Türkiye'de Nüfus ve Yerleşme

Türkiye'de nüfusun dağılışı üzerinde doğal ve beşerî faktörler birlikte etkili olmaktadır. Bazı alanlarda iklim koşulları yerleşme ve ekonomik faaliyetler için oldukça elverişli olmasına rağmen, yer şekillerinin dağlık ve engebeli yapısı bu alanların çevresine göre daha seyrek nüfuslanmasına neden olmuştur.

Buna göre, aşağıda verilen yerlerin hangisinde nüfusun seyrek olmasının temel nedeni iklim değil, yer şekillerinin olumsuz etkisidir?

Türkiye’de iç göçler, hem göçün başladığı kırsal bölgelerde hem de göçün yöneldiği kentsel merkezlerde önemli mekânsal ve sosyo-ekonomik değişimlere yol açmaktadır. Bu değişimler bazen göçü tetikleyen bir neden, bazen de göçün bir çıktısı olarak karşımıza çıkar.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Türkiye'de yaşanan iç göçlerin sonuçlarından biri olarak değerlendirilemez?

Türkiye'de aritmetik nüfus yoğunluğu ile fizyolojik nüfus yoğunluğu arasındaki farkın fazla olduğu yerlerde, toplam yüz ölçümü içerisinde tarım alanlarının payının az olduğu ve yer şekillerinin engebeli olduğu görülür.

Aşağıdaki tabloda beş farklı merkezin aritmetik ve fizyolojik nüfus yoğunluğu değerleri verilmiştir:

Tablodaki veriler dikkate alındığında, bu merkezlerden hangisinin yer şekillerinin diğerlerine göre daha engebeli ve dağlık olduğu söylenebilir?

Türkiye'de köy idari sınırları içerisinde yer alan ancak köy merkezinden uzakta kurulan, ekonomik faaliyetlerin niteliğine göre şekillenen çeşitli "köy altı yerleşmeleri" bulunmaktadır. Bu yerleşmelerin sınıflandırılması ve ortaya çıkış nedenleri dikkate alındığında, aşağıdaki yargılardan hangisi coğrafi gerçeklerle bağdaşmaz?

Türkiye'de fizyolojik nüfus yoğunluğu, bir bölgedeki toplam nüfusun o bölgedeki tarım alanlarının yüz ölçümüne bölünmesiyle elde edilir. Bu yoğunluk ile aritmetik nüfus yoğunluğu arasındaki farkın büyüklüğü; bölgenin yer şekilleri, tarım alanlarının genişliği ve toplam nüfus miktarı gibi faktörlere bağlıdır. Özellikle sanayileşmiş ve yoğun göç alan merkezlerde tarım alanlarının yerleşime açılması ve nüfusun aşırı artması, bu iki yoğunluk türü arasındaki farkın açılmasına neden olur.

Buna göre, Türkiye'nin demografik ve topografik özellikleri dikkate alındığında, aşağıdaki alanların hangisinde fizyolojik nüfus yoğunluğu ile aritmetik nüfus yoğunluğu arasındaki farkın diğerlerine göre daha fazla olması beklenir?

Türkiye'de bir yörenin tarımsal nüfus yoğunluğunun ($TNY$), aritmetik nüfus yoğunluğuna ($ANY$) oranla belirgin düzeyde yüksek olması; o yörede toplam yüz ölçümü içerisinde tarım alanlarının payının oldukça az olduğunu ve yer şekillerinin engebeli yapısı nedeniyle tarım arazilerinin parçalı/kısıtlı olduğunu gösterir.

Buna göre, aşağıdaki yörelerin hangisinde tarımsal nüfus yoğunluğunun yüksek olması, o yörenin yoğun göç alması veya sanayileşmiş olmasından ziyade, doğrudan topografik yapının tarım alanlarını kısıtlamasından kaynaklanmaktadır?

Türkiye'de $2012$ yılında kabul edilen ve daha sonra kapsamı genişletilen $6360$ sayılı Büyükşehir Yasası ile nüfusun yapısal özelliklerinden biri olan kır-kent nüfus oranlarında idari bir değişim yaşanmıştır.

