Türkiye'de Nüfus ve Yerleşme

Türkiye'de Cumhuriyet'in ilanından $1960$'lı yılların başına kadar geçen süreçte, özellikle savaş sonrası nüfus kayıplarını telafi etmek ve kalkınma hamleleri için gerekli olan dinamik iş gücünü sağlamak amacıyla nüfus artış hızını yükseltici politikalar izlenmiştir. Bu kapsamda nüfus miktarını artırmak için devlet tarafından çeşitli yasal düzenlemeler ve teşvikler hayata geçirilmiştir.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi bu dönemde nüfus artış hızını artırmak amacıyla uygulanan teşviklerden biridir?

Türkiye'de nüfusun yapısal özellikleri zaman içerisinde değişim göstermektedir. Özellikle $2012$ yılında kabul edilen ve $2014$ mahalli idareler seçimleriyle birlikte tam olarak uygulamaya giren $6360$ sayılı Büyükşehir Kanunu, Türkiye'nin kır ve kent nüfusu istatistiklerinde radikal bir değişime yol açmıştır. Bu yasal düzenleme sonrasında kent nüfusu oranının bir yıl içerisinde yaklaşık $\%77$ seviyesinden $\%91$ seviyesine yükselmesinin temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye’de bazı kentsel yerleşmeler, sadece tek bir ekonomik faaliyetle değil; sanayi, ticaret ve ulaşım gibi birden fazla fonksiyonun eş zamanlı gelişmesiyle bölgesel bir cazibe merkezi hâline gelmiştir. Özellikle ham maddeye yakınlık ve Orta Doğu ile olan ticaret yolları üzerindeki stratejik konumu, bu tür şehirlerin hızla büyümesini sağlamıştır.

Bu bilgilere göre, Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nde yer alan, hem tarıma dayalı sanayinin hem de transit ticaretin en yoğun olduğu merkez aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de kırsal yerleşme dokuları incelendiğinde; Batı Karadeniz'e özgü olan "Divan" yerleşmelerinin, Doğu Karadeniz'deki "dağınık" yerleşmelere göre daha derli toplu bir yapı sergilediği, birkaç mahallenin belirli aralıklarla birleşerek küçük kümeler oluşturduğu görülür. Divan yerleşmelerindeki mahallelerin kendi içinde toplu bir doku sergilemesini sağlayan temel coğrafi etken aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de köy altı yerleşmeleri; kuruldukları bölgenin coğrafi şartları, temel geçim kaynakları ve yerleşme sürelerine göre farklılık göstermektedir. Ege Bölgesi, Göller Yöresi ve Gökçeada-Bozcaada çevresinde yaygın olarak görülen; ailelerin genellikle küçük çaplı tarımsal faaliyetler ve hayvancılık yapmak amacıyla mevsimlik olarak kullandığı geçici yerleşme tipi aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'deki kentsel yerleşmelerin büyüme ve gelişme süreçleri incelendiğinde; sanayi, tarım, ulaşım, madencilik ve turizm gibi farklı ekonomik fonksiyonların şehirlerin kimliğini belirlediği görülür. Bazı şehirler tek bir baskın fonksiyonla ön plana çıkarken, bazıları birden fazla fonksiyonun bir arada geliştiği merkezlerdir.

Buna göre, aşağıda verilen şehir ve bu şehrin gelişiminde etkili olan baskın fonksiyon eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?

Türkiye’de göç hareketleri; insanların bulundukları yerdeki çeşitli olumsuzluklardan dolayı yer değiştirmeleri ('itici' faktörler) veya gitmek istedikleri yerin sunduğu imkânların cazibesine kapılmaları ('çekici' faktörler) şeklinde iki temel grupta incelenmektedir.

Aşağıdaki tabloda Türkiye’deki iç göçlerin nedenlerine dair bazı örnekler verilmiştir:

Buna göre, tablodaki numaralanmış faktörlerden hangileri 'çekici' (pull) faktörler kapsamında değerlendirilir?

Türkiye'de Cumhuriyet'in ilanından $1965$ yılına kadar geçen süreçte, savaşların yol açtığı nüfus kayıplarını telafi etmek ve kalkınma için gerekli iş gücünü sağlamak amacıyla "nüfus artış hızını artırmaya yönelik" (pronatalist) politikalar izlenmiştir. Bu kapsamda nüfusun hem miktarını hem de sağlık düzeyini yükseltmek için çeşitli yasal ve idari düzenlemeler hayata geçirilmiştir.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi $1923$-$1965$ yılları arasında uygulanan nüfus politikalarının kapsadığı önlemlerden biri değildir?

Türkiye'de bir yörenin nüfus ve arazi özellikleri üzerine yapılan bir araştırmada; fizyolojik nüfus yoğunluğunun aritmetik nüfus yoğunluğuna oranının oldukça yüksek olduğu ($PD / AD > 5$), buna karşılık tarımsal nüfus yoğunluğunun da ülke ortalamasının belirgin şekilde üzerinde seyrettiği tespit edilmiştir. Yalnızca bu verilere dayanarak, söz konusu yörenin coğrafi ve sosyo-ekonomik yapısı hakkında aşağıdakilerden hangisine kesin olarak ulaşılabilir?

Türkiye'de köy altı yerleşmeleri; kuruldukları yerin coğrafi özellikleri, ekonomik faaliyetlerin niteliği ve yerleşme süresine göre kalıcı veya geçici olarak sınıflandırılır.

Buna göre, özellikle Batı Karadeniz Bölümü'nde yaygın olarak görülen, birkaç mahallenin birleşmesiyle oluşan ve tarımsal faaliyetlerin yürütüldüğü kalıcı köy altı yerleşmesi aşağıdakilerden hangisidir?

