Examkin

Türkiye'nin Coğrafi Konumu

601 soru

Soru 161Soru →

Türkiye'nin kara sınırlarının belirlenmesinde akarsu yatakları, dağların uzanışı ve su bölümü çizgileri gibi doğal unsurlar önemli bir rol oynar. Bazı akarsular ülkemiz ile komşu devletler arasında doğal bir sınır hattı oluştururken, bazıları ise sınırı geçerek komşu ülkenin topraklarına akar.

Buna göre, aşağıdaki akarsulardan hangisi Türkiye ile komşu bir ülke arasında sınır çizgisi oluşturmaz, sadece sınır hattını keserek dışarıya çıkar?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Çoruh

Cevap

Çoruh nehri, Türkiye ile komşu bir ülke arasında sınır çizgisi oluşturmaz; ülkemiz topraklarından doğup sınırı geçerek Gürcistan'a akar.
Çoruh nehri, Türkiye'nin Gürcistan ile olan sınırını belirleyen bir unsur değildir. Ülkemiz sınırları içerisinde akışını tamamladıktan sonra Gürcistan topraklarına giriş yapar. Yani sınırın üzerinde akmak yerine sınırı enine keser. Bu durumdaki akarsulara 'sınır aşan akarsular' denir (Fırat ve Dicle gibi).

Adım Adım Çözüm

1
Seçeneklerde verilen akarsuların coğrafi konumlarını ve sınırlarla ilişkisini değerlendir.
Meriç, Aras, Arpaçay ve Hezil Çayı; Türkiye ile komşuları arasında fiziksel bir ayrım çizgisi görevi görür.
Bu akarsular sınır antlaşmalarında doğal sınır hattı olarak kabul edilmiştir.
2
Çoruh nehrinin akış yönünü ve sınırla olan temasını analiz et.
Çoruh nehri, Doğu Karadeniz'den doğar, Artvin üzerinden Gürcistan sınırını dikine keser ve Batum'dan denize dökülür.
Çoruh bir 'sınır aşan' akarsudur, sınırın kendisini oluşturan bir hat değildir.

Anahtar Kavram

Sınır oluşturan (boundary) akarsular ile sınır aşan (transboundary) akarsular arasındaki ayrım.

İpuçları

1
Akarsuların bir kısmı ülkeleri birbirinden ayırırken bir kısmı sadece içinden geçer.
2
Doğu Karadeniz'deki akarsuların çoğu denize dökülmek için kuzeye, yani komşu ülkelere doğru akar.
3
Fırat ve Dicle sınırı geçer, ancak seçeneklerde Artvin civarındaki ünlü nehri düşünmelisiniz.

Daha Fazla Pratik

Türkiye'nin en uzun sınır aşan akarsularını (Fırat ve Dicle) ve bunların hangi ülkelerden geçtiğini inceleyiniz.
Tahmini Süre:1m 0s
Soru 162Soru →

Türkiye'nin 36∘−42∘36^\circ - 42^\circ Kuzey paralelleri arasında, yani Orta Kuşak'ta yer alması birçok coğrafi sonucun ortaya çıkmasına neden olmuştur.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Türkiye'nin bu matematik konumunun bir sonucudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Dört mevsimin belirgin olarak yaşanması

Cevap

Türkiye'nin Orta Kuşak'ta yer alması sonucunda dört mevsim belirgin olarak yaşanır.
Türkiye'nin 36∘−42∘36^\circ - 42^\circ Kuzey paralelleri arasında bulunması, ülkemizi Orta Kuşak ülkesi yapar. Orta Kuşak'ta bulunmanın dört temel sonucu vardır: Dört mevsimin belirgin yaşanması, Batı rüzgarlarının etkisinde olması, Akdeniz iklim kuşağında yer alması ve Cephe yağışlarının görülmesidir.

Adım Adım Çözüm

1
Konum analizi yapılması
Türkiye 36∘−42∘36^\circ - 42^\circ Kuzey enlemlerindedir ve bu bölge coğrafi olarak 'Orta Kuşak' olarak adlandırılır.
Sorunun kökünde belirtilen matematiksel verinin coğrafi karşılığını bulmak gerekir.
2
Matematik konum ve özel konum ayrımının yapılması
Dört mevsimin belirgin yaşanması enlem etkisidir (matematik konum); yükselti, denizellik ve kıta konumu ise özel konumdur.
Seçeneklerdeki özelliklerin hangisinin enlem-boylam (matematik) hangisinin fiziki şartlar (özel) kaynaklı olduğunu belirlemek çözüme ulaştırır.

Anahtar Kavram

Orta Kuşak'ta Yer Almanın Sonuçları

Alternatif Yöntem

Matematik konum sonuçlarını 'ABCD' şifresiyle hatırlayabilirsiniz: A (Akdeniz İklimi), B (Batı Rüzgarları), C (Cephe Yağışları), D (Dört Mevsimin belirgin yaşanması).
Tahmini Süre:45s
Soru 163Soru →

Türkiye'de yaklaşık olarak aynı meridyen yayı (boylam) üzerinde yer alan iki farklı merkez için aşağıda verilen özelliklerden hangisi yıl boyunca kesinlikle aynıdır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Gün içinde yaşanan yerel saat

Cevap

Yerel saatlerin aynı olması boylamın doğrudan bir sonucudur.
Yerel saat, bir meridyenin Güneş'in karşısından geçiş anına göre belirlenir. Aynı meridyen yayı üzerindeki tüm noktalar Güneş'in karşısından aynı anda geçtiği için yerel saatleri yıl boyunca her an kesinlikle aynıdır.

Adım Adım Çözüm

1
Merkezlerin konumunu analiz etme
Merkezlerin aynı meridyen (boylam) üzerinde olduğu belirlendi.
Soruda verilen temel koşul merkezlerin aynı boylam üzerinde yer almasıdır.
2
Boylam etkilerini hatırlama
Aynı boylamda yerel saat, öğle vakti ve saat dilimi özellikleri ortaktır.
Boylamın temel işlevi zaman kavramını belirlemektir.
3
Enlem ve boylam farkını ayırt etme
Güneş'in doğuşu ve mesafeler enleme göre değişir; ancak yerel saat değişmez.
Dünya'nın eksen eğikliği ve şekli nedeniyle zaman dışındaki matematik özellikler enleme göre farklılık gösterir.

Anahtar Kavram

Aynı meridyen üzerindeki noktalarda yerel saat her zaman aynıdır, ancak fiziksel uzaklıklar ve gün uzunluğu enleme göre değişir.