Bu yasal düzenleme sonucunda Türkiye'nin nüfus yapısında meydana gelen durumla ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Türkiye'de yer şekilleri, iklim koşulları ve ekonomik faaliyetlerin çeşitliliği, çok sayıda köy altı yerleşme tipinin ortaya çıkmasına neden olmuştur. Bu yerleşmelerden bazıları idari yapıları ve ekonomik süreklilikleri nedeniyle 'kalıcı' yerleşmeler sınıfında yer alırken, bazıları sadece mevsimlik faaliyetler için kullanılan 'geçici' yerleşmelerdir.

Buna göre;
I. Batı Karadeniz'de birkaç mahallenin birleşmesiyle oluşan, yıl boyu tarım ve hayvancılığın yapıldığı kalıcı yerleşmelerdir.
II. Orta ve Batı Anadolu'da küçükbaş hayvanların gece barınması için taş veya ağaçtan yapılan, etrafı çevrili geçici yerleşmelerdir.

Yukarıda özellikleri belirtilen köy altı yerleşmeleri aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru olarak verilmiştir?

Türkiye'de 1923-1965 yılları arasında uygulanan pro-natalist (nüfus artışını teşvik edici) politikalar, 1965 yılında 'Nüfus Planlaması Kanunu'nun yürürlüğe girmesiyle yerini nüfusun niteliğini artırmaya ve artış hızını kontrol altına almaya yönelik politikalara bırakmıştır.

Türkiye'nin demografik geçmişi ve uygulanan bu politikaların sonuçları dikkate alındığında, nüfus değişimiyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Türkiye'de $1923-1965$ yılları arasında askeri ve ekonomik gerekçelerle nüfus artışını teşvik edici politikalar uygulanmıştır. Ancak $1960$ yılından itibaren kalkınma planlarında nüfus artış hızının ekonomiye yük getirdiği vurgulanmış ve $1965$ yılında "Nüfus Planlaması Kanunu" yürürlüğe girmiştir. Bu tarihten itibaren nüfus artış hızında genel bir düşüş eğilimi yaşanmıştır.

$1965-1980$ yılları arasında nüfus artış hızının gerilemesine rağmen, toplam nüfus miktarının sayısal olarak artmaya devam etmesinin temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de $1923-1965$ yılları arasında, ülkenin askeri gücünü ve iş gücü potansiyelini artırmak amacıyla nüfus artışını teşvik edici (pro-natalist) politikalar izlenmiştir. Ancak $1960$’lı yıllarda başlayan planlı kalkınma dönemiyle birlikte bu yaklaşım terk edilmiş ve $1965$ yılında çıkarılan "Nüfus Planlaması Kanunu" ile nüfus artış hızını düşürmeye yönelik politikalara geçilmiştir.

Türkiye'de $1965$ yılında yaşanan bu köklü politika değişikliğinin temel gerekçesi aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de kırsal yerleşmelerin bir parçası olan köy altı yerleşmeleri; temel ekonomik faaliyetler, yerleşme süresi ve mülkiyet durumuna göre 'kalıcı' veya 'geçici' olarak sınıflandırılır. Bazı öğrenciler, köy altı yerleşmelerinin tamamının hayvancılık odaklı ve sadece yaz mevsiminde kullanılan geçici alanlar olduğunu varsaymaktadır.

Buna göre, aşağıdaki seçeneklerin hangisinde yerleşme türü, bu yerleşmenin sürekliliği ve yaygın olduğu bölge eşleştirmesi doğru verilmiştir?

Türkiye'de kırsal yerleşmelerin dokusu üzerinde yer şekillerinin engebe durumu ve su kaynaklarının dağılımı belirleyici bir rol oynar. Bazı yerleşmelerde konutlar; köy meydanı, cami, okul veya bir su kuyusu gibi ortak bir merkezin çevresinde toplanarak genişler. Bu durum yerleşmenin dairesel bir form kazanmasına neden olur.