Doğu Anadolu Bölgesi'nde araştırma yapan bir coğrafyacı; ana köye uzak bir noktada yer alan, çevresi geniş tahıl tarlalarıyla çevrili, kış aylarında da ulaşımın ve sosyal yaşamın kesintisiz devam ettiği bir yerleşim birimiyle karşılaşmıştır. Yerleşme sakinleri, bu alanın eskiden sadece yaz aylarında hayvan otlatmak için kullanıldığını ancak zamanla toprağın işlenmesi ve konutların sağlamlaştırılmasıyla tamamen yerleşik hayata geçildiğini belirtmişlerdir.

Bu bilgilere göre, coğrafyacının incelediği köy altı yerleşme tipi aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de son yıllarda doğum oranlarının azalması ve sağlık hizmetlerindeki gelişmelerle birlikte ortalama yaşam süresinin uzaması, nüfusun yaş yapısında önemli değişimlere neden olmuştur. Bu demografik değişimler sonucunda, Türkiye nüfusunun yapısal özelliklerinde aşağıdakilerden hangisinin gerçekleşmesi beklenir?

Türkiye'de $20$. yüzyılın ilk yarısında, savaşların neden olduğu nüfus kayıplarını telafi etmek ve kalkınma hamleleri için ihtiyaç duyulan dinamik iş gücünü sağlamak amacıyla nüfus artış hızını yükseltmeye yönelik stratejik kararlar alınmıştır. Bu kapsamda devlet, sosyal ve hukuki pek çok düzenleme ile evliliği ve çok çocuk sahibi olmayı teşvik etmiştir.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi bu dönemde nüfus artış hızını artırmak amacıyla hayata geçirilen yasal uygulamalardan biridir?

Türkiye'de kentsel yerleşmelerin fonksiyonel gelişimi incelendiğinde; bazı şehirlerin başlangıçta küçük birer yerleşme (köy veya kasaba) iken, stratejik sanayi yatırımları veya doğal kaynakların işletilmeye başlanmasıyla hızla büyüdüğü ve 'monofonksiyonel' (tek baskın fonksiyonlu) bir karakter kazandığı görülür. Buna göre, aşağıdaki şehirlerden hangisinin kentsel gelişim öyküsü ve temel fonksiyonu, yukarıda belirtilen sürece ve 'Kırıkkale' şehrinin gelişimine en fazla benzerlik gösterir?

Türkiye’nin Cumhuriyet'ten günümüze kadar olan demografik süreci; uygulanan politikaların niteliği, hızı ve toplumsal öncelikleri bakımından üç temel döneme ayrılmaktadır. Aşağıdaki tabloda bu dönemler ve politikaların temel yönelimleri özetlenmiştir:

Buna göre, tablodaki "?" alanına aşağıdakilerden hangisinin getirilmesi, Türkiye'nin güncel demografik dinamikleri ve "demografik fırsat penceresi" kavramı göz önüne alındığında en doğru gerekçelendirme olur?

Türkiye’nin son yıllardaki nüfus değişimleri incelendiğinde; doğum oranlarının düştüğü, sağlık hizmetlerinin gelişmesine bağlı olarak ortalama yaşam süresinin uzadığı ve yaşlı nüfus miktarının arttığı görülmektedir.

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verilerine dayanan bu bilgilere göre, Türkiye nüfusunun yapısal özellikleri ile ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Türkiye'deki kentsel yerleşmelerin kurulup gelişmesinde; tarım, sanayi, ticaret, madencilik veya turizm gibi çeşitli ekonomik fonksiyonlar belirleyici olmaktadır.

Buna göre, aşağıda verilen şehir ve bu şehrin gelişiminde en etkili olan temel fonksiyon eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?

Türkiye'de köy altı yerleşmeleri; kuruldukları arazinin mülkiyet yapısına, temel geçim kaynağının niteliğine ve ekonomik faaliyetin yıl içerisindeki sürekliliğine göre 'geçici' veya 'kalıcı' olarak gruplandırılmaktadır. Bir yerleşmenin kalıcı statü kazanmasında tarımsal üretimin sürekliliği ve arazinin şahıs mülkiyetine konu olması temel belirleyicilerdir.

Buna göre, aşağıdakilerin hangisinde verilen köy altı yerleşme çifti hem yerleşme süresi (kalıcılık) hem de temel ekonomik fonksiyonu (tarım ve hayvancılık birlikteliği) bakımından benzerlik gösterir?

Türkiye'de nüfusun dağılışı üzerinde doğal faktörlerin etkisi oldukça belirgindir. Genellikle yer şekillerinin engebeli ve dağlık olduğu alanlarda nüfus seyrektir. Ancak bazı alanlar, yer şekilleri engebeli olmasına rağmen iklim koşullarının elverişli olması ve dar kıyı şeridinin sunduğu avantajlar sayesinde yoğun nüfuslanmıştır.

Buna göre, aşağıda verilen yerlerden hangisi bu duruma örnek olarak gösterilebilir?

Türkiye'de $1923$-$1965$ yılları arasında uygulanan nüfus artırıcı politikalar, $1960$'lı yıllardan itibaren yerini nüfusun niteliğini iyileştirmeyi ve artış hızını kontrol altına almayı hedefleyen politikalara bırakmıştır. $1965$ yılında yürürlüğe giren "Nüfus Planlaması Kanunu" bu değişimin en somut adımı olmuştur. Bu politika değişikliğinde aşağıdakilerden hangisinin etkili olduğu söylenemez?