İpuçları

1
Zamanla ilgili kavramların meridyenlerle, mesafe ve sıcaklıkla ilgili kavramların genellikle enlem veya özel konumla ilişkili olduğunu hatırla.
Tahmini Süre:1m 0s
Soru 164Soru →

Bir ülkenin sahip olduğu enlem değerleri, o ülkenin hangi iklim kuşağında yer alacağını ve buna bağlı olarak hangi meteorolojik olayların görüleceğini belirler. Türkiye, 36∘−42∘36^\circ - 42^\circ Kuzey paralelleri arasında yer alarak 'Orta Kuşak'ın genel özelliklerini yansıtır.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Türkiye'nin 'Orta Kuşak'ta yer almasının bir sonucu olarak değerlendirilebilir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Kış mevsiminde görülen yağışların büyük bir kısmının cephesel kökenli olması

Cevap

Kış mevsiminde görülen yağışların büyük bir kısmının cephesel kökenli olması
Türkiye'nin 30∘−60∘30^\circ - 60^\circ enlemleri arasında yer alması, soğuk kutupsal hava kütleleri ile sıcak tropikal hava kütlelerinin karşılaşma alanında bulunmasını sağlar. Bu karşılaşma bölgelerinde oluşan yağışlara 'cephesel (frontal) yağışlar' denir ve bu durum doğrudan matematik konumun Orta Kuşak sonucudur.

Adım Adım Çözüm

1
Türkiye'nin matematik konumunu analiz etme
Türkiye 36∘−42∘36^\circ - 42^\circ Kuzey paralelleri arasındadır.
Bir yerin hangi kuşakta olduğunu belirlemek için enlem derecelerine bakılmalıdır.
2
Orta Kuşak sınırlarını belirleme
30∘−60∘30^\circ - 60^\circ enlemleri arası Orta Kuşak olarak tanımlanır.
Türkiye'nin bu sınırlar içerisinde kaldığı teyit edilir.
3
Orta Kuşak'ın temel matematik sonuçlarını hatırlama
Akdeniz iklim kuşağı, Batı rüzgarları, Cephesel yağışlar ve Dört mevsimin belirgin yaşanması.
Bu özellikler 'ABCD' koduyla hafızada tutulan Orta Kuşak sonuçlarıdır.
4
Seçenekleri bu sonuçlarla eşleştirme
Seçeneklerde yer alan cephesel yağışlar, Orta Kuşak'ın doğrudan bir sonucudur.
Cephesel yağışlar, kutup ve tropikal hava kütlelerinin bu kuşakta karşılaşmasıyla oluşur.

Anahtar Kavram

Orta Kuşak (Matematik Konum) Sonuçları

İpuçları

1
Türkiye'nin enlem değerlerini (36∘−42∘36^\circ - 42^\circ K) düşünerek bu bölgede etkili olan ana iklim ve rüzgar sistemlerini hatırlayın.
2
Orta Kuşak'ın sonuçlarını 'ABCD' (Akdeniz iklimi, Batı rüzgarları, Cephesel yağışlar, Dört mevsim) şifresiyle eşleştirin.
3
Seçeneklerdeki 'yıl içinde dört mevsim' ile 'aynı anda farklı mevsim' ayrımına dikkat ederek özel konum şıklarını eleyin.

Daha Fazla Pratik

Akdeniz ikliminin Türkiye'de görülmesinin matematik konum ile özel konum arasındaki ilişkisini analiz eden soruları inceleyebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Matematik konum sonuçlarını ikiye ayırabilirsiniz: 1. Kuzey Yarım Küre'de olmanın sonuçları (Gölge yönü, rüzgar yönü-sıcaklık ilişkisi vb.), 2. Orta Kuşak'ta olmanın sonuçları (Batı rüzgarları, Cephesel yağışlar vb.). Soru ikinci grubu sormaktadır.
Tahmini Süre:50s
Soru 165Soru →

Türkiye'de ardışık iki meridyen arasındaki kuş uçuşu uzaklık Hatay (36∘36^{\circ} Kuzey) yakınlarında yaklaşık 8888 km iken, Sinop (42∘42^{\circ} Kuzey) yakınlarında yaklaşık 8282 km'ye düşmektedir. Bu mesafe farkına rağmen, her iki ilde de ardışık iki meridyen arasındaki yerel saat farkının değişmeyerek 44 dakika olarak kalması aşağıdakilerden hangisiyle doğrudan ilişkilidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Dünya'nın çizgisel dönüş hızının kutuplara doğru azalmasıyla

Cevap

Dünya'nın çizgisel dönüş hızının kutuplara doğru azalması
Dünya kendi ekseni etrafında dönerken açısal hızı her noktada aynıdır, bu nedenle meridyenler arasındaki zaman farkı (44 dakika) sabittir. Ancak meridyenler kutuplarda birleştiği için aralarındaki mesafe daralır. Mesafenin daralmasına rağmen zamanın sabit kalması, kutuplara doğru gidildikçe Dünya'nın çizgisel dönüş hızının azalması sayesinde gerçekleşir.

Adım Adım Çözüm

1
Meridyenlerin geometrik yapısının analiz edilmesi
Meridyenler kutup noktalarında birleştiği için ardışık iki meridyen arasındaki kuş uçuşu mesafe Ekvator'dan kutuplara doğru kısalır. Türkiye'nin güneyinden (Hatay) kuzeyine (Sinop) gidildikçe bu mesafenin daraldığı görülür.
Soruda verilen 8888 km ve 8282 km verilerinin mekansal nedenini anlamak.
2
Zaman farkının değerlendirilmesi
Dünya'nın bir tam dönüşünü (360∘360^{\circ}) 2424 saatte tamamlaması, her 1∘1^{\circ} boylam farkının her yerde 44 dakikalık zaman farkına karşılık gelmesini sağlar (açısal hızın sabitliği).
Boylamlar arasındaki zaman farkının neden değişmez olduğunu saptamak.
3
Hız, mesafe ve zaman ilişkisinin kurulması
Kuzeye gidildikçe meridyenler arasındaki yol (mesafe) kısalmaktadır. Buna rağmen zaman farkının (4 dakika) aynı kalması için o enlemdeki dönüş hızının (çizgisel hız) da aynı oranda azalmış olması gerekir.
Mesafe ve zaman arasındaki dengenin çizgisel hız ile sağlandığını doğrulamak.

Anahtar Kavram

Açısal ve Çizgisel Hız İlişkisi

Alternatif Yöntem

Matematiksel bir mantık yürütülürse: Hız = Yol / Zaman. Zaman (44 dakika) sabitken Yol (mesafe) azalıyorsa, eşitliğin bozulmaması için Hız'ın da azalması gerektiği sonucuna kolayca varılabilir.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 166Soru →

Türkiye'de dağların genel uzanış doğrultusu ve bu doğrultunun deniz kıyısına göre konumu, ülkenin ulaşım ağları ve ticari potansiyeli üzerinde belirleyici bir role sahiptir. Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Türkiye'nin dağ uzanışına bağlı olarak ortaya çıkan göreceli (özel) konum sonuçlarından biridir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Doğu-batı yönlü kara yolu yapım maliyetlerinin, kuzey-güney yönlü çalışmalara göre genellikle daha düşük olması

Cevap

Doğu-batı yönlü kara yolu yapım maliyetlerinin, kuzey-güney yönlü çalışmalara göre genellikle daha düşük olması
Türkiye'nin dağlarının genel olarak doğu-batı yönünde uzanması, bu yöndeki ulaşım hatlarının yer şekilleriyle uyumlu olmasını sağlar. Bu uyum sayesinde daha az mühendislik yapısı (tünel, viyadük vb.) gerekir ve yol yapım maliyetleri düşer. Bu durum tamamen yer şekillerinin bir özelliği olduğu için göreceli (özel) konumla açıklanır.

