ereğli fabrikalarına demir cevheri Sivas'tan (Divriği) gelmektedir.

Daha Fazla Pratik

İskenderun Demir-Çelik Fabrikası'nın kuruluş yerinin belirlenmesindeki temel faktörü (ulaşım/hinterland) araştırarak fonksiyonel analizinizi pekiştirin.

Alternatif Yöntem

Şehirlerin isimlerinden veya meşhur oldukları kaynaklardan yola çıkarak 'yerinde üretim' yapılıp yapılmadığını sorgulayın. 'Karabük Demiri' diye bir maden türü olmadığını, bunun bir sanayi markası olduğunu hatırlayın.
Tahmini Süre:1m 30s
Bu soruyu puanla

Konular

Türkiye'de Kentsel Yerleşmeler ve Şehirlerin Fonksiyonları

Bu konudan daha fazla soru