Türkiye'de Nüfus ve Yerleşme

Türkiye’de $1923$-$1965$ yılları arasında "nüfus artış hızını yükseltme", $1965$-$2014$ yılları arasında ise "nüfusun niteliğini iyileştirme ve artış hızını kontrol altına alma" odaklı politikalar uygulanmıştır. $2014$ yılından itibaren ise devletin yeniden doğurganlığı teşvik edici ve aile yapısını destekleyici bir tutum sergilediği görülmektedir.

Türkiye'nin güncel nüfus politikasında gerçekleşen bu yönelim değişikliğinin temel gerekçesi aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de iç göç hareketleri, mekânsal bazda hem göç alan hem de göç veren merkezlerde önemli yapısal değişimlere yol açmaktadır. Özellikle göç veren kırsal alanlarda nüfusun niteliği ve ekonomik faaliyetlerin sürdürülebilirliği bu süreçten doğrudan etkilenmektedir.

Buna göre, yoğun göç veren kırsal bir yörede aşağıdakilerden hangisinin gerçekleşmesi göçün bir "sonucu" olarak değerlendirilemez?

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verileri ve son yıllardaki nüfus projeksiyonları değerlendirildiğinde, Türkiye'nin 'demografik fırsat penceresi' olarak adlandırılan bir süreçten geçtiği görülmektedir. Aşağıdakilerden hangisi, Türkiye'nin bu süreçte sahip olduğu nüfusun yapısal özelliklerinden biridir?

Türkiye’de bazı şehirlerin kentsel gelişiminde ve büyümesinde sanayi fonksiyonu birincil derecede etkilidir. Ancak sanayi tesislerinin bir şehirde kurulma nedeni hammaddeye yakınlık, enerji kaynağına yakınlık, ulaşım kolaylığı veya stratejik konum gibi farklı coğrafi faktörlere dayanabilmektedir.

Buna göre, aşağıdaki şehirlerden hangisinin kentsel gelişiminde belirleyici olan sanayi fonksiyonunun kuruluş nedeni, karşısında verilen etkenle yanlış eşleştirilmiştir?

Türkiye'de Cumhuriyet'in ilanından günümüze kadar uygulanan nüfus politikaları, ülkenin sosyo-ekonomik şartlarına bağlı olarak üç ana döneme ayrılmaktadır:

Bu dönemler ve uygulanan politikalarla ilgili aşağıda yapılan değerlendirmelerden hangisi yanlıştır?

Türkiye'de iç göç olgusunu tetikleyen unsurlar iki grupta incelenmektedir. Göç veren bölgedeki olumsuzluklar 'itici güç' olarak tanımlanırken, göç alan bölgenin sunduğu avantajlar 'çekici güç' olarak ifade edilmektedir.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi bireyleri şehir yaşamına yönelten 'çekici' unsurlardan biridir?

Türkiye'nin kırsal yerleşme sisteminde önemli bir yere sahip olan Mezra ve Kom yerleşmeleri, özellikle Doğu ve Güneydoğu Anadolu bölgelerinde benzer coğrafi koşullarda ortaya çıkmıştır. Ancak bu yerleşmeler; kullanım süreleri, mülkiyet yapıları ve ekonomik fonksiyonları bakımından birbirinden ayrılmaktadır. Mezra ve Kom yerleşmeleri arasındaki temel farklar göz önüne alındığında, aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Türkiye'de yer şekillerinin engebeli, tarım alanlarının dar ve parçalı olduğu yörelerde toplam nüfusun tarım alanlarına bölünmesiyle elde edilen 'fizyolojik nüfus yoğunluğu' oldukça yüksektir. Bu yörelerde aynı zamanda dağların kıyı çizgisine paralel ve çok yakın olması, nüfusun dar bir kıyı şeridine hapsolmasına ve iç kesimlerin seyrek nüfuslu kalmasına yol açmaktadır.

Buna göre, hem fizyolojik nüfus yoğunluğunun yüksek olması hem de nüfusun kıyı bandında yoğunlaşıp iç kesimlerin seyrek nüfuslu kalması bakımından aşağıdaki bölümlerin hangisi en belirgin örneği teşkil eder?

Türkiye'de nüfusun yapısal özellikleri ve ekonomik faaliyet kollarına dağılımı incelenirken, iş gücü istatistikleri 'kurumsal olmayan çalışma çağındaki nüfus' ($15+$ yaş) esas alınarak belirlenir. Bu veriler, ülkenin sosyo-ekonomik gelişimi, eğitim düzeyi ve üretim kapasitesi hakkında temel göstergeler sunar.

Buna göre, Türkiye'nin aktif nüfus yapısı ve istihdam özellikleri ile ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

Türkiye'de kentsel yerleşmelerin büyüme hızları ve gelişme süreçleri, sahip oldukları ekonomik fonksiyonlara göre farklılık göstermektedir. Bazı şehirlerin gelişiminde sanayi faaliyetleri lokomotif güç iken, bazılarında turizm veya tarım gibi fonksiyonlar ön plandadır. Buna göre, aşağıdaki şehirlerden hangisinin büyümesinde sanayi fonksiyonunun payı diğerlerine göre daha düşüktür?