Adım Adım Çözüm

1
Türkiye'deki dağların genel uzanış doğrultusunu belirle.
Türkiye'de Alp-Himalaya kıvrım kuşağına bağlı olarak dağlar genel olarak doğu-batı yönünde uzanmaktadır.
Ulaşım hatlarının yönü ile yer şekillerinin yönü arasındaki ilişkiyi kurmak için temel veridir.
2
Uzanış doğrultusunun ulaşım maliyetleri üzerindeki etkisini analiz et.
Doğu-batı yönünde yapılan yollar dağ sıralarına paralel veya geniş vadi tabanlarından geçtiği için daha az tünel, köprü ve viyadük gerektirir.
Yer şekillerinin (özel konum) ekonomik maliyet üzerindeki etkisini açıklamak gerekir.
3
Kuzey-güney yönlü ulaşım ile karşılaştır.
Kuzey-güney yönünde hareket edildiğinde dağ sıraları dik kesilmek zorunda kalındığı için maliyetler artar.
Soruda istenen kıyaslamanın doğruluğunu onaylamak için gereklidir.

Anahtar Kavram

Dağların Uzanış Doğrultusunun Etkileri

İpuçları

1
Göreceli konum; yükselti, yer şekilleri ve denizellik gibi faktörleri kapsarken; mutlak konum enlem ve boylamı esas alır.
2
Türkiye'de dağların hangi yönde uzandığını ve bu durumun yol yaparken karşımıza çıkan engelleri (dağları aşmak mı, aralarından geçmek mi) nasıl etkilediğini düşünün.
3
Doğu-batı yönünde uzanan bir dağ sırasının yanından mı gitmek yoksa onu delip geçmek mi daha az maliyetlidir?

Daha Fazla Pratik

Dağların kıyıya dik veya paralel uzanmasının kıyı tipleri ve denizel etkinin iç kesimlere sokulması üzerindeki etkilerini inceleyebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Sıcaklık ve yerel saat ile ilgili seçenekleri 'enlem/boylam' kuralına göre eleyerek doğrudan yer şekillerine odaklanan seçeneğe ulaşabilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 167Soru →

Türkiye'nin kara sınırlarının oluşum süreçleri, bu sınırların coğrafi özellikleri ve sınır kapılarının işlevleri göz önüne alındığında, aşağıdaki bilgilerden hangisi yanlıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Irak ile olan ticari ilişkilerde kilit rol oynayan Gürbulak Sınır Kapısı, Türkiye'nin en modern ve demir yolu bağlantısı bulunan en işlek sınır kapısıdır.

Cevap

Irak ile olan ticari ilişkilerde kilit rol oynayan merkez Gürbulak değil, Habur Sınır Kapısı'dır; ayrıca Gürbulak İran sınırımızda yer alır ve bir kara yolu kapısıdır.
Irak ile olan en işlek sınır kapımız Gürbulak değil, Habur'dur. Gürbulak Sınır Kapısı, Ağrı ilimizde yer alır ve İran ile olan en önemli kara yolu geçiş noktasıdır. Ayrıca bu kapıda demir yolu bağlantısı bulunmamaktadır (İran ile demir yolu bağlantısı Van-Kapıköy üzerindendir).

Adım Adım Çözüm

1
Sınır kapılarının komşu ülkelerle eşleşmesini kontrol et.
Gürbulak kapısının İran ile, Habur kapısının ise Irak ile sınır komşusu olduğu belirlenir.
Hatalı komşu eşleştirmesini tespit etmek sorunun çözümünde ilk adımdır.
2
Kapıların teknik özelliklerini (kara yolu/demir yolu) analiz et.
Gürbulak'ın bir kara yolu gümrük kapısı olduğu, İran ile demir yolu bağlantısının ise Kapıköy (Van) üzerinden sağlandığı saptanır.
Bilgideki ikinci yanlış olan demir yolu bağlantısı iddiasını çürütmek için gereklidir.

Anahtar Kavram

Türkiye'nin sınır kapıları, komşu ülkelerle eşleşmeleri ve ulaşım modları.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 168Soru →

Türkiye'de ulusal saat olarak kullanılan 45∘45^\circ Doğu (Iğdır) boylamında yerel saatin 13:1213:12 olduğu bir anda, güneşin gökyüzünde en tepe noktasına ulaştığı merkezin boylam derecesi aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 27∘27^\circ Doğu

Cevap

Güneşin en tepede olduğu merkezin boylamı 27∘27^\circ Doğu'dur.
Güneşin gökyüzünde en tepeye ulaştığı an o yerin yerel saatinin 12:0012:00 olduğunu gösterir. Ulusal saatin (45∘45^\circ Doğu) 13:1213:12 olduğu bir anda, söz konusu merkezde saatin 12:0012:00 olması arada 7272 dakikalık bir fark olduğunu kanıtlar. 7272 dakika, boylam farkı olarak 18∘18^\circ (72/472/4) eder. Saati daha geri olan bu merkez referans boylamın batısında yer alacağı için 45−18=27∘45 - 18 = 27^\circ Doğu boylamına ulaşılır.

Adım Adım Çözüm

1
Güneşin en tepe noktasına ulaştığı anın yerel saat karşılığını belirleyin.
Yerel saat 12:0012:00 olarak kabul edilir.
Bir merkezde güneşin en yüksek konuma gelmesi, o merkezin yerel saatinin öğle vaktini (12:0012:00) gösterdiği anlamına gelir.
2
Ulusal saat ile merkezin yerel saati arasındaki zaman farkını hesaplayın.
13:12−12:00=7213:12 - 12:00 = 72 dakika.
İki merkez arasındaki boylam farkını bulmak için önce zaman farkını netleştirmek gerekir.
3
Zaman farkını boylam farkına dönüştürün.
72/4=18∘72 / 4 = 18^\circ boylam farkı.
Ardışık iki meridyen arasındaki zaman farkı 44 dakikadır.
4
Merkezin boylam derecesini bulun.
45∘−18∘=27∘45^\circ - 18^\circ = 27^\circ Doğu.
Güneşin en tepede olduğu merkezin saati (12:0012:00), ulusal saatten (13:1213:12) daha geridir; bu nedenle merkez daha batıda yer alır.

Anahtar Kavram

Yerel saat farkı ve boylam hesaplaması

İpuçları

1
Güneşin tam tepede olduğu an, o merkezin yerel saatinin 12:0012:00 olduğunu unutmayın.
2
Ulusal saat ile bulunan yerel saat arasındaki 7272 dakikalık farkı, her meridyen arası 44 dakika kuralına göre boylama çevirin.
3
Eğer bir merkezin saati referans noktasına göre daha geriyse, o merkez referans noktasının batısındadır.

