Türkiye'de kırsal yerleşme dokuları; yer şekillerinin uzanışı, su kaynaklarının dağılımı ve ulaşım hatları gibi faktörlerin etkisiyle morfolojik olarak şekillenir. Konutların bir hat boyunca (vadi tabanı, ana yol güzergâhı, kıyı şeridi vb.) sıralanmasıyla oluşan dokuya 'çizgisel yerleşme' denir.
Buna göre;
I. Doğu Karadeniz'de dar vadi tabanlarına kurulan köyler,
II. İç Anadolu'daki geniş düzlüklerde bir su kuyusu etrafında toplanan yerleşmeler,
III. Ege Bölgesi'ndeki grabenlerde ana ulaşım hatları çevresinde gelişen köyler,
IV. Güneydoğu Anadolu'da yer şekillerinin sade olduğu platolardaki yerleşmeler,
yukarıda verilenlerden hangileri 'çizgisel' yerleşme dokusuna doğrudan örnek gösterilebilir?
- AI ve II
- I ve IIICevap
- CII ve III
- DII ve IV
- EIII ve IV
Cevap
Doğu Karadeniz'deki vadi boyu köyleri ile Ege grabenlerindeki yol boyu yerleşmeleri çizgisel dokuya sahiptir.
Çizgisel yerleşme dokusu, konutların vadi tabanları, akarsu boyları veya ulaşım güzergâhları gibi kısıtlayıcı ya da çekici hatlar boyunca sıralanmasıyla oluşur. Doğu Karadeniz'in dar vadi tabanları topografik bir zorunlulukla, Ege grabenlerindeki ana ulaşım yolları ise ekonomik bir çekimle bu dokunun en belirgin örneklerini sunar.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
Türkiye'de Yerleşme Dokuları ve Topografik/Beşerî Etkiler
İpuçları
1
'Çizgisel' kelimesi konutların bir ip gibi belli bir doğrultuda dizilmesini ifade eder.
2
Dağlık bölgelerdeki dar vadi tabanları ve ana kara yolları konutların yayılmasını engelleyerek onları hat boyu dizilmeye zorlar.
3
Karadeniz'in dik yamaçlarındaki vadiler ve Ege'nin ulaşım koridoru olan graben ovaları bu doku için en uygun yerlerdir.
Daha Fazla Pratik
Karadeniz'deki dağınık yerleşme ile İç Anadolu'daki toplu yerleşme arasındaki temel farkları (su ve engebe) tekrar gözden geçirin.
Alternatif Yöntem
Harita üzerinde Doğu Karadeniz vadilerini ve Ege'nin doğu-batı uzanışlı graben yollarını görselleştirerek yerleşmelerin neden bir hat izlediğini analiz edebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 30s