Examkin

Türkiye'de Enerji Kaynakları

98 soru

Soru 81Soru →

Türkiye’nin enerji arz güvenliği politikaları doğrultusunda, elektrik şebekesinde frekans kontrolünü sağlamak ve meteorolojik olaylara (kuraklık, rüzgar hızı düşüşü vb.) bağlı üretim kesintilerini dengelemek için belirli kaynakların 'baz yük' (temel yük) olarak kullanımı kritik öneme sahiptir. Buna göre, Türkiye’nin jeolojik geçmişi nedeniyle hemen her bölgesinde geniş rezervlere sahip olan, mevsimsel değişimlerden etkilenmeden kesintisiz üretim yapabilen ancak çevre kirliliği potansiyeli en yüksek olan yerli enerji kaynağı aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Linyit

Cevap

Linyit kömürü, Türkiye'nin jeolojik yapısı sayesinde en yaygın bulunan, iklimden bağımsız üretim yapan ancak emisyon oranı yüksek olan yerli baz yük kaynağıdır.
Linyit, Türkiye'nin arazisinin büyük bir kısmının oluştuğu III. Jeolojik Zaman'da (Tersiyer) meydana gelmiştir. Bu durum linyitin Türkiye genelinde en yaygın rezervlere sahip olmasını sağlar. Ayrıca linyit yakılarak çalışan termik santraller, hidroelektrik santraller gibi kuraklıktan ya da rüzgar santralleri gibi hava durgunluğundan etkilenmezler. Ancak fosil bir yakıt olduğu için karbon salınımı yüksektir.

Adım Adım Çözüm

1
Kaynağın coğrafi dağılımını analiz etme
Linyit, Türkiye'nin genç bir jeolojik yapıya sahip olması nedeniyle hemen her ilde rezervi bulunan tek enerji kaynağıdır.
Soruda belirtilen 'hemen her bölgede yaygın bulunma' kriterini linyit ve hidroelektrik karşılar, ancak taş kömürü veya jeotermal belirli alanlarla sınırlıdır.
2
İklimsel bağımlılık durumunu değerlendirme
Hidroelektrik, rüzgar ve güneş 'yenilenebilir' ancak 'kesintili' kaynaklardır; yani yağışa veya hava durumuna bağlıdırlar.
Baz yük santralleri, hava durumundan bağımsız olarak 7/24 çalışabilmelidir; bu özelliği termik (linyit, doğal gaz) ve nükleer santraller sağlar.
3
Çevresel etki ve yerli olma durumunu karşılaştırma
Linyit yerli bir kaynaktır ancak kalori değeri düşük, kükürt ve kül oranı yüksek olduğu için çevre kirliliği potansiyeli fazladır.
Doğal gazın çevresel etkisi daha azdır ancak Türkiye için büyük oranda ithal bir kaynaktır. Linyit ise en stratejik 'yerli' fosil yakıttır.

Anahtar Kavram

Baz Yük Enerji Kaynakları ve İklim Bağımsızlığı

İpuçları

1
Türkiye'nin jeolojik oluşum süreciyle (III. Zaman) bu kaynağın yaygınlığı arasında bir bağ kurun.
2
Yenilenebilir kaynakların (su, rüzgar) aksine, termik santrallerin yakıtı bittiğinde değil, biz istediğimizde çalışabildiğini düşünün.
3
Afşin-Elbistan, Soma ve Yatağan gibi devasa tesislerin hangi yakıtla çalıştığını hatırlayın.

Daha Fazla Pratik

Türkiye'de taş kömürü ve linyit santrallerinin yer seçimi arasındaki farkları (hammaddeye yakınlık vs. ulaşım) inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 82Soru →

Türkiye'de 20202020 yılında yürürlüğe giren hibrit santral düzenlemeleri ile elektrik üretim tesislerinde birden fazla kaynağın kullanılması teşvik edilmiştir. Bu doğrultuda, Güneydoğu Anadolu Projesi (GAP) kapsamındaki yüksek güneşlenme potansiyeline sahip baraj göllerinin (Atatürk, Karakaya, Birecik vb.) yüzeylerine 'Yüzer Güneş Enerji Santralleri' (Yüzer GES) entegre edilmesi planlanmaktadır.

Bölgenin fiziki coğrafya özellikleri ve enerji sisteminin dinamikleri göz önüne alındığında; söz konusu hibrit yatırımın hayata geçirilmesini sağlayan stratejik kazanımlar veya teknik planlama unsurları değerlendirildiğinde, aşağıdakilerden hangisi bu projeleri destekleyen temel gerekçelerden biri değildir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Baraj göllerinde mevsimsel ve işletme kaynaklı meydana gelen belirgin su seviyesi değişimlerinin, platform sabitleme (ankraj) sistemlerinin kurulum maliyetlerini düşürmesi

Cevap

Baraj göllerindeki su seviyesi değişimlerinin ankraj maliyetlerini düşürdüğünü iddia eden seçenek yanlıştır; aksine bu durum maliyeti artıran teknik bir zorluktur.
Doğru yanıt olan seçenek, teknik bir gerçeği tersinden yorumlamaktadır. Büyük baraj göllerinde (özellikle GAP'taki Atatürk Barajı gibi) su seviyesi mevsimsel olarak 10−2010-20 metre kadar değişebilir. Bu durum yüzer GES platformlarının gergi ve ankraj sistemlerinin bu değişkenliğe uyum sağlamasını gerektirir, bu da mühendislik maliyetlerini düşürmek yerine ciddi oranda artırır.

Adım Adım Çözüm

1
Hibrit enerji mantığını analiz et
Hibrit sistemler (HES + GES), mevcut altyapıyı kullanarak üretim sürekliliği sağlamayı amaçlar.
Altyapı maliyetlerini düşürmek ve farklı kaynakların (su ve güneş) mevsimsel zıtlıklarından faydalanmak stratejiktir.
2
Bölgesel iklim koşullarını (GAP) değerlendir
Güneydoğu Anadolu'da yaz buharlaşması çok yüksek, güneşlenme süresi ise Türkiye'nin en yüksek seviyelerindedir.
Yüzer GES hem su kaybını önler hem de yüksek radyasyondan maksimum enerji üretir.
3
Teknik verimlilik faktörlerini incele
Su yüzeyi, paneller için doğal bir soğutma ortamı sağlar.
Fotovoltaik paneller 25∘C25^{\circ}C üzerindeki her sıcaklık artışında verim kaybeder; su soğutması bu kaybı önler.
4
Rezervuar su seviyesi dinamiğini analiz et
Barajlar sulama ve enerji üretimi nedeniyle yıl içinde metrelerce alçalıp yükselebilir.
Bu dalgalanma, yüzer platformların güvenli şekilde sabitlenmesi için karmaşık ve pahalı ankraj sistemleri gerektirir, kurulumu kolaylaştırmaz.

Anahtar Kavram

Hibrit Enerji Sistemleri ve Coğrafi Entegrasyon

İpuçları

1
Hibrit sistemlerde mevcut altyapı ve kaynakların birbiriyle uyumu temel önceliktir.
2
Güneydoğu Anadolu'da suyun sadece enerji değil, tarım için de çok kıymetli olduğunu ve buharlaşmanın bu suyun düşmanı olduğunu düşünün.
3
Bir baraj gölündeki su seviyesi, yazın sulama ve kışın enerji üretimi arasında sürekli değişir. Bu fiziksel değişim yüzer bir platform için nasıl bir maliyet yaratır?

Daha Fazla Pratik

Türkiye'deki nükleer enerji santrallerinin (Akkuyu, Sinop) yer seçim kriterleri ile termik santrallerin (Linyit/İthal Kömür) yer seçim kriterlerini karşılaştıran soruları çözebilirsiniz.
Tahmini Süre:3m 0s
Soru 83Soru →

Türkiye'nin coğrafi konumu ve iklim özellikleri göz önüne alındığında, güneş enerjisi potansiyeli bölgeler arasında belirgin farklılıklar göstermektedir. Bu potansiyelin dağılışında güneşlenme süresi ve bulutluluk oranı temel belirleyicilerdir. Buna göre, Türkiye'de güneş enerjisi potansiyelinin en yüksek ve en düşük olduğu coğrafi bölgeler aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla verilmiştir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Güneydoğu Anadolu - Karadeniz

Cevap

Türkiye'de güneş enerjisi potansiyelinin en yüksek olduğu bölge Güneydoğu Anadolu, en düşük olduğu bölge ise Karadeniz'dir.
Güneydoğu Anadolu Bölgesi, düşük enlemi ve yaz kuraklığının getirdiği çok düşük bulutluluk oranı ile Türkiye'nin güneş enerjisi potansiyeli en yüksek bölgesidir. Karadeniz Bölgesi ise her mevsim yağışlı rejimi ve buna bağlı yüksek bulutluluk oranı nedeniyle güneş enerjisinden yararlanma imkanının en kısıtlı olduğu bölgedir.

Adım Adım Çözüm

1
Potansiyeli etkileyen faktörleri analiz et.
Güneş enerjisi potansiyeli; güneyden kuzeye gidildikçe (enlem etkisi) azalır ve bulutluluk arttıkça (nem/yağış) düşer.
Enlem ve iklim koşulları birincil belirleyicilerdir.
2
En yüksek potansiyelli bölgeyi belirle.
Güneydoğu Anadolu Bölgesi, Türkiye'nin en güneyinde yer alması ve karasal iklim nedeniyle bulutluluk oranının çok düşük olması sayesinde yıllık ortalama 29932993 saat güneşlenme süresiyle ilk sıradadır.
Hem matematik konum (enlem) hem de özel konum (az bulutluluk) avantajlıdır.
3
En düşük potansiyelli bölgeyi belirle.
Karadeniz Bölgesi, özellikle Doğu Karadeniz kıyı kuşağı, yıl boyu devam eden yağışlı ve bulutlu hava nedeniyle yıllık ortalama 19741974 saat ile en düşük güneşlenme süresine sahiptir.
Yüksek bulutluluk oranı güneş ışınlarının yer yüzüne ulaşmasını engeller.

Anahtar Kavram

Güneş Enerjisi Potansiyeli ve Belirleyicileri

İpuçları

1
Güneş enerjisi potansiyeli sadece enleme (güneyde olma) bağlı değildir; havanın ne kadar açık olduğu da önemlidir.
2
Türkiye'nin en güneşli ve en az bulutlu bölgesi hangisidir?
3
Güneydoğu Anadolu en güneşli, Karadeniz ise en bulutlu bölgemizdir.

Daha Fazla Pratik

Türkiye'de güneş enerjisi santrallerinin (GES) son yıllarda İç Anadolu (Konya Karapınar gibi) çevresinde yoğunlaşmasının arazi yapısıyla ilişkisini inceleyiniz.
Tahmini Süre:45s
Soru 84Soru →

Türkiye'de termik santrallerin yer seçiminde; yakıtın yerli veya ithal olması, nakliye maliyetleri, soğutma suyu ihtiyacı ve enerji nakil hatlarındaki verimlilik gibi unsurlar belirleyici rol oynar. Yerli kaynaklara dayalı tesislerde genellikle "hammaddeye yakınlık" ilkesi gözetilirken, ithal kaynaklara dayalı tesislerde farklı coğrafi öncelikler stratejik önem kazanmaktadır.

Buna göre, aşağıda verilen santral ve kuruluş yeri seçimindeki temel gerekçe eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Sugözü (Yumurtalık): Adana ve çevresindeki zengin linyit yataklarının düşük maliyetle elektrik enerjisine dönüştürülmesi amacıyla hammaddeye yakınlık.

Cevap

Sugözü (Yumurtalık) Santrali'nin kuruluş yeri gerekçesinin yerli linyit yataklarına (hammaddeye) yakınlık olarak ifade edildiği seçenek yanlıştır.
Sugözü (Yumurtalık) Termik Santrali, Türkiye'nin önemli enerji tesislerinden biri olup, üretiminde yerli linyit değil ithal kömür kullanmaktadır. Bu tesisin kıyı şeridinde yer almasının temel sebebi, gemilerle gelen ithal kömürün nakliye maliyetini düşürmek (liman fonksiyonu) ve denizi soğutma suyu olarak kullanmaktır. Bu nedenle 'yerli linyit yataklarına yakınlık' ifadesi bu santral için bilimsel ve coğrafi bir hata içerir.

Adım Adım Çözüm

1
Santrallerin kullandığı enerji kaynaklarını sınıflandırın.
Afşin-Elbistan: Linyit, Çatalağzı: Taş Kömürü, Ambarlı: Doğal Gaz, Sugözü: İthal Kömür, Hamitabat: Doğal Gaz.
Yer seçim kriterini belirlemek için önce yakıt türünün (yerli/ithal) bilinmesi gerekir.
2
Yerli kaynaklı santrallerin lokasyonunu analiz edin.
Afşin-Elbistan ve Çatalağzı santrallerinin maden ocaklarının hemen yanında olduğu teyit edilir (Hammaddeye yakınlık).
Linyit ve taş kömürü gibi taşınması maliyetli olan katı yakıtlar genellikle kaynağında işlenir.
3
İthal kaynaklı santrallerin (Doğal gaz ve İthal kömür) lojistik avantajlarını inceleyin.
Ambarlı ve Sugözü liman/pazar avantajı taşırken, Hamitabat boru hattı ve sanayi merkezlerine yakınlığıyla öne çıkar.
İthalat odaklı tesislerde ulaşım maliyeti ve pazarın büyüklüğü, hammaddeden daha önceliklidir.
4
Sugözü Santrali'nin özel durumunu değerlendirin.
Sugözü'nün yerli linyit değil, Güney Afrika veya Kolombiya gibi ülkelerden gelen ithal kömürü kullandığı saptanır.
Santralin Adana Yumurtalık limanında bulunmasının asıl sebebi deniz yoluyla gelen ithal kömürü karşılamaktır.

Anahtar Kavram

Türkiye'de enerji tesislerinin yer seçiminde 'Hammaddeye Yakınlık' vs 'Ulaşım/Pazar' dengesi.

İpuçları

1
Türkiye'deki her kömür santrali linyit kullanmaz; bazıları yüksek kalorili taş kömürünü dışarıdan satın alır.
2
Bir santral deniz kıyısında ve liman bölgesindeyse genellikle ithal bir kaynağı (petrol, doğal gaz veya ithal kömür) işliyor olabilir.
3
Sugözü (Adana) ve Çanakkale'deki İçdaş gibi tesisler, yerli linyit değil, ithal kömür kullanarak enerji üreten devasa liman santralleridir.

Daha Fazla Pratik

Türkiye'deki petrol rafinerilerinin yer seçim kriterlerini (İzmit, İzmir, Mersin, Kırıkkale) bu santral mantığıyla karşılaştırarak pekiştiriniz.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 85Soru →

Türkiye'de elektrik enerjisi üretiminde kullanılan kaynaklar, doğadaki varlık durumlarına ve yenilenme kapasitelerine göre 'yenilenebilir' ve 'yenilenemeyen (fosil)' kaynaklar olarak ikiye ayrılmaktadır. Buna göre, aşağıdaki enerji kaynaklarından hangisi yenilenebilir enerji kaynakları grubunda yer almaz?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Linyit

Cevap

Linyit, bir kömür türü olup fosil yakıtlar (yenilenemeyen kaynaklar) sınıfına girer.
Linyit, üçüncü jeolojik zamanda oluşmuş bir kömür türüdür. Fosil yakıtlar kategorisinde yer aldığı için kullanıldıkça tükenir ve doğada kısa sürede kendini yenileyemez.