Daha Fazla Pratik

Farklı boylamlardaki şehirlerin (örneğin İzmir ve Van) güneşin doğuş saatleri arasındaki farkı hesaplayarak konuyu pekiştirebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 169Soru →

Türkiye'de batıdan doğuya doğru gidildikçe sıcaklık ortalamalarının azalması ve karın yerde kalma süresinin uzaması görülmektedir.

Bu durum aşağıdakilerden hangisinin bir sonucudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Yükseltinin batıdan doğuya doğru artmasının

Cevap

Türkiye'de batıdan doğuya gidildikçe sıcaklığın azalmasının temel nedeni yükseltinin artmasıdır.
Türkiye'de batıdan doğuya doğru gidildikçe yükselti değerleri artmaktadır. Bu durum, sıcaklıkların düşmesine, karın yerde kalma süresinin uzamasına ve tarım ürünlerinin daha geç olgunlaşmasına neden olur. Yükselti, Türkiye'nin göreceli (özel) konumunun bir sonucudur.

Adım Adım Çözüm

1
Türkiye'nin yer şekillerini analiz edin.
Türkiye'nin ortalama yükseltisi 11321132 metredir ve bu yükselti batıdan doğuya doğru belirgin şekilde artmaktadır.
Yükselti artışı Türkiye'nin göreceli (özel) konumunun temel özelliklerinden biridir.
2
Yükseltinin sıcaklık üzerindeki etkisini değerlendirin.
Atmosfer aşağıdan yukarıya doğru ısındığı için yükselti arttıkça sıcaklık her 200200 metrede yaklaşık 1∘C1^\circ C azalır.
Sıcaklık azalması karın yerde kalma süresini doğrudan uzatan temel faktördür.
3
Sonucu göreceli konumla ilişkilendirin.
Batıdan doğuya sıcaklık düşüşü, enlemle (mutlak konum) değil, yer şekilleriyle (göreceli konum) açıklanır.
Aynı enlem üzerindeki merkezlerde (örneğin İzmir ve Van) sıcaklıkların farklı olması göreceli konumla ilgilidir.

Anahtar Kavram

Türkiye'de yükselti batıdan doğuya doğru artar; bu durum sıcaklığı düşürür ve karın yerde kalma süresini uzatır.

İpuçları

1
Türkiye'de batıdan doğuya doğru gidildikçe fiziki haritadaki renklerin yeşilden kahverengiye dönüştüğünü hatırlayın.
2
Her 200200 metre yükselindiğinde sıcaklığın 1∘C1^\circ C azaldığını göz önünde bulundurarak iklimsel değişimleri değerlendirin.

Daha Fazla Pratik

Aynı enlemde yer alan İzmir ve Iğdır illerinin sıcaklık farklarının nedenlerini inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:45s
Soru 170Soru →

Türkiye; Orta Doğu, Balkanlar ve Kafkasya gibi siyasi krizlerin ve çatışmaların yoğun olduğu bölgelerin kesişim noktasında yer almaktadır. Bu stratejik konum, Türkiye'nin NATO ve Karadeniz Ekonomik İşbirliği Teşkilatı (KEİ) gibi örgütlerdeki önemini artırmış; TANAP ve Bakü-Tiflis-Ceyhan (BTC) gibi uluslararası projelerle enerji arz güvenliğinde kilit rol oynamasını sağlamıştır.

Buna göre, Türkiye'nin jeopolitik gücünü oluşturan aşağıdaki özelliklerden hangisi jeopolitiğin 'değişmeyen (statik)' unsurları arasında yer alır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Asya ve Avrupa kıtalarını birbirine bağlayan köprü konumunda olması

Cevap

Asya ve Avrupa kıtalarını birbirine bağlayan köprü konumunda olması
Türkiye'nin Asya ve Avrupa kıtaları arasında bir köprü vazifesi görmesi, ülkenin fiziksel coğrafya özelliklerinden kaynaklanan ve insan müdahalesiyle kısa sürede değiştirilemeyecek olan 'statik' (değişmeyen) bir özelliktir. Bu özellik, Türkiye'nin jeopolitik öneminin kalıcı ve sarsılmaz temelini oluşturur.

Adım Adım Çözüm

1
Jeopolitik unsurların sınıflandırılmasını analiz et.
Jeopolitik unsurlar; statik (coğrafi konum, yer şekilleri, iklim, su yolları) ve dinamik (siyasi, ekonomik, askeri, sosyal değerler) olarak ikiye ayrılır.
Soruda hangi özelliğin statik olduğu sorulmaktadır.
2
Seçeneklerdeki ifadelerin zamanla değişme potansiyelini değerlendir.
Siyasi üyelikler, askeri güç ve ekonomik projeler (enerji koridoru) dinamiktir; kıtalar arası konum ise fiziksel bir veri olduğu için statiktir.
Fiziksel coğrafya özellikleri jeopolitiğin değişmeyen temelini oluşturur.

Anahtar Kavram

Jeopolitik Konumun Statik ve Dinamik Unsurları
Tahmini Süre:50s
Soru 171Soru →

Türkiye'nin mutlak konumu gereği, enlem etkisine bağlı olarak güneyden kuzeye doğru gidildikçe sıcaklık değerlerinin azalması beklenir. Ancak Türkiye'nin yer şekilleri, yükselti basamakları ve denizellik-karasallık gibi göreceli (özel) konum özellikleri, bu genel kuralın yerel veya bölgesel ölçekte geçersiz kalmasına hatta tam tersi bir durumun (enlemle çelişen sıcaklık anomalilerinin) ortaya çıkmasına yol açabilir.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Türkiye'nin göreceli konumunun, mutlak konumdan kaynaklanan sıcaklık-enlem ilişkisini tersine çevirdiğine veya etkisiz kıldığına bir kanıt olarak gösterilemez?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Kış mevsiminde Akdeniz kıyı kuşağındaki sıcaklık ortalamalarının, Ege ve Marmara kıyılarına göre daha yüksek olması

Cevap

Kış mevsiminde Akdeniz kıyılarındaki sıcaklık ortalamalarının, Ege ve Marmara kıyılarına göre daha yüksek olması
Akdeniz kıyı kuşağının (güney), Ege ve Marmara kıyılarından (kuzey) daha sıcak olması, mutlak konumun (enlem etkisinin) doğrudan bir sonucudur. Burada özel konum enlem etkisini bozmamış, aksine desteklemiştir. Bu nedenle bu durum, özel konumun mutlak konumu 'tersine çevirdiğine' bir kanıt olarak kullanılamaz.

Adım Adım Çözüm

1
Mutlak konum (enlem) kuralını hatırla
Güneyden kuzeye gidildikçe sıcaklık azalmalıdır (Ekvator'dan kutuplara doğru güneş ışınlarının geliş açısı daralır).
Enlem-sıcaklık ilişkisinin temel prensibidir.
2
Göreceli (özel) konumun bozucu etkilerini analiz et
Denizellik sıcaklığı artırırken, yükselti ve karasallık sıcaklığı düşürür.
Özel konum, enlemin belirlediği sıcaklık dağılışını değiştirebilir veya tersine çevirebilir.
3
Seçeneklerdeki kuzey-güney kıyaslamalarını kontrol et
Samsun-Ankara, Sinop-Konya ve Marmara-Hakkari kıyaslamalarında kuzeydeki yerler daha sıcaktır (Enlem kuralı tersine dönmüştür).
Bu durumlar ancak özel konum (denizellik, yükselti) ile açıklanabilir.
4
İstisna durumu (enleme uygun olanı) belirle
Akdeniz'in Ege ve Marmara'dan sıcak olması, enlem etkisine (güneyin daha sıcak olmasına) tamamen uygundur.
Bu durum bir anomali değil, mutlak konumun doğal sonucudur.

Anahtar Kavram

Mutlak (Matematik) ve Göreceli (Özel) Konum Ayrımı

İpuçları

1
Türkiye'de 'Normal olan', güneyin kuzeyden daha sıcak olmasıdır (Enlem etkisi).
2
Eğer kuzeydeki bir yer güneydekinden daha sıcaksa, orada özel konum (denizellik gibi) enlemi yenmiş demektir.
3
Seçeneklerde 'Güney sıcaktır, kuzey soğuktur' kuralına uygun olan tek şıkkı bulun.

Daha Fazla Pratik

Türkiye'de yükseltinin batıdan doğuya artmasının tarım ürünleri olgunlaşma süreleri üzerindeki etkisini inceleyin.

Alternatif Yöntem

Sıcaklık farklarını analiz ederken merkezleri dilsiz harita üzerinde hayal edin. Kuzeyde olup daha sıcak olanlar özel konumu kanıtlarken, güneyde olup daha sıcak olanlar mutlak konuma (enleme) işaret eder.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 172Soru →

Jeopolitik konum analizinde kullanılan 'değişmeyen (statik) unsurlar', bir ülkenin fiziksel coğrafya verileri olup uzun vadede sabit kalarak dış siyasetin zeminini oluşturur. Ancak bu unsurların küresel stratejilerdeki 'ağırlığı', dünyanın değişen ihtiyaçları ve krizlerine göre yeniden tanımlanabilir.

Buna göre, Türkiye'nin aşağıdaki özelliklerinden hangisi, değişmeyen (statik) bir jeopolitik unsur olmasına rağmen; günümüzde küresel ölçekli 'iklim krizi', 'su stresi' ve 'gıda arz güvenliği' gibi yeni nesil stratejik öncelikler kapsamında, Türkiye'nin bölgesel bir 'hidro-politik aktör' olarak konumunu en çok güçlendiren faktördür?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Doğu Anadolu'dan doğarak Orta Doğu'nun su ihtiyacını karşılayan Fırat ve Dicle gibi sınır aşan akarsuların havza yönetimi

Cevap

Türkiye'nin sahip olduğu Fırat ve Dicle gibi sınır aşan akarsuların havza yönetimi, değişmeyen bir fiziksel özellik olmasına rağmen günümüzün iklim ve gıda krizleri nedeniyle stratejik değeri en çok artan hidro-politik unsurdur.
Doğru yanıt, sınır aşan akarsuların havza yönetimidir. Jeopolitikte akarsular statik bir unsurdur; yani yerleri ve fiziksel varlıkları değişmez. Ancak 21. yüzyılda küresel ısınma ve su kıtlığı, bu 'sabit' kaynağı bölgesel siyasette en etkili 'değişen' güç enstrümanlarından biri haline getirmiştir. Türkiye, Fırat ve Dicle nehirlerinin yukarı çığırına hakim olmasıyla, Orta Doğu'nun gıda ve su güvenliğinde belirleyici bir hidro-politik aktör konumundadır.

Adım Adım Çözüm

1
Jeopolitik unsurların sınıflandırılması
Soruda verilen tüm seçeneklerin 'değişmeyen (statik)' fiziksel unsurlar olduğu saptanır.
Jeopolitik analizde akarsular, yer şekilleri, boğazlar ve konum fiziksel coğrafya verileridir.
2
Küresel krizlerin analiz edilmesi
İklim değişikliği, su stresi ve gıda arz güvenliğinin 'tatlı su kaynakları' ile doğrudan ilişkili olduğu belirlenir.
Hidro-politik (su politikası), tatlı su kaynaklarının paylaşımı ve yönetimi üzerine kurulu bir güç alanıdır.
3
Türkiye'nin özel konumundaki karşılığın bulunması
Türkiye'nin Orta Doğu'nun en önemli su kaynaklarına (Fırat ve Dicle) ev sahipliği yapması, bu statik unsuru stratejik bir güce dönüştürür.
Sınır aşan sular, kıyıdaş ülkeler (Suriye, Irak) arasındaki ilişkilerde Türkiye'ye büyük bir jeopolitik kaldıraç sağlar.
4
Kavramsal eşleştirme yapılması
Doğru yanıtın 'akarsular ve havza yönetimi' olduğu kesinleşir.
Diğer seçenekler (boğazlar, madenler, engebe) bu spesifik krizlerle (su/gıda) akarsular kadar doğrudan bağlantılı değildir.

Anahtar Kavram

Jeopolitikte Değişmeyen Unsurların Fonksiyonel Dönüşümü ve Hidro-politik Güç

İpuçları

1
Soruda geçen 'hidro-politik' terimi, tatlı su kaynaklarının (nehirler, göller) uluslararası siyasetteki kullanımıyla ilgilidir.
2
Türkiye'nin 'sınır aşan sular' politikası, özellikle Orta Doğu komşularıyla olan ilişkilerinde bir 'yumuşak güç' veya 'stratejik koz' olarak değerlendirilir.
3
Fırat ve Dicle nehirleri, Türkiye'de doğup başka ülkelerin topraklarından denize döküldüğü için 'sınır aşan su' statüsündedir ve bu durum statik bir coğrafi verinin siyasi bir güce dönüşmesine en iyi örnektir.

Daha Fazla Pratik

Türkiye'nin enerji jeopolitiğindeki yerini pekiştirmek için 'Enerji Koridoru ve Terminal Ülke' kavramlarını (TANAP, TürkAkım) inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:3m 0s
Soru 173Soru →

Türkiye'nin kara sınırlarının belirlenme süreçleri; yer şekillerinin uzanışı, akarsu yatakları ve tarihi antlaşmalar gibi pek çok unsurun etkisiyle şekillenmiştir. Sınır hattının fiziki özellikleri ve bu sınırlarda yer alan gümrük kapılarının fonksiyonelliği dikkate alındığında, aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Yunanistan sınırının büyük bölümü Meriç Nehri'nin talveg çizgisini takip ederken, Edirne'deki Karaağaç mahallesi bu sınırın nehir hattı dışındaki tek kara bölümünü oluşturur.

Cevap

Yunanistan sınırının büyük bölümünün Meriç Nehri ile belirlendiği ancak Karaağaç bölgesinin bu durumun tek istisnası olduğu ifade doğrudur.
Yunanistan ile olan sınırımız büyük oranda Meriç Nehri'nin derin yatağını (talveg) takip eder. Ancak Lozan Antlaşması sürecinde Yunanistan'ın Anadolu'da verdiği zarara karşılık savaş tazminatı olarak Türkiye'ye bıraktığı Karaağaç bölgesi, nehrin batı kıyısında kalmasına rağmen Türk toprağıdır ve bu durum sınırı nehir dışına çıkaran tek kara hattıdır.

Adım Adım Çözüm

1
Sınırların doğal ve yapay özelliklerini analiz et
Yunanistan sınırı Meriç Nehri (doğal), Suriye sınırı demir yolu (yapay), İran sınırı su bölümü çizgisi (doğal) özelliklidir.
Sınırların karakteristiğini belirlemek için fiziki coğrafya verilerini kullanmak gerekir.
2
Gümrük kapılarının ulaşım modlarını kontrol et
Habur (Irak) ve Sarp (Gürcistan) kapılarının sadece kara yolu bağlantısı olduğu, demir yolunun buralarda bulunmadığı tespit edilir.
KPSS sorularında kapı-ulaşım eşleştirmesi sıkça sorulan bir çeldiricidir.
3
Tarihi ve hukuki istisnaları hatırla
Lozan Antlaşması ile Yunanistan'dan savaş tazminatı olarak alınan Karaağaç, nehir sınırının tek istisnasıdır.
Hard seviye sorularda genel kuralın dışındaki özel durumlar (istisnalar) ayırt edici unsurdur.

Anahtar Kavram

Sınırların Doğal/Yapay Karakteri ve Gümrük Kapısı İstisnaları

İpuçları

1
Gümrük kapılarında hangi ulaşım araçlarının (kara/demir yolu) olup olmadığını dikkatlice düşünün.
2
Türkiye'nin batı sınırındaki nehirlerin hangi antlaşmalarla ve hangi istisnai mahallelerle (tazminat gibi) şekillendiğini hatırlayın.

Daha Fazla Pratik

Demir yolu bağlantısı olan gümrük kapılarını (Kapıkule, Uzunköprü, Canbaz, Kapıköy, Nusaybin, Akyaka) bir liste halinde çalışmak bu tarz karmaşık soruları çözmenizi kolaylaştıracaktır.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 174Soru →

Türkiye'nin matematik konumu ve Kuzey Yarım Küre'deki yeri göz önüne alındığında, Hatay'dan yola çıkarak Sinop'a doğru hareket eden bir gözlemcinin yolculuğu boyunca pek çok coğrafi değişime tanıklık etmesi beklenir.

Buna göre, gözlemcinin tespit ettiği aşağıdaki durumlardan hangisi yalnızca enlem etkisiyle (matematik konum) açıklanabilir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Güneş ışınlarının atmosferde katettiği yolun uzamasına bağlı olarak tutulma oranının artması

Cevap

Güneş ışınlarının atmosferde katettiği yolun uzamasına bağlı olarak tutulma oranının artması
Türkiye, Kuzey Yarım Küre'de yer aldığı için güneyden kuzeye gidildikçe güneş ışınlarının geliş açısı daralır. Işınlar atmosferde ne kadar eğik (dar) açıyla ilerlerse, katettikleri yol o kadar uzar. Yolun uzaması ise atmosferdeki gazlar ve partiküller tarafından daha fazla tutulmaya (enerji kaybına) uğramalarına neden olur. Bu durum tamamen Türkiye'nin enlem değerleriyle ilgili bir matematik konum sonucudur.

Adım Adım Çözüm

1
Konum Belirleme
Gözlemci Hatay'dan (36∘36^\circ K) Sinop'a (42∘42^\circ K) doğru, yani güneyden kuzeye hareket etmektedir.
Türkiye'nin enlem derecelerini ve hareket yönünü belirlemek enlem etkisini analiz etmek için temeldir.
2
Enlem Etkisi Analizi
Kuzeye gidildikçe güneş ışınlarının geliş açısı daralır.
Dünyanın şekli nedeniyle Ekvator'dan kutuplara doğru gidildikçe ışınların düşme açısı küçülür.
3
Tutulma Oranı İlişkisi
Daha dar açıyla gelen ışınlar atmosferde daha uzun bir yol kateder, bu da atmosfer tarafından emilen ve yansıtılan enerji miktarını (tutulma oranı) artırır.
Bu durum, hiçbir yerel faktörden etkilenmeyen saf bir matematik konum (enlem) sonucudur.
4
Özel Konum Elemesi
Nemlilik, dağların uzanışı, yükselti ve jeolojik yapı gibi özelliklerin özel konum olduğu tespit edilir.
Soruda 'yalnızca' enlem etkisi istendiği için özel konum özellikleri elenmelidir.

Anahtar Kavram

Enlem Etkisi ve Matematik Konum
Tahmini Süre:55s
Soru 175Soru →

Türkiye'de yer alan KK ve LL merkezlerinde yıl boyunca yerel saatin her an aynı olduğu, ancak 2121 Aralık tarihinde Güneş'in KK merkezinde 08:1508:15'te, LL merkezinde ise 07:4507:45'te doğduğu tespit edilmiştir.

Bu bilgilere göre, söz konusu merkezlerle ilgili aşağıdakilerden hangisi kesinlikle yanlıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: KK ve LL merkezlerinin başlangıç meridyeni ile aralarındaki kuş uçuşu mesafe birbirine eşittir.

Cevap

Merkezlerin başlangıç meridyeni ile aralarındaki kuş uçuşu mesafesinin eşit olduğu bilgisi yanlıştır çünkü meridyenler kutuplara doğru daralır.
Merkezlerin başlangıç meridyeni ile aralarındaki kuş uçuşu mesafesi eşit olamaz. KK ve LL merkezlerinin yerel saatleri aynı olduğu için aynı boylam üzerindedirler. Ancak 2121 Aralık'ta Güneş'in KK merkezinde daha geç doğması, KK merkezinin daha kuzeyde yer aldığını gösterir (Kışın kuzeyde gündüzler daha kısadır). Meridyenler kutuplara doğru birbirine yaklaştığı için, daha kuzeyde olan KK merkezinin başlangıç meridyenine olan mesafesi, daha güneydeki LL merkezine göre daha azdır.

Adım Adım Çözüm

1
Yerel saat verisini analiz etme
KK ve LL aynı boylam üzerindedir.
Yıl boyu yerel saati aynı olan noktalar aynı meridyen (boylam) üzerindedir.
2
2121 Aralık doğuş saatlerini karşılaştırma
KK merkezi LL'den daha kuzeydedir.
2121 Aralık'ta Türkiye'de (Kuzey Yarım Küre) kuzeye gidildikçe gündüz kısalır, Güneş daha geç doğar. KK'da 3030 dakika daha geç doğması KK'nın kuzeyde olduğunu kanıtlar.
3
Meridyenlerin geometrik özelliğini uygulama
KK merkezi başlangıç meridyenine daha yakındır.
Dünya'nın şekli gereği meridyenler arası mesafe sadece Ekvator'da en geniştir ve kutuplara doğru azalır. Daha kuzeydeki KK merkezinde meridyenler arası mesafe daha dardır.

