Erozyon ve Heyelan

Türkiye'de kütle hareketleri ve dış kuvvetlerin aşındırma süreçleri üzerine yapılan bir araştırmada, jeomorfolojik özellikleri birbirinden farklı iki saha incelenmiştir:

I. Saha: Eğim değerlerinin oldukça yüksek olduğu, tabakaların eğim yönünde uzandığı ve bünyesinde bol miktarda kil barındıran geçirimsiz tabakaların bulunduğu, yıllık yağış miktarının $2000$ mm'nin üzerinde seyrettiği bir alandır.

II. Saha: Ortalama yükseltinin fazla olduğu ancak eğimin nispeten azaldığı, bitki örtüsünün cılız olduğu, ani ve şiddetli sağanak yağışların görüldüğü, gevşek dokulu tortul tabakaların yaygın olduğu bir alandır.

Yapılan bu araştırmanın sonuçlarına göre, söz konusu sahalarda görülen doğal olaylar ve bu olaylara karşı alınabilecek önlemlerle ilgili aşağıdaki çıkarımlardan hangisi kesinlikle doğrudur?

Türkiye'nin farklı coğrafi bölgelerinde, litolojik yapı, iklim ve yer şekilleri özelliklerine bağlı olarak erozyon ve heyelan afetlerinin etki derecesi ve oluşum şekilleri değişmektedir. İç Anadolu Bölgesi'nde tarım topraklarının kaybına yol açan erozyon yaygınken, Doğu Karadeniz Bölümü'nde can ve mal kaybına neden olan heyelan (kütle hareketi) olayları sıkça yaşanmaktadır.

Bu iki afetin oluşum nedenleri ve bunlara karşı alınabilecek önlemler dikkate alındığında, aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Bir coğrafya öğretmeni, Türkiye'nin yer şekillerinin oluşum süreçlerini anlatırken iki farklı doğa olayını şu şekilde örneklendirmiştir:

• Birinci olay: Bitki örtüsünün cılız olduğu yarı kurak alanlarda, sağanak yağışlar ve rüzgârın etkisiyle toprağın verimli üst kısmının yavaş yavaş süpürülmesidir. Bu durum tarımsal üretimi olumsuz etkiler.
• İkinci olay: Aşırı yağış alan eğimli ve killi yamaçlarda, suya doygun hâle gelen toprak tabakasının ana kayayla birlikte kütle hâlinde aniden aşağı doğru kaymasıdır.

Öğretmenin özelliklerini vurguladığı bu iki doğa olayı, aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru olarak adlandırılmıştır?

Türkiye'de yer şekillerinin gelişim sürecinde etkili olan erozyon (toprak süpürülmesi) ve heyelan (kütle hareketi) olaylarının oluşum mekanizmaları, tetikleyici faktörleri ve önleme stratejileri dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Doğadaki aşınım ve kütle hareketleri, oluştukları şartlara ve etki biçimlerine göre farklı isimler alır.

I. Olay: Bitki örtüsünün cılız olduğu yerlerde, akarsu ve rüzgârın etkisiyle toprağın en üstündeki verimli tabakanın uzun yıllar içinde yavaş yavaş süpürülmesidir.
II. Olay: Eğimin fazla olduğu, killi toprak yapısına sahip alanlarda aşırı yağışla birlikte toprak tabakasının ana kayayla birlikte kütle hâlinde aniden aşağı kaymasıdır.

Bu iki doğa olayı ve oluşum faktörleri karşılaştırıldığında, aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Türkiye'nin fiziki coğrafya özellikleri incelendiğinde; bazı bölgelerde gür bitki örtüsü bulunmasına rağmen şiddetli heyelan olaylarının yaşandığı, bazı bölgelerde ise bitki örtüsü yetersizliğinin çok şiddetli toprak aşınımına (erozyon) yol açtığı görülmektedir. Buna göre, heyelan ve erozyon süreçleri arasındaki temel farklarla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Türkiye'de özellikle İç Anadolu ve Güneydoğu Anadolu bölgelerinde şiddetli seyreden erozyon, verimli toprak tabakasının kaybına neden olan önemli bir çevre sorunudur. Bu bölgelerde erozyonun etkilerini azaltmak ve toprağı korumak amacıyla yürütülen çalışmalar arasında aşağıdakilerden hangisinin yer alması beklenemez?

Türkiye'de dış kuvvetlerin ve kütle hareketlerinin yer şekilleri üzerindeki etkileri incelendiğinde, erozyon ve heyelan süreçlerinin sıklıkla birbirine karıştırıldığı görülmektedir. Oysa bu iki doğal süreç, gerek mekanizmaları gerekse etkiledikleri arazi katmanları bakımından birbirinden temel farklarla ayrılır.

Buna göre, erozyon ve heyelan süreçleri arasındaki karakteristik farklara ilişkin aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?

Türkiye'de özellikle Karadeniz gibi eğimin ve yağışın fazla olduğu bölgelerde heyelan, İç Anadolu ve Güneydoğu Anadolu gibi kurak bölgelerde ise erozyon olayları yer şekillerinin şekillenmesinde önemli rol oynar. Erozyona karşı alınan önlemlerin birçoğu aynı zamanda heyelan riskini de azaltmayı amaçlasa da, bazı uygulamaların heyelan üzerindeki etkisi oldukça sınırlı kalabilmektedir.

