Türkiye'de Nüfus ve Yerleşme

563 soru

Türkiye'de kırsal alanlardan kentsel merkezlere doğru gerçekleşen göç hareketleri, terk edilen bölgelerde çeşitli değişimlere yol açmaktadır. Bu değişimler genellikle ekonomik ve sosyal kayıplar olarak görülse de bazı durumlarda doğal çevre veya kaynak yönetimi açısından farklı sonuçlar ortaya çıkabilmektedir. Buna göre, aşağıdakilerden hangisi yoğun göç veren kırsal bir yörede meydana gelebilecek olumlu bir gelişmedir?

Tarımsal iş gücü kaybına bağlı olarak birim maliyetlerin yükselmesi

Eğitim ve sağlık gibi kamu hizmeti yapılarının kapasite altında kalarak atıllaşması

Mera ve orman alanları üzerindeki beşerî baskının azalarak ekosistemin kendini yenilemesi

Kırsal nüfusun yaş ortalamasının yükselmesiyle dinamik üretkenliğin azalması

Tarımsal arazilerin nadasa bırakılma oranının azalması

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Mera ve orman alanları üzerindeki beşerî baskının azalarak ekosistemin kendini yenilemesi

Cevap

Mera ve orman alanları üzerindeki beşerî baskının azalarak ekosistemin kendini yenilemesi seçeneği, göç veren bölgelerdeki olumlu bir çevresel sonuçtur.

Yoğun göç veren kırsal yörelerde insan müdahalesinin (tarım, hayvancılık, yakacak temini) zayıflaması; aşırı otlatılan meraların dinlenmesine, tahrip edilen ormanların kendini yenilemesine ve biyolojik çeşitliliğin korunmasına katkı sağlar. Bu durum göçün çevresel açıdan tek olumlu sonucudur.

Adım Adım Çözüm

Göçün etkilerini sınıflandır

Göç veren yerlerde nüfus azalırken iş gücü kaybı, yatırımların atıl kalması gibi olumsuzluklar yaşanır.

Soruda göç veren yerdeki 'olumlu' sonuç istenmektedir.

Ekolojik etkileri değerlendir

İnsan faaliyetlerinin (hayvancılık, odun kesimi, yerleşme) azalması doğal çevrenin üzerindeki yükü hafifletir.

Beşerî baskı azaldığında bitki örtüsü ve yaban hayatı kendini daha hızlı onarabilir.

Seçenekleri karşılaştır

Ekonomik ve demografik seçeneklerin tamamı negatifken, ekolojik iyileşme pozitiftir.

KPSS sorularında göçün sonuçları genellikle sosyo-ekonomik olumsuzluklar üzerinden sorulsa da, ekolojik dengenin korunması 'rehabilite edici' bir faktördür.

Anahtar Kavram

Göçün Kaynak Bölgedeki Ekolojik Sonuçları

İpuçları

Göç veren yerlerde nüfusun azalması, doğa üzerindeki insan yükünü nasıl etkiler?

Seçeneklerdeki ekonomik ve sosyal durumlar genellikle negatiftir; biyolojik yenilenmeye odaklanın.

Daha Fazla Pratik

Göç alan şehirlerde ortaya çıkan 'planlanmamış kentleşme' sorunlarını araştırarak göçün varış noktasındaki etkilerini karşılaştırın.

Tahmini Süre:45s

Soru 562Soru →

Türkiye'de köy altı yerleşmeleri; yer şekilleri, su kaynakları ve ekonomik faaliyetlerin türüne göre farklılık gösterir. Bu yerleşmeler, ikamet süresine göre "kalıcı" ve "geçici" olarak iki ana gruba ayrılmaktadır.

Aşağıdaki tabloda bazı köy altı yerleşmeleri, yoğun görüldüğü bölgeler ve yerleşme süreleri eşleştirilmiştir:

Yerleşme Tipi	Yoğun Görüldüğü Bölge	Yerleşme Süresi
I. Mezra	Doğu Anadolu	Kalıcı
II. Oba	Akdeniz (Toroslar)	Geçici
III. Divan	Batı Karadeniz	Geçici
IV. Dalyan	Ege Kıyıları	Geçici
V. Çiftlik	Marmara (Ergene)	Kalıcı

Buna göre, tablodaki eşleştirmelerden hangisinde yanlışlık yapılmıştır?

III

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: III

Cevap

Tablodaki III numaralı eşleştirmede yer alan Divan yerleşmesi, geçici değil kalıcı bir yerleşme tipidir.

Doğru cevap olan Divan yerleşmesi, Batı Karadeniz bölgesinde (Bolu, Sakarya, Kocaeli, Sinop çevreleri) yaygın olup, birkaç mahallenin bir araya gelmesiyle oluşan kalıcı bir yerleşmedir. Tabloda ise bu yerleşme geçici olarak sınıflandırılarak bilgi yanlışı yapılmıştır.

Adım Adım Çözüm

Yerleşme sürelerini sınıflandır.

Kalıcı: Mezra, Mahalle, Divan, Çiftlik. Geçici: Yayla, Kom, Ağıl, Oba, Dam, Dalyan.

Köy altı yerleşmelerini sürekliliklerine göre ayırmak temel ayırt edici kriterdir.

Divan yerleşmesinin özelliklerini analiz et.

