Examkin

Soru

Zorluk: ZorHukuk Alanında Yapılan İnkılaplar

Osmanlı Devleti’nden devralınan hukuk sisteminde, yasama ve yürütme süreçlerinin dini hükümlere uygunluğunu denetleme yetkisine sahip olan Şer’iyye ve Evkaf Vekâleti, 3 Mart 1924 tarihinde çıkarılan bir kanunla kaldırılmıştır. Bu kurumun lağvedilerek yerine Diyanet İşleri Başkanlığının kurulmasının, Türk hukuk sisteminin dönüşümünde sağladığı en doğrudan kazanım aşağıdakilerden hangisidir?

  1. Milli egemenliği temsil eden yasama organının (TBMM) üzerinde bulunan teokratik denetim mekanizmasının sonlandırılmasıCevap
  2. B
    Cemaat ve konsolosluk mahkemelerinin tüm yetkilerinin Adliye Vekâleti'ne devredilerek yargı bağımsızlığının tescil edilmesi
  3. C
    Mecelle'nin aile ve borçlar hukuku alanındaki hükümlerinin aynı gün yürürlükten kaldırılarak hukuk birliğinin sağlanması
  4. D
    Azınlık temsilcilerinin lozan Antlaşması'ndan doğan hukuki imtiyazlarını kullanmalarının anayasal olarak engellenmesi
  5. E
    Şer’iyye mahkemelerinde görev yapan kadıların devlet memuru statüsüne alınarak yargıdaki çift başlılığın giderilmesi

Cevap

Milli egemenliği temsil eden yasama organının (TBMM) üzerinde bulunan teokratik denetim mekanizmasının sonlandırılması
Şer’iyye ve Evkaf Vekâleti, Birinci Meclis döneminde (1920-1923) hükümet içerisinde yer alan ve yasama organının (TBMM) kabul ettiği yasaların şer’i esaslara uygunluğunu kontrol eden teokratik bir yapıydı. Bu vekaletin 3 Mart 1924’te kaldırılması, TBMM’nin yasama yetkisi üzerindeki dini denetim bariyerini ortadan kaldırmış, milli egemenlik ilkesini pekiştirmiş ve hukukun laikleşmesi yolundaki en kritik kurumsal engeli aşmıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Şer’iyye ve Evkaf Vekâleti'nin fonksiyonu analiz edilmelidir.
Bu vekalet, Osmanlı’daki Şeyhülislamlık makamının hükümet içindeki karşılığıydı ve kanunların şer’i hükümlere uygunluğunu denetliyordu.
Kurumun kaldırılmasının amacını anlamak için mevcut hukuki işlevini bilmek gerekir.
2
3 Mart 1924 tarihli düzenlemenin içeriği incelenmelidir.
Vekaletin kaldırılmasıyla din işleri 'Diyanet İşleri Başkanlığı'na devredilmiş ve bu başkanlık yürütme/yasama yetkisinden arındırılmıştır.
Din ve devlet işlerinin birbirinden ayrılması (laiklik) sürecindeki kurumsal adımı belirlemek için.
3
Düzenlemenin yasama yetkisi üzerindeki etkisi değerlendirilmelidir.
TBMM'nin yaptığı kanunlar artık dini bir makamın (vekalet) onayına veya uygunluk görüşüne ihtiyaç duymadan yürürlüğe girmeye başlamıştır.
Milli egemenliğin teokratik sınırlamalardan kurtulması en üst düzey hukuk reformudur.

Anahtar Kavram

Hukuk Sisteminin Laikleşmesi ve Teokratik Vesayetin Kaldırılması

İpuçları

1
Bu vekalet, Osmanlı'daki Şeyhülislamlık makamının Cumhuriyet hükümetindeki karşılığıydı.
2
Kurumun kaldırılmasıyla, meclisten çıkan bir kanunun dini yönden 'uygunluk' onayı alması zorunluluğu sona ermiştir.
3
Yürütme ve yasama organı içindeki dini temsilin sona erdirilmesi, laik hukuk devleti yolundaki en önemli idari hamledir.

Daha Fazla Pratik

1924 yılında gerçekleştirilen diğer önemli reformlarla (Halifeliğin kaldırılması vb.) bu gelişmenin eş zamanlı olmasının nedenlerini araştırabilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Bu soruyu puanla

Konular

Hukuk Alanında Yapılan İnkılaplar

Bu konudan daha fazla soru