Adım Adım Çözüm

1
Yenilenebilir ve yenilenemeyen enerji kaynaklarının tanımını yapın.
Yenilenebilir kaynaklar (Güneş, Rüzgar, Jeotermal vb.) doğada sürekli bulunur; Yenilenemeyen kaynaklar (Linyit, Taş Kömürü, Petrol, Doğalgaz) ise bir rezervle sınırlıdır ve kullanıldıkça tükenir.
Sorunun temelinde kaynakların sınıflandırılmasını ayırt etmek yatmaktadır.
2
Seçeneklerdeki enerji kaynaklarını bu tanımlara göre analiz edin.
Güneş, Rüzgar, Jeotermal ve Hidroelektrik doğada kendini yenileyebilirken; Linyit karbon bazlı bir fosil yakıttır.
Linyit, Türkiye'de elektrik üretiminde yaygın kullanılsa da çevre kirliliği (CO2CO_2 salınımı) yaratan ve tükenen bir kaynaktır.

Anahtar Kavram

Enerji Kaynaklarının Sınıflandırılması

İpuçları

1
Yenilenebilir kaynaklar 'temiz' ve 'tükenmeyen' kaynaklar olarak da bilinir.
2
Fosil yakıtlar (kömür türleri, petrol ve doğalgaz) yandığında doğaya karbon salar ve rezervleri sınırlıdır.
3
Linyit bir kömür türüdür ve Türkiye'de termik santrallerde yakılarak enerji elde edilir.

Daha Fazla Pratik

Türkiye'deki enerji kaynaklarının hangi jeolojik zamanlarda oluştuğunu tekrar etmek, kavramları pekiştirmenize yardımcı olacaktır.
Tahmini Süre:45s
Soru 86Soru →

Türkiye'nin enerji kaynakları, doğadaki varlık durumlarına ve kullanım süreçlerine göre iki temel gruba ayrılır. Aşağıdaki tabloda bu gruplandırmaya ait bazı örnekler verilmiştir:

Enerji Kaynağı GrubuÖrnekler
Yenilenebilir (Tükenmeyen)Güneş, Rüzgar, [X]
Yenilenemeyen (Tükenebilir)Taş Kömürü, Doğal Gaz, [Y]

Bu tablodaki sınıflandırmanın bilimsel olarak doğru olması için [X] ve [Y] yerine aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: [X]: Jeotermal / [Y]: Linyit

Cevap

Tablodaki X yerine yenilenebilir bir kaynak olan Jeotermal, Y yerine ise yenilenemeyen bir kaynak olan Linyit getirilmelidir.
Doğru yanıt olan seçenekte X yerine yazılan jeotermal enerji, yer kabuğunun iç ısısından beslenen ve tükenmeyen bir kaynaktır. Y yerine yazılan linyit ise bitki kalıntılarının milyonlarca yıl boyunca yer altında kömürleşmesiyle oluşan bir fosil yakıttır ve kullanıldıkça rezervi tükenir. Bu durum tablodaki sınıflandırma mantığına tamamen uygundur.

Adım Adım Çözüm

1
Tablodaki sütun başlıklarını ve verilen örnekleri analiz et.
X'in 'Yenilenebilir' (Güneş ve Rüzgar ile aynı grupta), Y'nin ise 'Yenilenemeyen' (Taş Kömürü ve Doğal Gaz ile aynı grupta) olması gerektiği saptandı.
Soruda verilen tablo yapısı, kaynakların doğadaki varlık durumuna göre sınıflandırılmasını gerektirmektedir.
2
Seçeneklerdeki enerji kaynaklarının doğasını değerlendir.
Jeotermal, Biyokütle ve Hidroelektrik 'yenilenebilir'; Linyit, Petrol ve Taş Kömürü 'yenilenemeyen' kaynaklardır.
Kaynağın kendini yenileme hızı ve çevresel etkileri bu ayrımın temel kriteridir.
3
Elde edilen verileri tablodaki boşluklarla eşleştir.
X için Jeotermal, Y için Linyit eşleştirmesi tablodaki mantıksal kurguya tam uyum sağlar.
Sadece ilk seçenekte her iki boşluk da doğru grup örneğiyle doldurulmuştur.

Anahtar Kavram

Türkiye'de enerji kaynaklarının yenilenebilir (alternatif) ve yenilenemeyen (fosil) olarak sınıflandırılması.

İpuçları

1
Fosil yakıtların (kömür çeşitleri, petrol, doğal gaz) oluşumu milyonlarca yıl sürer ve yenilenemezler.
2
X sütunu için doğada sürekli var olan ve çevre kirliliği yaratmayan kaynakları; Y sütunu içinse karbon salınımı yüksek ve sınırlı rezervi olan kaynakları düşünün.
3
Linyit, Türkiye'nin en yaygın bulunan yerli fosil yakıtıdır; Jeotermal ise fay hatlarına bağlı olarak gelişen sıcak su buharı enerjisidir.

Daha Fazla Pratik

Türkiye'de elektrik üretiminde payı en yüksek olan yenilenebilir ve yenilenemeyen kaynakların güncel oranlarını incelemek konuyu pekiştirmenize yardımcı olacaktır.
Tahmini Süre:1m 0s
Soru 87Soru →

Türkiye, enerji kaynakları bakımından çeşitlilik gösteren bir ülkedir. Bu kaynakların bir kısmı yer kabuğunun derinliklerindeki süreçlerle (jeolojik) oluşurken, bir kısmı ise atmosferik olaylar ve güneş radyasyonu (iklimsel) sonucu ortaya çıkar. Buna göre, aşağıdaki enerji kaynaklarından hangisinin Türkiye'deki üretim potansiyeli, doğrudan iklim koşullarına bağlı olarak belirlenir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Rüzgar

Cevap

Rüzgar enerjisinin potansiyeli, yer yapısından bağımsız olarak doğrudan iklim koşullarına (atmosferik olaylara) bağlıdır.
Rüzgar, atmosferdeki yüksek ve alçak basınç merkezleri arasındaki hava akımıdır. Bu nedenle bir bölgedeki rüzgar potansiyeli, o bölgenin iklim özelliklerine ve hava koşullarına bağlıdır; yerin derinliklerindeki jeolojik yapı rüzgarın oluşumunu doğrudan belirlemez.

Adım Adım Çözüm

1
Enerji kaynaklarını kökenlerine göre sınıflandırın.
Linyit, Taş Kömürü, Jeotermal ve Doğal Gaz jeolojik (yer yapısına bağlı); Rüzgar ise atmosferik (iklime bağlı) kökenlidir.
Soruda istenen 'iklim koşullarına bağlılık' kriterini karşılamak için atmosferik kökenli kaynağı bulmak gerekir.
2
Seçeneklerdeki yenilenebilirlik ve jeolojik bağımlılık durumunu kontrol edin.
Jeotermal yenilenebilir olsa da yerin altından gelir; rüzgar ise hem yenilenebilir hem de tamamen atmosferik bir olaydır.
Yenilenebilir kaynakların her zaman iklimsel olmadığı (örneğin jeotermal) ayrımını yapmak hatayı önler.

Anahtar Kavram

Enerji Kaynaklarının Oluşum Kökenleri

İpuçları

1
Hangi kaynağın oluşumu için yerin altına bakmak yerine gökyüzündeki değişimlere bakmalıyız?
2
Fay hatları ve maden yatakları jeolojik özelliklerdir; basınç farkları ise atmosferik bir özelliktir.
3
Elektrik üretim miktarının hava durumuna (esinti hızı gibi) bağlı olarak anlık değişebildiği seçeneği işaretleyin.

Daha Fazla Pratik

Türkiye'de rüzgar enerjisi potansiyelinin en yüksek olduğu bölgeleri ve nedenlerini inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:50s
Soru 88Soru →

Türkiye’nin elektrik enerjisi üretiminde linyit, doğal gaz, su gücü ve güneş gibi pek çok kaynak bir arada kullanılmaktadır. Enerji üretim tesislerinin bir kısmı, yüksek taşıma maliyetlerinden kaçınmak amacıyla ham madde kaynağının hemen yanına kurulmuştur.

Buna göre, aşağıda verilen enerji santrali ve bu santralde kullanılan birincil enerji kaynağı eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Elbistan - Bor

Cevap

Elbistan - Bor eşleştirmesi yanlıştır; Elbistan santrali linyit ile çalışmaktadır.
Elbistan - Bor eşleştirmesi hatalıdır çünkü Kahramanmaraş'ta bulunan Afşin-Elbistan santralleri Türkiye'nin en büyük linyit rezervlerini kullanmaktadır. Bor bir enerji kaynağı değil, çok çeşitli sanayi kollarında kullanılan metalik olmayan bir madendir.

Adım Adım Çözüm

1
Verilen santrallerin coğrafi konumlarını ve çalışma prensiplerini hatırla.
Hamitabat (Kırklareli), Soma (Manisa), Sarayköy (Denizli), Çatalağzı (Zonguldak) ve Elbistan (Kahramanmaraş) önemli enerji üretim merkezleridir.
Her santral, bulunduğu bölgenin yerel kaynağına veya ulaşım imkanlarına göre bir yakıt türü kullanır.
2
Santrallerde kullanılan kaynakların enerji mi yoksa metalik maden mi olduğunu ayırt et.
Linyit, doğal gaz, jeotermal ve taş kömürü elektrik üretiminde kullanılan birincil enerji kaynaklarıdır. Bor ise dünya rezervlerinin çoğu Türkiye'de olmasına rağmen elektrik üretiminde yakıt olarak kullanılmaz.
Enerji kaynakları ile sanayide ham madde olarak kullanılan madenler arasındaki farkı bilmek doğru sonuca ulaştırır.
3
Elbistan havzasının özelliğini değerlendir.
Kahramanmaraş Elbistan, Türkiye'nin en büyük linyit rezervlerine ev sahipliği yapar ve buradaki tesisler 'Linyit Termik Santrali' olarak sınıflandırılır.
Hatalı eşleştirmeyi tespit etmek için santralin yakıt türü netleştirilmelidir.

Anahtar Kavram

Türkiye'deki Termik ve Yenilenebilir Enerji Santrallerinin Dağılımı

İpuçları

1
Hangi seçenek bir 'enerji kaynağı' yerine sanayide kullanılan bir 'maden' içermektedir?
2
Afşin-Elbistan termik santralleri Türkiye'nin en düşük kalorili ama en büyük rezervli katı yakıtıyla çalışır.
3
Bor bir yakıt türü değil, metalik olmayan bir madendir; oysa Elbistan santralleri linyit yakmaktadır.

Daha Fazla Pratik

Türkiye'de rüzgar ve güneş enerjisinin toplam elektrik üretimindeki güncel paylarını inceleyerek yenilenebilir kaynaklar konusunu pekiştirebilirsiniz.
Tahmini Süre:45s
Soru 89Soru →

Türkiye'nin enerji stratejisinde yerli kaynakların kullanımını artırmak ve enerjide dışa bağımlılığı azaltmak temel hedeflerden biridir. Bu bağlamda, hem yenilenebilir olması hem de hammadde bakımından tamamen yerli kaynaklara dayanması nedeniyle bazı santraller stratejik öneme sahiptir.

Aşağıdaki santral ve kullanılan enerji kaynağı eşleştirmelerinden hangisi, bu stratejik hedeflerin her ikisine de (yenilenebilir ve yerli olması) uygun bir örnektir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Germencik - Jeotermal

Cevap

Germencik - Jeotermal eşleştirmesi, hem kaynağın yerli olması hem de yenilenebilir olması nedeniyle aranan kriterlere tam olarak uymaktadır.
Doğru seçenek olan eşleştirmede kullanılan jeotermal enerji, yer kabuğunun altındaki sıcak su ve buhardan elde edilir. Bu kaynak Türkiye'nin jeolojik yapısı sayesinde yerlidir ve güneş veya rüzgar gibi doğa tarafından sürekli yenilenir. Aydın-Germencik santrali bu kaynağın en önemli üretim merkezlerinden biridir.

Adım Adım Çözüm

1
Enerji kaynaklarını sınıflandırın.
Doğalgaz, linyit ve taş kömürü fosil yakıtlardır (yenilenemez); jeotermal ise yenilenebilir bir kaynaktır.
Soruda hem yenilenebilir hem yerli olma şartı aranmaktadır.
2
Kaynakların dışa bağımlılık durumunu analiz edin.
Doğalgaz büyük oranda ithal edilirken; linyit, taş kömürü ve jeotermal yerli imkanlarla elde edilebilir.
Dışa bağımlılığı azaltmak için yerli kaynak kullanımı kritiktir.
3
İki şartı da sağlayan seçeneği belirleyin.
Germencik santralinde kullanılan jeotermal enerji her iki şartı da sağlar.
Jeotermal enerji yerli ve tükenmeyen bir kaynaktır.

Anahtar Kavram

Türkiye'de Enerji Kaynaklarının Sınıflandırılması ve Dışa Bağımlılık İlişkisi

İpuçları

1
Bir kaynağın 'yenilenebilir' olması için fosil yakıt (kömür, petrol, gaz) olmaması gerekir.
2
Türkiye'de dışa bağımlılığın en yüksek olduğu kaynaklardan biri doğalgazdır, bu yüzden doğalgaz santralleri dışa bağımlılığı azaltmaz.
3
Yerin iç ısısından (magma) gelen ve Batı Anadolu'da (Ege) yoğunlaşan enerji türünü düşünün.

Daha Fazla Pratik

Türkiye'deki rüzgar ve güneş enerji santrallerinin yoğunlaştığı bölgeleri harita üzerinde inceleyerek yerel potansiyelleri karşılaştırabilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Eleme yöntemiyle ilerlenebilir: Fosil yakıtları (Linyit, Taş Kömürü, Doğalgaz) yenilenebilir olmadığı için eleyin. Geriye kalan jeotermal, rüzgar veya güneş gibi seçenekler arasından santral konumuna göre karar verin.
Tahmini Süre:50s
Soru 90Soru →

Elektrik enerjisi üretiminde kullanılan kaynakların yenilenme kapasiteleri, dışa bağımlılık oranları ve toplam üretimdeki payları, Türkiye'nin enerji stratejilerini doğrudan şekillendirmektedir. Bu kapsamda Türkiye'nin enerji altyapısında kritik rol oynayan üç stratejik enerji üretim tesisi şunlardır:

• Kırklareli - Hamitabat Santrali
• Manisa - Soma Santrali
• Denizli - Sarayköy Santrali

Bu santrallerin kullandığı enerji kaynakları, yenilenebilirlik durumları ve Türkiye'nin genel elektrik üretimi içindeki yapısal özellikleri dikkate alındığında, aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi kesinlikle doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Sarayköy santrali fay hatlarına bağlı olarak açığa çıkan yenilenebilir jeotermal kaynağı kullanırken; Soma (linyit) ve Hamitabat (doğalgaz) santralleri yenilenemez kaynakları tüketmektedir ve doğalgazın Türkiye elektrik üretimindeki payı yüksek olmasına rağmen enerjide dışa bağımlılığı artıran temel unsurdur.

Cevap

Sarayköy santralinin yenilenebilir jeotermal enerjiyi, Soma'nın linyiti ve Hamitabat'ın doğalgazı kullandığını; ayrıca doğalgazın elektrik üretiminde yüksek paya sahip olup dışa bağımlılık yarattığını belirten ifadedir.
Verilen tesisler Türkiye'nin en karakteristik santralleridir. Denizli-Sarayköy, kırıklı (faylı) yapıya bağlı olarak yeryüzüne çıkan jeotermal buharı kullanarak elektrik üretir ve bu kaynak yenilenebilirdir. Manisa-Soma Türkiye'nin en önemli linyit (yerli fosil yakıt, yenilenemez) yataklarından birinde kuruludur. Kırklareli-Hamitabat ise doğalgaz (ithal, yenilenemez) kullanır. Doğalgaz, Türkiye'nin elektrik üretiminde uzun yıllardır baz yükü çeken ve en yüksek paylardan birine sahip olan, ancak ithal edildiği için dış ticaret açığını en çok büyüten enerji kaynağıdır. Doğru ifade tüm bu kavramları (tesis-kaynak eşleşmesi, yenilenebilirlik durumu ve makroekonomik pay) eksiksiz ve hatasız şekilde bir araya getirmektedir.

Adım Adım Çözüm

1
Verilen tesislerin kullandığı enerji kaynaklarını harita bilgisi ve ekonomik coğrafya bilgisiyle eşleştirin.
Hamitabat = Doğalgaz, Soma = Linyit, Sarayköy = Jeotermal.
Her santralin Türkiye ekonomisindeki yerini belirlemek için birincil yakıt türünün bilinmesi gerekir.
2
Tespit edilen enerji kaynaklarını 'yenilenebilir' ve 'yenilenemez' olarak sınıflandırın.
Jeotermal (Sarayköy) = Yenilenebilir. Linyit (Soma) ve Doğalgaz (Hamitabat) = Yenilenemez (Fosil yakıt).
Seçeneklerdeki yenilenebilirlik analizlerinin doğruluğunu test etmek için bu sınıflandırma şarttır.
3
Doğalgaz ve linyitin Türkiye'nin toplam elektrik üretimi içindeki payını ve dış ticaret etkisini analiz edin.
Doğalgazın üretimdeki payı tarihsel olarak çok yüksektir ancak yerli rezerv yetersizliği nedeniyle dışa bağımlılığı (ithalatı) ciddi oranda artırır.
Enerji politikaları ve arz güvenliği konusundaki makroekonomik değerlendirmeyi yapabilmek için kaynakların üretim payı/ithalat ilişkisi kurulmalıdır.

Anahtar Kavram

Türkiye'de Enerji Kaynaklarının Tesis, Tür ve Üretim Payı Analizi

İpuçları

1
Öncelikle her bir santralin hangi kaynağı kullandığını hatırlayın. Kırklareli Hamitabat denilince akla hangi fosil yakıt gelir?
2
Denizli-Sarayköy, fay hatlarının yoğun olduğu bir bölgede yer alır ve yer altından çıkan sıcak sularla enerji üretir. Bu kaynaktürünün yenilenebilir olup olmadığını düşünün.
3
Bor, mermer ve krom gibi zenginliklerimiz maden statüsündedir; termik santrallerde yakılarak elektrik üretilmezler. Dışa bağımlılığımızı asıl artıran temel enerji kaynağının doğalgaz olduğunu unutmayın.

Daha Fazla Pratik

Türkiye'deki hidroelektrik santrallerinin (HES) coğrafi dağılışı ile yükselti ve engebe (özel konum) ilişkisini inceleyen sorular çözerek enerji coğrafyası bilgilerinizi pekiştirin.

Alternatif Yöntem

Soruyu eleme yöntemiyle çözebilirsiniz: Doğalgazın yenilenebilir olmadığını ve bor mineralinin bir yakıt olmadığını bildiğiniz anda, çeldiricilerin büyük çoğunluğunu eleyerek doğrudan doğru eşleştirmeye ulaşabilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 91Soru →

Türkiye'de elektrik enerjisi üretiminde kullanılan kaynakların çeşitliliği ve bu kaynakların üretim stabilitesi (sürekliliği), ülkenin jeolojik yapısı ve iklim özellikleriyle yakından ilişkilidir. Bazı enerji kaynakları hava koşullarına bağlı olarak değişkenlik gösterirken, bazıları ise yıl boyu sabit üretim kapasitesi sunabilmektedir.

Buna göre, Türkiye'deki enerji kaynaklarının kullanım özellikleri ve santral yapıları dikkate alındığında aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Akarsu rejimlerinin düzensizliği hidroelektrik üretiminde mevsimsel dalgalanmalara yol açarken; linyit, taş kömürü ve doğalgaz gibi kaynaklara dayalı termik santraller kesintisiz enerji ihtiyacını (baz yük) karşılamada daha kararlı bir yapı sunar.

Cevap

Türkiye'deki akarsuların düzensiz rejimleri nedeniyle hidroelektrik üretimi mevsimler arasında (özellikle ilkbahar-yaz başı ile kış arasında) büyük farklar gösterirken, fosil yakıtlı (termik) santraller iklimden bağımsız olarak sürekli üretim yaparak baz yükü karşılar.
Hidroelektrik santralleri Türkiye'nin engebeli yapısı sayesinde yüksek potansiyele sahip olsa da, üretim miktarı yıllık yağış ve kar erimesi döngüsüne bağlı olarak değişkendir. Buna karşılık linyit ve doğalgazla çalışan santraller, hammadde sağlandığı sürece yılın her günü aynı kapasitede çalışabilir ve ülkenin temel elektrik ihtiyacını (baz yük) karşılar.

Adım Adım Çözüm

1
Kaynağın doğasını analiz etme
Hidroelektrik, rüzgar ve güneş 'kesintili' kaynaklardır; linyit ve doğalgaz 'kesintisiz' (baz yük) kaynaklardır.
Yenilenebilir kaynaklar doğrudan hava olaylarına (yağış, rüzgar şiddeti, güneşlenme süresi) bağlıdır.
2
Türkiye'nin iklim/su rejimi etkisini değerlendirme
Türkiye akarsuları genellikle kar erimelerine bağlı olarak ilkbaharda coşar, kışın azalır; bu da üretimde dalgalanma yaratır.
Rejim düzensizliği barajlı olmayan santrallerde üretimin durmasına veya azalmasına neden olur.
3
Alternatif seçeneklerin çürütülmesi
Jeotermal Ege'dedir, linyit genç arazidir, doğalgaz santralleri hammadde bağımlısı değildir.
Jeolojik ve ekonomik coğrafya kuralları ile santral konumlandırma mantığı seçeneklerle çelişir.

Anahtar Kavram

Enerji Arz Güvenliği ve Kaynak Stabilitesi

İpuçları

1
Hangi enerji kaynaklarının hava durumuna göre 'keyfi' davrandığını, hangilerinin 'mesai saatine' uyduğunu düşünün.
2
Türkiye'de akarsuların yazın kuruyup baharda coşması, barajlardaki elektrik üretimini nasıl etkiler?
3
Baz yük (base load) kavramı, bir ülkenin 24 saat boyunca asla kesilmemesi gereken elektrik ihtiyacını ifade eder. Güneş battığında veya rüzgar durduğunda devreye ne girer?