Divan; özellikle Batı Karadeniz'de mahallelerin idari olarak birleşmesiyle oluşur ve tarımsal faaliyetler nedeniyle yıl boyu kullanılır.

Bölgesel ekonomik yapı, yerleşmenin kalıcılığını belirler.

Tablodaki eşleştirmeyi doğrula.

Tabloda Divan yerleşmesi için 'Geçici' ifadesi kullanılmıştır, ancak bu yerleşme 'Kalıcı' olmalıdır.

Hatalı eşleştirmeyi tespit ederek doğru cevaba ulaşılır.

Anahtar Kavram

Köy altı yerleşmelerinde yerleşme süresine göre sınıflandırma (Kalıcı vs. Geçici)

İpuçları

Köy altı yerleşmelerini ayırırken 'Divan' ve 'Mezra' gibi yerleşmelerin temelinde tarım olduğunu ve bu yüzden yıl boyu kullanıldığını unutmayın.

Daha Fazla Pratik

Diğer köy altı yerleşmelerinden 'Kom' ve 'Dam' yerleşmelerinin ekonomik faaliyet türünü ve bölgelerini tekrar ederek bilginizi pekiştirebilirsiniz.

Tahmini Süre:50s

Soru 563Soru →

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verilerine göre, 2001 yılında $2,38$ olan toplam doğurganlık hızı, 2023 yılı itibarıyla nüfusun yenilenme eşiği olan $2,1$ seviyesinin altına düşerek $1,51$ olarak gerçekleşmiştir. Bu dramatik düşüşün ardından devlet, çalışan annelere yönelik doğum izinlerinin uzatılması, kreş desteği ve esnek çalışma modelleri gibi yeni teşvik paketlerini gündeme getirmiştir.

Türkiye'de uygulanmaya başlanan bu yeni düzenlemelerin temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?

Nüfusun niceliğini artırarak savunma sanayisi için gerekli olan askeri iş gücünü maksimize etmek

Dinamik nüfus yapısını korumak ve hızla artan yaşlı nüfus oranının ekonomik dengeler üzerindeki risklerini azaltmak

Nüfus artış hızını kontrol altına alarak demografik yatırımların bütçe üzerindeki yükünü hafifletmek

Kırsal kesimden kentlere yönelik olan göç dalgasını, doğum oranlarını artırarak yerinde durdurmak

Nüfusun sadece eğitim ve sağlık gibi niteliksel özelliklerini iyileştirmeye odaklanarak sayısal artışı tamamen durdurmak

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Dinamik nüfus yapısını korumak ve hızla artan yaşlı nüfus oranının ekonomik dengeler üzerindeki risklerini azaltmak

Cevap

Dinamik nüfus yapısını korumak ve yaşlı nüfus oranının artışını dengelemek amacıyla yapılan düzenlemeler güncel politikanın temelini oluşturur.

Türkiye'de doğurganlık hızı kritik eşik olan

2,1

değerinin altına düştüğü için nüfus hızla yaşlanma sürecine girmiştir. Güncel politikalar, bu yaşlanmayı yavaşlatmak, genç ve dinamik nüfus yapısını koruyarak gelecekteki iş gücü ihtiyacını garanti altına almak ve sosyal güvenlik sisteminin sürdürülebilirliğini sağlamak amacıyla pro-natalist (doğumu teşvik edici) bir karaktere bürünmüştür.

Adım Adım Çözüm

Verilen doğurganlık hızı verisini analiz etme

Hızın

2,1

olan yenilenme eşiğinin çok altına (

1,51

) düştüğü tespit edilir.

Bir toplumun nüfusunun azalmadan kendini yenileyebilmesi için kadın başına düşen çocuk sayısının en az

2,1

olması gerekir.

Düşük doğurganlığın uzun vadeli etkilerini değerlendirme

Gelecekte genç iş gücü arzının azalacağı ve emekli/yaşlı nüfusun çalışan nüfusa oranının artacağı anlaşılır.

Yaşlı nüfus oranının artması sosyal güvenlik sistemleri ve ekonomik dinamizm üzerinde baskı oluşturur.

Güncel devlet teşvikleri ile amaç arasındaki bağı kurma

Çalışan kadınlara yönelik izin ve kreş gibi kolaylıkların, iş-yaşam dengesi kurularak doğurganlığın artırılmasını hedeflediği sonucuna varılır.

Modern toplumlarda düşük doğurganlığın ana nedenlerinden biri ekonomik ve sosyal hayatın çocuk sahibi olmayı zorlaştırmasıdır.

Anahtar Kavram

Nüfus Yenilenme Eşiği ve Demografik Dönüşüm

İpuçları

Metindeki

2,1

değerine dikkat edin; bu değer nüfusun kendini yenileyebilmesi için gereken minimum sınırıdır.

Eğer bir ülkede doğum oranları çok düşerse, uzun vadede 'yaşlı nüfusun artması' ve 'iş gücü açığı' gibi sorunlar baş gösterir.

Daha Fazla Pratik

Türkiye'nin nüfus piramidindeki son yıllardaki daralmanın, gelecekteki aritmetik nüfus yoğunluğu üzerindeki etkilerini inceleyebilirsiniz.

Tahmini Süre:1m 15s

ÖncekiSayfa 29 / 29

Türkiye'de Nüfus ve Yerleşme

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik