Türkiye'nin Ekonomik Coğrafyası

Türkiye'de entansif (modern) tarım yöntemlerinin en ileri düzeyde uygulandığı iki saha olan Ergene Havzası ve Çukurova kıyaslandığında; mısır, buğday ve ayçiçeği gibi ürünlerin her iki bölgede de yüksek verimle yetiştirilebildiği görülmektedir. Buna karşın, özellikle 'ikinci ürün' tarımı kapsamında değerlendirilen soya fasulyesi üretiminin Çukurova’da toplam üretimin yaklaşık $\%90$'ını karşılayacak düzeyde yoğunlaşırken, benzer sulama olanaklarına sahip Ergene Havzası’nda bu oranın çok düşük kalmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'nin dış ticaret verileri incelendiğinde, ithalatın (dış alım) Geniş Ekonomik Kategoriler (BEC) sınıflamasına göre dağılımı aşağıda yüzde (%) olarak verilmiştir:

Tablodaki veriler ve Türkiye'nin genel ekonomik yapısı dikkate alındığında, dış ticaretin yapısal özellikleri hakkında yapılabilecek en kapsamlı ve doğru yorum aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de kümes hayvancılığı (tavuk, yumurta vb.) tesislerinin Marmara ve Ege bölgelerinde, özellikle İstanbul, Bursa, İzmir ve Manisa gibi büyükşehirlerin çevresinde yoğunlaştığı görülmektedir. Bu hayvancılık kolunun coğrafi dağılışında etkili olan temel faktör aşağıdakilerden hangisidir?

Ankara'dan İzmir'e karayolu ile seyahat eden bir sürücü, yolculuğu boyunca çok fazla eğim, tünel veya viyadükle karşılaşmadan nispeten rahat bir güzergâh izler. Ancak aynı sürücü Ankara'dan Antalya'ya veya Zonguldak'a doğru seyahat ettiğinde, yol boyunca çok sayıda keskin viraj, uzun tüneller ve yüksek rakımlı geçitler kullanmak zorunda kalır.

Belirtilen güzergâhlardaki bu fiziki zorluk ve yol yapım maliyeti farkının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de son yıllarda yenilenebilir enerji yatırımları kapsamında biyokütle (biyogaz, çöpgazı, pirolitik yağ vb.) enerjisinin toplam elektrik üretimindeki payı hızla artmaktadır. Bu enerji türüne ait tesislerin Türkiye genelindeki dağılımı incelendiğinde; İstanbul, Bursa, İzmir ve Ankara gibi büyükşehirlerin çevresinde belirgin bir yoğunlaşma olduğu görülmektedir.

Söz konusu tesislerin bu merkezlerin çevresinde yoğunlaşmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de demir cevheri çıkarımında Sivas (Divriği) ve Malatya (Hekimhan) gibi sahalar ön plana çıkmaktadır. Ancak buralarda çıkarılan cevherin çok büyük bir kısmı, ergitilip işlenmek üzere Zonguldak (Ereğli) ve Karabük'teki ağır sanayi tesislerine taşınmaktadır.

Demir-çelik fabrikalarının madenin çıkarıldığı yerler yerine Batı Karadeniz'deki bu merkezlerde kurulmasında etkili olan temel faktör aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'nin Asya, Avrupa ve Afrika kıtalarının birbirine en çok yaklaştığı noktada bulunması, onu uluslararası ticaret yolları üzerinde stratejik bir lojistik üs haline getirmiştir. Ülkemizin bu konumu, "transit ticaret" olarak adlandırılan ve yabancı ülkeler arasındaki mal akışının Türkiye üzerinden geçmesini sağlayan faaliyetlerin gelişmesini tetiklemiştir. Buna göre, Türkiye'de transit ticaretin gelişiminde ve lojistik merkezlerin yer seçiminde aşağıdakilerden hangisinin etkisi diğerlerine göre daha azdır?

Türkiye'de çıkarılan bir yer altı kaynağı ile ilgili şu bilgiler verilmiştir:

- Petrol ve doğal gaz aramalarında açılan derin kuyularda sondaj çamurunun yoğunluğunu artırmak için kullanılır.
- $X$-ışınlarını süzme kapasitesinin yüksek olması nedeniyle radyasyon kalkanı yapımında ve cam sanayisinde değerlendirilir.
- Türkiye'deki en önemli yatakları Alanya, Gazipaşa ve Elbistan çevresinde yoğunlaşmıştır.

Bu özellikler aşağıdaki madenlerden hangisine aittir?

Türkiye'nin enerji stratejisi, elektrik üretiminde yerli kaynakların payını artırmayı ve dışa bağımlılığı azaltmayı hedefler. Bu doğrultuda, yenilenebilir enerji kaynakları ile rezervi bol olan yerli fosil yakıtların kullanımına öncelik verilmektedir. Ancak enerji potansiyelimizin değerlendirilmesinde santrallerin kuruluş yeri faktörleri, kaynakların jeolojik geçmişi ve rezerv özelliklerinin doğru analiz edilmesi kritik önem taşır.

Türkiye'deki enerji kaynaklarının özellikleri, elektrik üretimindeki payları ve önemli santraller dikkate alındığında aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Türkiye, coğrafi konumu gereği Avrupa, Asya ve Afrika kıtaları arasında bir köprü vazifesi görmektedir. Bu stratejik konum, bir ülkeden diğerine gönderilen malların ve enerjinin Türkiye toprakları üzerinden taşınmasına imkan tanımaktadır.

Bu durum, Türkiye'de aşağıdaki ticaret türlerinden hangisinin gelişmesine doğrudan ve en fazla katkı sağlamıştır?