Daha Fazla Pratik

Türkiye'nin enerji sepetindeki kaynak dağılımını (yüzdelerini) güncel verilerle incelemek bu konuyu pekiştirecektir.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 92Soru →

Türkiye'de elektrik enerjisi üretiminde kullanılan kaynaklar; doğadaki varlık durumlarına, yenilenme hızlarına ve çevreye olan etkilerine göre 'yenilenebilir' (tüketilmeyen) ve 'yenilenemeyen' (tüketilen/fosil) kaynaklar olarak iki temel gruba ayrılır. Jeolojik süreçler sonucunda oluşan ve sınırlı bir rezerve sahip olan kaynaklar, kullanıldıkça tükenme riskine sahiptir. Buna göre, aşağıda verilen enerji kaynaklarından hangisi, doğadaki rezervi sınırlı olan ve yenilenemeyen enerji kaynakları grubu içerisinde yer almaktadır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Linyit

Cevap

Doğadaki rezervi sınırlı olan ve yenilenemeyen enerji kaynağı linyittir.
Linyit, bitkisel kalıntıların milyonlarca yıl boyunca yer altında basınç ve sıcaklık etkisiyle kömürleşmesi sonucu oluşan fosil bir yakıttır. Bu jeolojik süreç çok uzun sürdüğü için, insan ömrü veya ekonomik planlama ölçeğinde bu kaynak 'tükenebilir' ve 'yenilenemeyen' olarak kabul edilir.

Adım Adım Çözüm

1
Enerji kaynaklarını yenilenme durumlarına göre sınıflandırın.
Kaynaklar; yenilenebilir (güneş, rüzgar, su, jeotermal, biyokütle) ve yenilenemeyen (taş kömürü, linyit, petrol, doğal gaz, nükleer) olarak ikiye ayrılır.
Soruda istenen 'yenilenemeyen' kategorisindeki kaynağı bulmak için temel ayrımı yapmak gerekir.
2
Seçeneklerdeki kaynakların oluşum kökenlerini inceleyin.
Linyit bir fosil yakıttır; güneş ve rüzgar atmosferik/astronomik olaylara, jeotermal ise yerin iç ısısına dayanır.
Fosil yakıtlar milyonlarca yılda oluşur ve kısa sürede kendini yenileyemez.
3
Rezerv durumuna göre doğru seçeneği belirleyin.
Linyit, çıkarıldığı havzadaki rezerv bittiğinde tekrar oluşması mümkün olmayan tükenebilir bir kaynaktır.
Yenilenemeyen kaynakların en temel özelliği belirli bir kullanım ömrüne (rezerve) sahip olmalarıdır.

Anahtar Kavram

Enerji kaynaklarının yenilenme kapasitelerine göre sınıflandırılması (Fosil vs. Alternatif Kaynaklar)

İpuçları

1
Fosil yakıtlar (kömür, petrol vb.) oluşumları çok uzun sürdüğü için yenilenemez kabul edilir.
2
Türkiye'de elektrik üretiminde yaygın olarak kullanılan ve yakıldığında hava kirliliğine yol açan kaynağı düşünün.
3
Seçenekler arasında sadece bir tanesi jeolojik bir zaman diliminde (3. Zaman) oluşmuş olan yer altı maden yakıtıdır.

Daha Fazla Pratik

Linyitin Türkiye'deki en büyük rezerv alanlarını (Afşin-Elbistan gibi) ve üretim merkezlerini inceleyebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Kaynağı kullandığınızda duman/gaz çıkıp çıkmadığına (karbon salınımı) bakarak da ayrım yapabilirsiniz. Fosil yakıtlar (linyit) yanma sonucu gaz çıkarırken, yenilenebilir kaynaklar (güneş, rüzgar) temiz enerjidir.
Tahmini Süre:45s
Soru 93Soru →

Türkiye'nin enerji üretim portföyü incelendiğinde, elektrik üretiminde doğalgaz ve linyit gibi kaynakların payı yüksekliğini korurken, yenilenebilir kaynakların payının stratejik bir artış gösterdiği görülmektedir. Enerji santrallerinin yer seçiminde ise hammaddeye yakınlık, su kaynaklarına erişim veya enerji nakil hatlarının konumu gibi faktörler belirleyici olmaktadır. Bazı merkezler doğrudan elektrik üretimiyle tanınırken, bazıları ise sahip oldukları metalik maden rezervleri ile ön plana çıkmaktadır.

Buna göre, aşağıda verilen merkez ve bu merkezde elektrik enerjisi üretimi için kullanılan birincil enerji kaynağı eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Elazığ (Maden) - Bakır

Cevap

Elazığ'ın Maden ilçesi ve bakır eşleşmesi yanlıştır; çünkü bakır bir enerji kaynağı değil, metalik bir madendir.
Elazığ (Maden) - Bakır eşleşmesi yanlıştır çünkü bu merkez bir enerji üretim santrali değil, maden çıkarma sahasıdır. Ayrıca bakır, enerji üretimi için kullanılan bir birincil enerji kaynağı değil, iletkenlik özelliği nedeniyle sanayide kullanılan metalik bir madendir.

Adım Adım Çözüm

1
Seçeneklerdeki enerji santrallerini ve kullanılan kaynakları sınıflandırın.
Hamitabat (Doğalgaz), Soma (Linyit), Sarayköy (Jeotermal) ve Çatalağzı (Taş kömürü) doğru eşleştirmelerdir.
Bu merkezler Türkiye'nin temel enerji üretim tesisleridir.
2
E seçeneğindeki kaynağın niteliğini analiz edin.
Bakır, bir metalik madendir ve elektrik üretimi için yakılan veya tüketilen bir 'enerji kaynağı' (yakıt) değildir.
Maden (Elazığ) bir sanayi ve maden çıkarma merkezidir, bir enerji üretim santrali değildir.
3
Sonuca varın.
Doğru eşleşme olmayan seçenek Elazığ-Bakır ikilisidir.
Soruda enerji kaynağı sorulmuş ancak bir metalik maden verilmiştir.

Anahtar Kavram

Türkiye'de Enerji Kaynakları ve Madenlerin Ayrımı

İpuçları

1
Seçeneklerdeki maddelerin hangisinin 'yakıt' olarak kullanıldığını, hangisinin 'hammadde' olduğunu düşünün.
2
Maden, boksit veya demir gibi maddeler elektrik üretmek için santrallerde yakılmazlar.
3
Elazığ'ın Maden ilçesi, ismiyle müsemma bir yerdir fakat burası enerji üretimiyle değil, metal madenciliğiyle tanınır.

Daha Fazla Pratik

Türkiye'deki bor ve mermer gibi madenlerin neden enerji kaynağı olarak sınıflandırılmadığını araştırınız.

Alternatif Yöntem

Elektrik üretim istatistiklerini düşünerek hangi kaynakların (kömür, gaz, jeotermal) üretim listesinde olduğunu hatırlayarak metalik madenleri eleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 94Soru →

Türkiye'nin jeolojik yapısı incelendiğinde, arazilerinin büyük bir kısmının yakın jeolojik zamanlarda (3.3. ve 4.4. zamanlar) oluştuğu görülmektedir. Bu durum, ülkemizin bazı enerji kaynakları bakımından zengin rezervlere sahip olmasını sağlarken, bazılarının ise oldukça kısıtlı kalmasına neden olmuştur.