Anahtar Kavram

Aynı boylam üzerindeki noktaların ortak ve farklı özellikleri

İpuçları

1
Yerel saatin aynı olması, bu iki şehrin aynı düşey hat (meridyen) üzerinde olduğunu gösterir.
2
Türkiye'de kış mevsiminde kuzeye doğru gidildikçe gündüzlerin kısaldığını ve buna bağlı olarak güneşin daha geç doğduğunu hatırlayın.
3
Meridyenlerin şeklini düşünün; bir portakal dilimi gibi kutuplarda birleşirler. Bu durum, meridyenler arası mesafeyi nasıl etkiler?

Daha Fazla Pratik

Aynı boylamda olup farklı yarım kürelerde yer alan merkezlerin ekinoks dışındaki güneş doğuş saatlerini karşılaştıran sorulara göz atabilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Soruyu görselleştirmek için dikey bir çizgi çekip üzerine K ve L noktalarını yerleştirin. 21 Aralık verisinden K'nın üstte (kuzeyde) olduğunu bulun. Ardından meridyenlerin kutuplara doğru daraldığını hayal ederek mesafeyi yorumlayın.
Tahmini Süre:1m 45s
Soru 176Soru →

Türkiye'de ulusal saat olarak Iğdır'ın yerel saati (45∘45^{\circ} Doğu) kullanılmaktadır. Buna göre, yerel saati ulusal saatten 5252 dakika geri olan bir merkez için aşağıdakilerden hangisi kesinlikle doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 22. saat dilimi sınırları içerisinde yer almaktadır.

Cevap

Söz konusu merkez, hesaplanan boylam değeri doğrultusunda 2. saat dilimi sınırları içerisinde yer almaktadır.
Verilen bilgiler ışığında yapılan hesaplamada, 52 dakikalık farkın 13 boylam derecesine eşit olduğu bulunur. Ulusal saatin ayarlandığı 45 derece Doğu boylamından 13 derece batıya gidildiğinde 32 derece Doğu boylamına ulaşılır. Uluslararası saat dilimi sistemine göre 22,5 ile 37,5 derece Doğu boylamları arası 2. saat dilimini oluşturduğu için, bu merkez kesinlikle 2. saat dilimindedir.

Adım Adım Çözüm

1
Zaman farkını boylam farkına dönüştürün.
52 dakika/4 dakika=13 boylam farkı52 \text{ dakika} / 4 \text{ dakika} = 13 \text{ boylam farkı}.
İki meridyen arasındaki zaman farkı her yerde 4 dakikadır.
2
Merkezin boylam derecesini hesaplayın.
45∘−13∘=32∘ Dog˘u45^{\circ} - 13^{\circ} = 32^{\circ} \text{ Doğu}.
Merkezin yerel saati ulusal saatten (Iğdır - 45∘45^{\circ} Doğu) daha geri olduğu için merkez daha batıdadır.
3
Boylamın hangi saat diliminde olduğunu belirleyin.
32∘ Dog˘u32^{\circ} \text{ Doğu} boylamı 22. saat dilimindedir.
Saat dilimleri 15'er derecelik aralıklarla belirlenir. 30∘30^{\circ} boylamı merkezli 2. saat dilimi 22,5∘22,5^{\circ} ile 37,5∘37,5^{\circ} Doğu boylamları arasını kapsar.

Anahtar Kavram

Boylam ve Yerel Saat İlişkisi

İpuçları

1
Ulusal saatin hangi boylama göre ayarlandığını hatırlayın.
2
Dakika farkını 4'e bölerek boylam farkını bulun ve batıya doğru ilerleyin.
3
30 derece boylamının merkez olduğu saat diliminin sınırlarını düşünün.

Daha Fazla Pratik

Aynı boylam üzerinde yer alan farklı enlemlerdeki merkezlerde güneşin doğuş saatinin neden değiştiğini inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 177Soru →

Türkiye'nin kara sınırları incelendiğinde, en kısa sınır hattına sahip olduğumuz komşu ülke ve bu ülke ile bağlantımızı sağlayan sınır kapısı aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Nahçıvan - Dilucu

Cevap

Türkiye'nin en kısa kara sınırına sahip olduğu komşusu Nahçıvan (Azerbaycan) olup bu sınır üzerindeki kapı Dilucu'dur.
Türkiye'nin kara sınırları içerisinde en kısa hat Azerbaycan'a bağlı Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti ile olan yaklaşık 1313 kilometrelik sınırdır. Iğdır ilimizde yer alan Dilucu Sınır Kapısı, bu ülkeye açılan tek kapımızdır.

Adım Adım Çözüm

1
Komşu ülkelerin sınır uzunluklarını karşılaştırın.
Nahçıvan ile olan sınır yaklaşık 1313-1818 km ile en kısa sınır hattıdır.
En kısa sınırın hangi ülke ile olduğunu belirlemek sorunun ilk aşamasıdır.
2
Tespit edilen komşu ülke ile olan sınır kapısını belirleyin.
Nahçıvan'a açılan tek ve en önemli kara sınır kapısı Dilucu'dur.
Sınır kapısı ve ülke eşleşmesinin doğruluğunu teyit etmek gerekir.

Anahtar Kavram

Türkiye'nin Sınır Uzunlukları ve Sınır Kapıları

İpuçları

1
Türkiye'nin en doğusunda, Iğdır ilindeki küçük bir sınır hattını düşünün.

Daha Fazla Pratik

Diğer komşu ülkelerin en işlek sınır kapılarını (Kapıkule, Habur, Sarp) tekrar ederek bilgilerini pekiştirebilirsin.
Tahmini Süre:45s
Soru 178Soru →

Türkiye'de ulusal saat uygulaması, yıl boyunca 45∘45^\circ Doğu boylamında yer alan Iğdır'ın yerel saatine göre düzenlenmektedir. Buna göre, boylam değeri 43∘43^\circ Doğu olan Van ilinde yerel saatin ulusal saate göre durumu aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Ulusal saatten 88 dakika geridir.

Cevap

Van ilinin yerel saati, ulusal saatten 8 dakika geridir.
Türkiye'nin ulusal saati 45∘45^\circ Doğu meridyenine (Iğdır) göre ayarlanmıştır. Van ise 43∘43^\circ Doğu meridyeni üzerindedir. İki merkez arasında 2∘2^\circ boylam farkı (45−43=245 - 43 = 2) bulunur. Her boylam farkı 44 dakikaya karşılık geldiği için toplam zaman farkı 88 dakikadır (2×4=82 \times 4 = 8). Van, ulusal saat merkezinin batısında yer aldığı için yerel saati ulusal saatten daha geridir.