Türkiye'de çıkarılan bazı yer altı kaynakları, sanayide hammadde olarak kullanılmasının yanı sıra maden ve enerji sektöründeki teknik operasyonlarda yardımcı malzeme olarak değerlendirilir. Özellikle petrol ve doğal gaz arama kuyularının açılması sırasında, sondaj çamurunun yoğunluğunu artırarak basıncı dengelemek amacıyla kullanılan ve Türkiye'de en fazla Alanya - Gazipaşa (Antalya) çevresinde çıkarılan maden aşağıdakilerden hangisidir?

Ülkemiz, Asya ile Avrupa kıtaları arasında bir köprü vazifesi görmesi nedeniyle jeopolitik ve jeoekonomik açıdan büyük bir avantaja sahiptir. Örneğin; İran'dan yola çıkan bir ticari yük tırının, Türkiye'nin karayolu ağlarını kullanarak yükünü doğrudan Almanya'ya ulaştırması ülkemize lojistik sektörü üzerinden döviz girdisi sağlamaktadır.

Parçada örneklendirilen bu ticari faaliyet türü kavramsal olarak aşağıdakilerden hangisi ile ifade edilir?

Türkiye ekonomisinde dış ticaret dengesini etkileyen özelliklerden biri, ülke sınırları içerisinde yetiştirilen veya çıkarılan bazı ürünlerin aynı zamanda yüksek miktarlarda ithal edilmesidir. Bu durumun başlıca nedenleri arasında, nüfus artışına bağlı artan iç tüketim ve ihracata yönelik çalışan sanayi kollarının (özellikle Dahilde İşleme Rejimi kapsamında) ham madde ihtiyacı yer alır.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi bu genellemenin dışında kalan; Türkiye'nin küresel ölçekte üretiminde söz sahibi olduğu ve dış alıma (ithalata) ihtiyaç duymadan doğrudan yüksek oranda ihraç ettiği ürünlerden biridir?

Türkiye'de yarı kurak iklim şartlarının belirgin olduğu İç Anadolu Bölgesi'nde, özellikle tarımsal sulama ihtiyacını karşılamak ve yer altı sularının aşırı kullanımını engellemek amacıyla hayata geçirilen; bünyesinde Mavi Tünel gibi devasa yatırımları barındıran bölgesel kalkınma projesi aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de dış ticareti canlandırmak, ihracata yönelik yatırım ve üretimi teşvik etmek amacıyla oluşturulan, ülkenin siyasi sınırları içinde olmasına rağmen gümrük hattı dışında sayılan ve çeşitli vergi avantajları sunulan özel alanlara ne ad verilir?

Zonguldak, Bartın ve Karabük (ZBK) Projesi; bölgedeki kömür işletmeciliği ve demir-çelik sanayisine dayalı olan tek yönlü ekonomik yapıyı dönüştürerek sürdürülebilir bir kalkınma modeli oluşturmayı hedeflemektedir. Bu projenin temel hedefleri ve stratejik planları göz önüne alındığında, aşağıdakilerden hangisi projenin gerçekleşmesini öngördüğü amaçlar arasında yer almaz?

Türkiye'nin yer altı kaynakları ile ilgili şu bilgiler verilmiştir:

* Toplam maden ihracat gelirleri içerisinde yaklaşık $$'lik pay ile ilk sırada yer alır.
* Kalkerin (kireç taşı) yüksek sıcaklık ve basınç altında metamorfizmaya (başkalaşım) uğramasıyla oluşur.
* Afyonkarahisar, Balıkesir (Marmara Adası), Muğla ve Bilecik en önemli üretim merkezleridir.

Bu özelliklere sahip olan yer altı kaynağı aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de uygulanan bölgesel kalkınma projeleri, bölgelerin sahip olduğu potansiyelleri en verimli şekilde kullanmayı hedeflemektedir. Doğu Karadeniz Projesi (DOKAP) kapsamında yürütülen en dikkat çekici çalışmalardan biri olan "Yeşil Yol" projesi ile bölgedeki yaylaların bir üst yol güzergâhı üzerinden birbirine bağlanması planlanmıştır.

Buna göre "Yeşil Yol" çalışması ile DOKAP'ın aşağıdaki temel hedeflerinden hangisine doğrudan hizmet edilmesi amaçlanmıştır?

Türkiye'de hazırlanan bölgesel kalkınma planları; sürdürülebilir kalkınma ilkesi çerçevesinde sosyal, ekonomik ve ekolojik hedefleri bir arada gözetmektedir. Bu projelerden biri, özellikle nehir havzasındaki doğal dengenin korunması ve akarsu kaynaklı çevresel sorunların minimize edilmesini stratejik merkezine almıştır.

Amasya, Çorum, Samsun ve Tokat illerini kapsayan; ana hedefleri akış rejiminin düzenlenmesi, havzadaki kirliliğin kontrol altına alınması ve toprak erozyonunun engellenmesi olan proje aşağıdakilerden hangisidir?

İç Anadolu Bölgesi'nde faaliyet gösteren ve yüksek tonajlı metal sanayi ürünleri üreten bir firmanın, bu ürünleri en düşük birim maliyetle ve toplu bir şekilde dış pazarlara ulaştırması hedeflenmektedir. Türkiye'deki ulaşım ağlarının güncel kapasitesi, topoğrafik kısıtlar ve lojistik maliyet unsurları dikkate alındığında; bu firma için en uygun lojistik güzergâh ve ulaşım modu kombinasyonu aşağıdakilerden hangisidir?