Buna göre; oluşumu 3.3. Jeolojik Zaman'a dayanan, Türkiye'nin hemen her bölgesinde rezervi bulunan ve elektrik enerjisi üretiminde kullanılan 'yenilenemeyen' enerji kaynağı aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Linyit

Cevap

Türkiye'de 3.3. Jeolojik Zaman'da oluşan, yaygın rezervleri bulunan ve yenilenemeyen enerji kaynağı linyittir.
Linyit kömürü, Türkiye'nin jeolojik geçmişinde 3.3. Jeolojik Zaman'da (Tersiyer/Neojen) oluşmuştur. Ülkemiz bu dönemde büyük ölçüde kara haline geldiği için linyit yatakları hemen her bölgede (Afşin-Elbistan, Soma, Yatağan vb.) yaygın olarak bulunur ve yenilenemeyen enerji kaynakları arasında en yüksek yerli paya sahiptir.

Adım Adım Çözüm

1
Kaynağın yenilenebilir olup olmadığını belirleme
Soru 'yenilenemeyen' (tükenebilir) bir kaynak istemektedir. Güneş ve hidroelektrik elenir.
Yenilenemeyen kaynaklar fosil yakıtlar ve nükleer enerjidir.
2
Jeolojik oluşum zamanını kontrol etme
3.3. Jeolojik Zaman'da oluşan kaynaklar belirlenir. Taş kömürü 1.1. zamanda oluştuğu için elenir.
Türkiye'nin çoğu arazisi 3.3. ve 4.4. zamanda oluştuğu için bu döneme ait madenler daha yaygındır.
3
Rezerv dağılımını ve yerlilik durumunu analiz etme
Linyit Türkiye'nin hemen her bölgesinde bulunurken, doğalgaz büyük oranda ithal edilir.
Linyit, Türkiye'nin en yaygın yerli fosil yakıtıdır.

Anahtar Kavram

Türkiye'nin enerji kaynaklarının jeolojik zamanlarla ilişkisi ve sınıflandırılması.

İpuçları

1
İstenen kaynak bir fosil yakıttır ve Türkiye'nin genç arazilerinde çok yaygındır.
2
Türkiye'deki taş kömürü ve linyit yataklarını oluşum zamanlarına göre kıyaslayın.
3
Zonguldak dışındaki hemen her ilde termik santrallere yakıt sağlayan yerli kömür türünü düşünün.

Daha Fazla Pratik

Türkiye'deki önemli linyit ve taş kömürü santrallerini (Soma, Çatalağzı vb.) harita üzerinde inceleyebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Kaynağın Türkiye'deki coğrafi dağılımına bakarak çözüm yapılabilir; sadece bir bölgede mi (taş kömürü) yoksa her bölgede mi (linyit) bulunduğuna odaklanılabilir.
Tahmini Süre:1m 0s
Soru 95Soru →

Türkiye'nin elektrik enerjisi üretim portföyü; linyit, taş kömürü ve doğal gaz gibi yenilenemeyen kaynakların yanı sıra rüzgar, güneş ve jeotermal gibi yenilenebilir kaynaklardan oluşmaktadır. Ancak sınav sorularında, sanayide hammadde olarak kullanılan metalik madenler ile enerji üretiminde kullanılan kaynaklar sıklıkla birbirine karıştırılabilmektedir.

Buna göre, aşağıda verilen merkez ve bu merkezde elektrik enerjisi üretmek amacıyla kullanılan kaynak eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Divriği — Demir

Cevap

Divriği — Demir eşleştirmesi yanlıştır; çünkü demir bir enerji kaynağı değil, metalik bir madendir.
Doğru seçenek olan 'Divriği — Demir' eşleştirmesi yanlıştır çünkü Sivas-Divriği bölgesi Türkiye'nin en büyük demir yataklarına sahip olmasına rağmen, demir bir enerji kaynağı değildir. Elektrik enerjisi üretmek için kullanılan kaynaklar linyit, taş kömürü, doğal gaz, rüzgar, su gücü ve jeotermal gibi kaynaklardır. Demir ise metalürji sanayisinde hammadde olarak kullanılır.

Adım Adım Çözüm

1
Enerji kaynakları ve maden ayrımını yapınız.
Elektrik üretimi için kullanılan kaynaklar (kömür, gaz, rüzgar vb.) ile sanayi hammaddesi olan madenler (demir, bakır vb.) birbirinden ayrılır.
Soruda 'elektrik enerjisi üretmek amacıyla kullanılan kaynak' sorgulanmaktadır.
2
Merkezlerin üretim kapasitelerini kontrol ediniz.
Çatalağzı (taş kömürü), Ambarlı (doğal gaz), Alaçatı (rüzgar) ve Sarayköy (jeotermal) enerji üretimiyle bilinen merkezlerdir.
Bu merkezlerin tamamında elektrik enerjisi üretimi yapılmaktadır.
3
Yanlış olan hammadde eşleştirmesini tespit ediniz.
Divriği'de demir madeni çıkarılır ancak bu maden bir enerji kaynağı değildir; demir-çelik sanayisinde kullanılır.
Demir, yakılarak veya başka bir yöntemle elektrik enerjisine dönüştürülen bir kaynak değildir.

Anahtar Kavram

Enerji Kaynakları ve Madenlerin Kullanım Alanları Ayrımı

İpuçları

1
Seçeneklerdeki maddelerden hangisi yakıldığında ısı veya enerji vermeyen, sadece hammadde olarak kullanılan bir metaldir?

Daha Fazla Pratik

Murgul (Artvin) ve Maden (Elazığ) gibi bakır yataklarının bulunduğu yerlerin de enerji üretimiyle değil, maden hammadde üretimiyle ilgili olduğunu unutmayınız.
Tahmini Süre:1m 0s
Soru 96Soru →

Türkiye'de ekonomik faaliyetlerin çeşitlenmesinde doğal kaynakların payı oldukça büyüktür. Bu kaynakların bir kısmı elektrik enerjisi üretiminde kullanılan "enerji kaynakları" iken, bir kısmı ise fabrikalarda işlenerek çeşitli ürünlerin üretiminde kullanılan "madenler" sınıfında yer almaktadır.

Buna göre, aşağıda verilen merkez — kaynak eşleştirmelerinden hangisindeki tesisin temel işlevi elektrik enerjisi üretmek değildir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Artvin (Murgul) — Bakır

Cevap

Artvin'in Murgul ilçesinde bulunan tesisler, bakır madeninin işlendiği sanayi tesisleridir ve temel amaçları elektrik enerjisi üretmek değil, metalürji faaliyetleridir.
Murgul'da bakır madeni işlenmektedir. Bakır, elektrik üretiminde yakıt olarak kullanılan bir enerji kaynağı değil, sanayide hammadde olarak kullanılan bir metalik madendir. Diğer seçeneklerdeki merkezlerin tamamında elektrik üretimi yapan santraller (termik, hidroelektrik, jeotermal) bulunmaktadır.

Adım Adım Çözüm

1
Seçeneklerdeki kaynakların niteliğini sınıflandır.
Linyit, Doğal Gaz, Jeotermal ve Su Gücü birer enerji kaynağıdır; Bakır ise metalik bir madendir.
Soruda enerji kaynağı ile maden ayrımının yapılması istenmektedir.
2
Belirtilen merkezlerdeki tesislerin temel kuruluş amacını analiz et.
Yatağan, Ovaakça, Germencik ve Keban merkezlerinde doğrudan elektrik enerjisi üreten santraller bulunur.
Türkiye'nin enerji coğrafyasında bu merkezler elektrik üretimindeki payları ile bilinir.
3
İstisna olan ve sanayi odaklı olan merkezi belirle.
Murgul'daki bakır işletmeleri, maden işleme (sanayi) faaliyetidir.
Bakır bir enerji kaynağı değil, sanayi ham maddesidir.