Adım Adım Çözüm

1
Ulusal saat merkezi ile Van arasındaki boylam farkını hesaplamak
45∘−43∘=2∘45^\circ - 43^\circ = 2^\circ
Zaman farkını bulmak için öncelikle iki nokta arasındaki meridyen farkı belirlenmelidir.
2
Boylam farkını zaman farkına dönüştürmek
2×4=82 \times 4 = 8 dakika
Ardışık iki meridyen arasındaki yerel saat farkı her zaman 4 dakikadır.
3
Konuma göre saatin ileri veya geri olduğuna karar vermek
Geri
Van (43∘43^\circ D), ulusal saatin ayarlandığı Iğdır (45∘45^\circ D) boylamına göre daha batıda yer aldığı için yerel saati daha geridir.

Anahtar Kavram

Yerel Saat ve Ulusal Saat İlişkisi
Soru 179Soru →

Türkiye'nin kara sınırlarının belirlenme kriterleri ve bu sınırlar üzerindeki gümrük kapılarının fonksiyonel özellikleri dikkate alındığında, aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Gürcistan ile olan sınırda yer alan Sarp Sınır Kapısı, Doğu Karadeniz ticaretinde kilit rol oynamakta olup demir yolu bağlantısına sahip tek Gürcistan sınır kapımızdır.

Cevap

Gürcistan ile olan sınırda yer alan Sarp Sınır Kapısı'nın demir yolu bağlantısı bulunduğu ifadesi yanlıştır.
Sarp Sınır Kapısı, Artvin'in Kemalpaşa ilçesinde yer alır ve Türkiye ile Gürcistan arasındaki en işlek kara yolu kapısıdır. Ancak bu gümrük kapısının demir yolu bağlantısı bulunmamaktadır. Türkiye ile Gürcistan arasındaki demir yolu ulaşımı, Bakü-Tiflis-Kars (BTK) hattı kapsamında Ardahan'daki Canbaz istasyonu üzerinden gerçekleştirilmektedir. Bu nedenle Sarp kapısı için yapılan demir yolu vurgusu hatalıdır.

Adım Adım Çözüm

1
Sınır kapılarının ulaşım türlerini analiz edin.
Kapıkule (Bulgaristan), Kapıköy (İran) ve Uzunköprü (Yunanistan) gibi kapılarda demir yolu bağlantısı varken; Sarp (Gürcistan), Habur (Irak) ve Gürbulak (İran) gibi kapılar sadece kara yolu ulaşımına açıktır.
Sınır kapılarının hangi ulaşım modlarına hizmet verdiğini bilmek, dış ticaret ve ulaşım sorularını çözmek için temeldir.
2
Gürcistan sınırındaki ulaşım ağını inceleyin.
Gürcistan ile Sarp (Artvin), Çıldır-Aktaş (Ardahan) ve Türkgözü (Ardahan) olmak üzere üç aktif kara yolu kapısı bulunmaktadır. Demir yolu ulaşımı ise Bakü-Tiflis-Kars hattı üzerinden, Ardahan sınırlarındaki Canbaz İstasyonu ile sağlanır.
Sarp kapısının yoğunluğu ile Canbaz hattının ulaşım türünü karıştırmamak gerekir.
3
Yanlış olan seçeneği tespit edin.
Sarp Sınır Kapısı'nın demir yolu bağlantısına sahip tek kapı olduğu iddiası, hem ulaşım türü hem de kapı özelliği bakımından hatalıdır.
Sarp, Türkiye'nin en işlek yolcu ve kara yolu kapılarından biri olsa da bir demir yolu terminali içermez.

Anahtar Kavram

Türkiye'nin Sınır Kapıları ve Ulaşım Türleri
Soru 180Soru →

Türkiye'nin kara sınırları; akarsu yatakları (talveg), dağların zirve hatları (su bölümü) veya demir yolu hattı gibi beşerî/geometrik unsurlar takip edilerek belirlenmiştir. Bu sınırlandırma kriterleri, bölgenin fiziki coğrafya özellikleri ile tarihî antlaşmaların bir sonucudur.

Buna göre, aşağıda verilen sınır kapısı ve bulunduğu sınır hattının belirlenme kriteri eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Dilucu - Su bölümü hattı

Cevap

Yanlış olan eşleştirme, Dilucu sınır kapısının 'su bölümü hattı' ile ilişkilendirildiği seçenektir.
Dilucu sınır kapısı, Türkiye'nin Nahçıvan (Azerbaycan) ile olan en kısa kara sınırında yer alır. Bu sınır hattı doğal bir unsur olan Aras Nehri tarafından belirlenmiştir. Akarsu sınırlarında 'talveg hattı' veya bank sistemi kullanılırken; 'su bölümü hattı' tabiri dağların zirve noktalarını birleştiren çizgiler (örneğin İran sınırı) için kullanılır. Dolayısıyla Dilucu için yapılan 'su bölümü' nitelemesi coğrafi olarak yanlıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Seçeneklerdeki sınır kapılarının hangi ülkelerle olan sınırımızda yer aldığını tespit etme
İpsala (Yunanistan), Esendere (İran), Nusaybin (Suriye), Dilucu (Nahçıvan/Azerbaycan), Üzümlü (Irak).
Sınırın hangi ülkeyle olduğunu bilmek, o hattın fiziki veya beşerî karakterini belirlemek için ilk adımdır.
2
Sınır hatlarının coğrafi özelliklerini analiz etme
Yunanistan sınırı nehir (Meriç), İran ve Irak sınırları dağlık, Suriye sınırı düzlük/yapay, Nahçıvan sınırı ise nehir (Aras) üzerindedir.
Sınırın geçtiği yer şekli, belirlenme kriterini (talveg, su bölümü vb.) doğrudan etkiler.
3
Teknik terimlerle coğrafi özellikleri eşleştirme
Talveg nehirlerin en derin yeridir, Su Bölümü dağların zirveleridir. Dilucu sınırındaki Aras Nehri bir akarsu olduğu için 'talveg' mantığına yakındır, 'su bölümü' ise hatalıdır.
Su bölümü hattı sadece dağlık sınır hatlarında (İran, Irak gibi) kullanılan bir terimdir.

Anahtar Kavram

Sınır Belirleme Kriterleri (Talveg ve Su Bölümü Ayrımı)

İpuçları

1
Akarsu sınırları ile dağlık sınırların hangi teknik terimlerle ifade edildiğini hatırlayın.
2
Dilucu sınır kapısının hangi komşumuzla olan sınırda olduğunu ve o sınırın hangi doğal unsurla (nehir mi, dağ mı?) çizildiğini düşünün.
3
Türkiye-Nahçıvan sınırı Aras Nehri üzerindedir; akarsu yatakları su bölümü hattı oluşturmaz.

Daha Fazla Pratik

Türkiye'nin en uzun ve en kısa sınırlarının hangi antlaşmalarla belirlendiğini ve bu sınırların 'doğal' mı yoksa 'yapay' mı olduğunu tekrar edin.
Tahmini Süre:2m 0s
ÖncekiSayfa 9 / 31Sonraki
Türkiye'nin Coğrafi Konumu — KPSS Genel Yetenek - Genel Kültür — Sayfa 9 | Examkin