Türkiye'de köy altı yerleşmeleri; yerleşmenin sürekliliğine göre 'geçici' ve 'kalıcı' olarak iki gruba ayrılmaktadır. Doğu Anadolu Bölgesi'nin kırsal dokusunda yaygın olarak görülen mezralar kalıcı yerleşme sınıfında değerlendirilirken, benzer coğrafi bölgelerde ve benzer ölçeklerde kurulan komlar geçici yerleşme kabul edilmektedir.

Buna göre, bir yerleşmenin 'mezra' olarak nitelendirilip kalıcı yerleşme statüsünde sayılmasını sağlayan temel kriter aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye coğrafyasında fizyolojik nüfus yoğunluğu ile aritmetik nüfus yoğunluğu arasındaki farkın belirgin düzeyde olması, o bölgedeki yer şekillerinin engebeli ve tarıma elverişli arazilerin kısıtlı olmasıyla doğrudan ilişkilidir.

Buna göre, aşağıdaki coğrafi sahaların hangisinde fizyolojik nüfus yoğunluğu ile aritmetik nüfus yoğunluğu arasındaki farkın diğerlerine göre daha fazla olması beklenir?

Türkiye'de kırsal yerleşmelerin dokusu üzerinde yer şekilleri, su kaynaklarının dağılımı ve ulaşım hatları gibi faktörler belirleyici olmaktadır. Evlerin bir yol güzergâhı, bir akarsu vadisi veya bir kıyı şeridi gibi dar ve uzun bir hat üzerinde sıralanmasıyla oluşan yerleşme tipine "çizgisel yerleşme dokusu" denir.

Buna göre, aşağıdaki alanların hangisinde kırsal yerleşmelerin çizgisel bir doku sergilemesi daha olasıdır?

Türkiye'nin demografik tarihinde, nüfus artışının bir güç kaynağı olarak görülüp teşvik edildiği pro-natalist dönemden; nüfus artış hızının kontrol altına alınması gereken bir unsur olarak değerlendirildiği döneme geçişte $1960$'lı yılların başında hazırlanan kalkınma planları belirleyici olmuştur. Bu köklü politika değişikliğinin yaşanmasında etkili olan temel gerekçe aşağıdakilerden hangisidir?

Kırsal yerleşim sisteminde köye bağlı olarak ortaya çıkan ve farklı ekonomik amaçlarla kullanılan köy altı yerleşmeleri, yerleşme süresine göre iki ana gruba ayrılır.

Aşağıda bazı yerleşme türleri ve bu türlerin süreklilik durumları eşleştirilerek verilmiştir:

Buna göre, tabloda verilen eşleştirmelerden hangisi yerleşme süresi bakımından hatalıdır?

Türkiye'de Cumhuriyet'in ilanından 1963 yılına kadar olan süreçte, nüfus artış hızını yükseltmeyi hedefleyen politikalar izlenmiştir. Aşağıdakilerden hangisi, bu dönemde uygulanan nüfusu artırma politikalarının temel gerekçelerinden biri olarak gösterilemez?

Türkiye’de yer şekillerinin engebeli, tarım alanlarının parçalı ve dağınık olduğu bölgelerde, köye bağlı ancak köy merkezinden uzakta kurulan köy altı yerleşmeleri yaygındır. Bu yerleşmelerin bir kısmı temel geçim kaynağının tarım olmasına bağlı olarak kalıcı bir nitelik taşırken, bir kısmı ise sadece hayvancılık faaliyetleri için yılın belli dönemlerinde kullanılan geçici yerleşmelerdir.

Buna göre, aşağıda verilen yerleşme tipi ile bu yerleşmeye dair temel özellik veya yaygın olduğu bölge eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?

Türkiye'de kırsal alanlardan büyük şehirlere doğru gerçekleşen yoğun iç göç hareketleri sonucunda hem göç veren kırsal alanlarda hem de göç alan kentsel merkezlerde önemli değişimler meydana gelmektedir. Buna göre, aşağıdakilerden hangisi iç göçün göç alan kentsel merkezlerde ortaya çıkardığı olumsuz sonuçlardan biri değildir?

Türkiye'de nüfus hareketleri; iç göçler, mevsimlik göçler ve dış göçler (beyin göçü, mübadele vb.) şeklinde farklı türlerde gerçekleşmektedir. Bu hareketlerin temelinde, insanların bulundukları yeri terk etmesine neden olan 'itici faktörler' ile göç edilen yerin sunduğu avantajlar olan 'çekici faktörler' yer alır. Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Türkiye'deki göç hareketlerinde rol oynayan itici (push) faktörlerden biri değildir?

Karadeniz kıyı kuşağında yer alan şehirlerin büyüme ve fonksiyonel çeşitlilik kazanma süreci, büyük ölçüde yer şekillerinin sunduğu ulaşım imkânlarıyla (hinterlant) şekillenmiştir. Bazı şehirler, hemen gerisindeki dağların aşılmasının güç olması nedeniyle kısıtlı bir etki alanına sahipken; bazıları ise dağların yükseltisinin azaldığı noktalarda iç kesimlerle güçlü bağlar kurarak bölgesel bir merkez kimliği kazanmıştır.

Buna göre, Orta Karadeniz Bölümü'nde yer alan aşağıdaki şehirlerden hangisi, hem ulaşım ağlarının odağında bulunması hem de çevresindeki verimli delta ovalarının ticaretini yönetmesi sayesinde en gelişmiş kentsel fonksiyonlara sahiptir?