Anahtar Kavram

Enerji Kaynakları ve Madenlerin Ayrımı

İpuçları

1
Bir kaynağın elektrik santralinde yakıt olarak mı yoksa fabrikada ham madde olarak mı kullanıldığını düşünün.

Daha Fazla Pratik

Türkiye'deki diğer bakır işleme tesislerini (Samsun) ve diğer önemli linyit santrallerini (Soma, Elbistan) inceleyerek maden-enerji ayrımını pekiştirin.
Tahmini Süre:50s
Soru 97Soru →

Türkiye'de elektrik enerjisi üreten tesislerin yer seçiminde hammaddeye yakınlık, su kaynaklarına erişim ve tüketim merkezlerine yakınlık gibi farklı coğrafi ve ekonomik kriterler esas alınmaktadır.

Aşağıdaki tabloda bazı enerji santralleri ve bu santrallerin kuruluş yerlerinin belirlenmesindeki temel faktörler eşleştirilmiştir:

NoSantral AdıKuruluş Yeri Faktörü
IIÇatalağzı (Zonguldak)Hammaddeye yakınlık
IIIIAfşin-Elbistan (Kahramanmaraş)Hammaddeye yakınlık
IIIIIIAkkuyu (Mersin)Su kaynağına yakınlık
IVIVAmbarlı (İstanbul)Tüketim merkezine yakınlık
VVSarayköy (Denizli)Akarsu rejimine bağlılık

Buna göre, tablodaki numaralandırılmış eşleştirmelerden hangisi yanlıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: VV

Cevap

V numaralı eşleştirmede belirtilen Sarayköy santralinin kuruluş faktörü yanlıştır çünkü jeotermal enerji akarsu rejimine değil, jeolojik yapıya bağlıdır.
V numaralı eşleştirmede belirtilen Sarayköy Jeotermal Santrali'nin yer seçiminde 'akarsu rejimine bağlılık' ifadesi hatalıdır. Jeotermal enerji, yerin derinliklerindeki ısı ile ısınan su ve buharın gücünden faydalanır. Bu enerji kaynağı tamamen jeolojik yapıya ve fay hatlarına bağlı olup, iklimsel bir değişken olan akarsu rejimiyle bir ilişkisi bulunmamaktadır.

Adım Adım Çözüm

1
Santrallerin kullandığı enerji kaynaklarını sınıflandırmak.
Çatalağzı: Taş kömürü, Afşin-Elbistan: Linyit, Akkuyu: Nükleer, Ambarlı: Doğal gaz, Sarayköy: Jeotermal.
Her santralin kuruluş yeri gereksinimi kullandığı kaynağın türüne göre değişir.
2
Santral konumları ile verilen coğrafi faktörleri karşılaştırmak.
Taş kömürü ve linyit tesisleri maden sahalarındadır. Nükleer tesisler deniz kıyısındadır. Doğal gaz tesisleri pazar alanındadır. Jeotermal tesisler ise fay hatlarındadır.
Lojistik maliyetlerin düşürülmesi ve teknik ihtiyaçların (soğutma vb.) karşılanması yer seçimini belirler.
3
Jeotermal enerjinin kaynağını analiz ederek hatayı bulmak.
Sarayköy'deki enerji kaynağı yer altı sıcak suyudur. Akarsu rejimi ise sadece hidroelektrik üretimini etkileyen bir dış kuvvet/iklim faktörüdür.
Jeotermal enerji jeolojik (tektonik) kökenli bir kaynaktır; akarsu akış hızı veya rejimi ile bir ilgisi yoktur.

Anahtar Kavram

Enerji santrallerinin yer seçimini etkileyen faktörler (Hammadde, Su, Pazar, Jeolojik Yapı)

İpuçları

1
Santrallerin hangi enerji kaynağıyla (maden, su, buhar vb.) çalıştığını hatırlayın.
2
Jeotermal enerjinin kaynağı yerin derinliklerindeki ısı mıdır yoksa nehirlerin akış hızı mı?
3
Akarsu rejimi hidroelektrik santralleri etkiler; ancak jeotermal santraller fay hatları ve sıcak su kaynaklarına ihtiyaç duyar.

Daha Fazla Pratik

Türkiye'deki diğer jeotermal alanlar (Germencik vb.) ile fay hatları haritasını karşılaştırarak konuyu pekiştirebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Santralleri 'İç Kuvvetlere Bağlı' ve 'Dış Kuvvetlere Bağlı' olarak sınıflandırın. Jeotermal (Sarayköy) iç kuvvetlere bağlıyken, akarsu rejimi dış kuvvetlerle (iklim) ilgilidir.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 98Soru →

Türkiye’de yer altı kaynaklarının bir kısmı elektrik enerjisi üretiminde temel girdi (yakıt) olarak kullanılırken, bir kısmı ise sanayide ham madde olarak işlenmektedir. Özellikle bazı madenler, stratejik önemine ve yüksek rezervine rağmen günümüz teknolojisiyle Türkiye’de birincil elektrik enerjisi kaynağı olarak değerlendirilmemektedir.

Buna göre, aşağıda verilen yer altı kaynağı ve bu kaynağın işlendiği/kullanıldığı merkez eşleştirmelerinden hangisi, elektrik enerjisi üretimi gerçekleştiren bir tesis konumunda değildir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Bor — Bandırma

Cevap

Bor madeni ve Bandırma eşleşmesi, elektrik üretimi değil maden işleme (sanayi) odaklı olduğu için doğru cevaptır.
Doğru yanıt olan 'Bor — Bandırma' eşleşmesinde, Bandırma'daki tesisler Bor ve Asit Fabrikaları İşletmesi olarak geçer ve burada maden işleme/zenginleştirme faaliyetleri yürütülür. Bu tesis bir elektrik üretim santrali değildir. Diğer seçeneklerdeki merkezlerin tamamı (Soma, Hamitabat, Sarayköy, Çatalağzı) Türkiye'nin en önemli elektrik üretim merkezleri arasında yer alan santrallerdir.

Adım Adım Çözüm

1
Seçeneklerdeki kaynakları 'enerji kaynağı' ve 'sanayi madeni' olarak sınıflandırın.
Linyit, doğal gaz, jeotermal ve taş kömürü enerji kaynaklarıdır; bor ise bir sanayi madenidir.
Elektrik üretimi için ısı veya hareket enerjisi sağlayabilen birincil kaynaklara ihtiyaç vardır.
2
Verilen merkezlerin bu kaynakları ne amaçla kullandığını analiz edin.
Soma, Hamitabat, Sarayköy ve Çatalağzı'nda bu kaynaklar elektrik enerjisine dönüştürülür. Bandırma'da ise bor madeni rafine edilerek kimyasal ürünlere dönüştürülür.
Merkezlerin fonksiyonunu bilmek, üretim amacını ayırt etmeyi sağlar.
3
Elektrik üretimi yapılmayan merkezi belirleyin.
Bor madeninin işlendiği Bandırma tesisleri bir güç santrali değildir.
Bor, Türkiye'de güncel olarak elektrik üretiminde yakıt olarak kullanılmamaktadır.

Anahtar Kavram

Enerji kaynakları ile sanayi madenlerinin kullanım alanları ve tesis fonksiyonları arasındaki fark.

İpuçları

1
Hangi kaynağın bir yakıt olarak yakılıp elektrik üretildiğine, hangisinin ise hammadde olarak işlendiğine odaklanın.

Daha Fazla Pratik

Bor madeninin kullanım alanlarını ve Türkiye'deki diğer önemli maden işleme tesislerini (Küre Bakır, Seydişehir Alüminyum gibi) inceleyerek maden-enerji ayrımını pekiştirebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 15s
ÖncekiSayfa 5 / 5
Türkiye'de Enerji Kaynakları — KPSS Genel Yetenek - Genel Kültür — Sayfa 5 | Examkin