Buna göre, yer şekilleri özellikleri dikkate alındığında aşağıdaki alanların hangisinde "dairesel dokulu" kırsal yerleşmelere rastlanma olasılığı diğerlerine göre daha yüksektir?

Türkiye'de tarımsal nüfus yoğunluğu ($TNY$), tarım sektöründe çalışan nüfusun o yöredeki toplam tarım alanlarına bölünmesiyle elde edilir. Doğu Karadeniz Bölümü ve Menteşe Yöresi gibi alanlarda $TNY$ değerlerinin, aritmetik nüfus yoğunluğu ($ANY$) değerlerine oranla oldukça yüksek olduğu görülmektedir.

Buna göre, söz konusu yörelerde tarımsal nüfus yoğunluğunun yüksek çıkmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de bir yörede tarımsal nüfus yoğunluğu ($TNY$) ile fizyolojik nüfus yoğunluğu ($FNY$) arasındaki ilişkiyi analiz eden bir coğrafyacı, bu iki yoğunluk türünün birbirine oranlanmasıyla yöredeki "tarımla uğraşan nüfusun toplam nüfusa oranı" bilgisine ulaşılabileceğini belirtmiştir.

Buna göre, yukarıdaki tabloda verilen özellikler dikkate alındığında, hangi merkezde $TNY / FNY$ oranının en düşük olması beklenir?

Türkiye'de son yıllarda nüfus politikalarında belirgin bir değişim yaşanmış; çalışan annelere yönelik kreş desteği, doğum yardımları ve ebeveyn izinlerinin iyileştirilmesi gibi teşvik edici (pro-natalist) uygulamalar ön plana çıkmıştır.

Bu politika değişikliğinin en temel demografik gerekçesi aşağıdakilerden hangisidir?

Kentsel yerleşmelerin büyüme hızı ve mekânsal gelişimi, o kentte baskın olan ekonomik faaliyet kollarına göre şekillenir. Bazı şehirler sanayi ve maden gibi doğrudan üretime dayalı kollarla ön plana çıkarken; bazıları idari statü, eğitim, askeri ve bölgesel hizmet odaklı büyür.

Aşağıdaki tabloda bazı şehirler ve gelişimlerinde etkili olan belirgin kentsel fonksiyonlar verilmiştir:

Buna göre, tablodaki şehirlerden hangileri kentsel gelişimini temel olarak 'üretim' (sanayi ve maden) faaliyetlerine borçludur?

Türkiye'de nüfusun dağılışı ve yoğunluğu üzerinde yer şekilleri, iklim ve ekonomik faaliyetler gibi faktörler belirleyici rol oynamaktadır. Aşağıdaki tabloda üç farklı merkezin coğrafi ve ekonomik özellikleri verilmiştir:

Buna göre, bu merkezlerin nüfus özellikleri ile ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi kesinlikle yanlıştır?

Türkiye'nin nüfus yapısı son yıllarda önemli bir değişim süreci içerisindedir. Aşağıdaki tabloda Türkiye'nin bazı yıllardaki nüfus yaş grupları oranları verilmiştir:

Bu veriler ve Türkiye'nin genel nüfus özellikleri dikkate alındığında, aşağıdaki çıkarımlardan hangisi doğrudur?

Türkiye'de kentsel yerleşmelerin büyümesinde ve fonksiyonel özellik kazanmasında sanayi faaliyetlerinin yer seçimi kritik bir rol oynar. Bazı şehirler, çevresindeki hammadde kaynaklarına bağlı olarak gelişirken; bazıları ise hammaddesi dışarıdan gelmesine rağmen ulaşım ve pazarlama kolaylığı (geniş hinterland) sayesinde 'sanayi şehri' kimliği kazanır.

Aşağıdaki tabloda bazı şehirler ve bu şehirlerdeki sanayi kollarının kuruluş yerinin belirlenmesindeki temel etkenler eşleştirilmiştir:

Tablodaki bilgilere göre, hammaddeye yakınlık ilkesine uymayan ve ulaşım avantajı nedeniyle 'bakır işleme' fonksiyonu gelişen 'X' merkezi aşağıdakilerden hangisidir?