Buna göre, killi bir yapıya sahip ve tabakaların eğim yönünde uzandığı bir yamaçta, yüzey erozyonunu önlemede başarılı olmasına rağmen, derin tabakalı bir heyelanı engellemede tek başına yetersiz kalan uygulama aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'nin farklı bölgelerinde yürütülen jeomorfolojik arazi çalışmaları neticesinde hazırlanan bir teknik raporda şu bulgulara yer verilmiştir:

I. Yöre: Tabakaların eğim yönüne paralel uzandığı, killi yapının hâkim olduğu sahada; şiddetli yağışlar sonrası ana kaya üzerindeki örtünün bloklar hâlinde yer değiştirdiği gözlemlenmiştir.

II. Yöre: Bitki örtüsünün tahrip edildiği ve meraların aşırı otlatıldığı sahada; sağanak yağışların ve rüzgârın etkisiyle toprağın verimli üst kısmının zamanla taşınarak ana kayanın yüzeye çıktığı saptanmıştır.

Bu iki yöredeki doğal süreçlerin mekanizmaları ve korunma yöntemleri göz önüne alındığında, aşağıdaki çıkarımlardan hangisi her iki olayı kapsayan en tutarlı değerlendirmedir?

Bir araştırmacı, saha çalışması yaptığı iki farklı kırsal yörede aşağıdaki doğa olaylarının yaşandığını raporlamıştır:

• K Yöresi: Eğimli tarım arazilerinde, yüzeydeki ince ve verimli toprağın yağmur suları ile zamanla süpürülerek yok olduğu görülmüştür. Bu sorunu çözmek için yöre halkına tarlaları eğime dik sürmeleri ve boş arazileri ağaçlandırmaları tavsiye edilmiştir.

• L Yöresi: Eğimli ve killi tabakalara sahip yamaçlarda, ilkbaharda artan yağışlar ve kar erimeleriyle birlikte toprağın devasa kütleler hâlinde aniden aşağıya doğru kaydığı tespit edilmiştir. Uzmanlar, bu alanda yapılacak ağaçlandırma çalışmalarının söz konusu afeti durdurmada yetersiz kalacağını belirtmiştir.

Araştırmacının gözlemlediği bu doğa olayları, aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru isimlendirilmiştir?

Türkiye'nin farklı bölgelerinde topoğrafya, iklim ve insan faaliyetlerine bağlı olarak kütle hareketleri (heyelan) ve toprak aşınması (erozyon) olayları yaşanmaktadır. Bir coğrafya araştırmacısı, İç Anadolu Bölgesi'ndeki tarım alanlarında yaşanan toprak kaybı ile Doğu Karadeniz Bölgesi'nde yamaç dengesinin bozularak kütlenin yer değiştirmesi olaylarını karşılaştırmalı olarak incelemektedir.

Araştırmacının bu iki süreci; nedenleri, etkili olan faktörler ve alınabilecek önlemler açısından değerlendirirken ulaştığı aşağıdaki sonuçlardan hangisi coğrafi açıdan doğrudur?

Türkiye'de yer şekillerinin gelişim sürecinde erozyon ve heyelan olayları sıklıkla birbirine karıştırılsa da oluşum mekanizmaları ve önleyici faaliyetlere verdikleri tepkiler bakımından temel farklılıklar gösterir. Özellikle eğimli ve killi tabakaların bulunduğu alanlarda yapılan bazı müdahaleler, beklenen faydanın aksine sonuçlar doğurabilmektedir.

Buna göre, dik bir yamaçta gerçekleştirilen yoğun ağaçlandırma faaliyetinin erozyon ve heyelan süreçleri üzerindeki etkisiyle ilgili aşağıdaki çıkarımlardan hangisi doğrudur?

Türkiye'nin yer şekillerinin oluşum sürecinde erozyon ve heyelan olayları, farklı mekanizmalarla işleyen ve doğada farklı sonuçlar doğuran iki önemli süreçtir. Erozyon toprağın verimli üst kısmının dış kuvvetlerle taşınması iken, heyelan büyük toprak kütlelerinin bir yamaç boyunca aniden yer değiştirmesidir. Buna göre, erozyon ve heyelan olayları arasındaki temel farklarla ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi doğrudur?

Türkiye'nin arazi yapısı incelendiğinde; eğim, yağış, bitki örtüsü ve kayaç türü gibi faktörlere bağlı olarak erozyon (toprak aşınması) ve heyelan (kütle hareketi) olaylarının sıklıkla yaşandığı görülür. Toprağın sadece verimli üst kısmının su ve rüzgâr gibi dış kuvvetler tarafından aşındırılarak taşınması olayına erozyon; yer kabuğunu oluşturan ana kayanın üzerindeki toprak örtüsüyle birlikte yer çekiminin etkisiyle yamaç aşağı kaymasına ise heyelan denir.

Buna göre, erozyon ve heyelan olaylarının oluşum mekanizmaları ile bu afetlerden korunma yolları karşılaştırıldığında aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Türkiye'de dış kuvvetlerin ve kütle hareketlerinin yer şekilleri üzerindeki etkisi incelendiğinde; erozyonun genellikle bitki örtüsünden yoksun alanlarda toprağın üst kısmının süpürülmesi, heyelanın ise eğimli yamaçlarda kütlesel bir yer değiştirme olduğu görülür.

Bu iki doğa olayının oluşum mekanizmaları ve Türkiye'deki etkileriyle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Türkiye'de yer şekillerinin gelişim sürecinde dış kuvvetler ve kütle hareketleri belirleyici rol oynamaktadır. Bu süreçlerden erozyon ve heyelan, zaman zaman birbiriyle karıştırılsa da hem oluşum mekanizmaları hem de etkiledikleri derinlik açısından köklü farklılıklara sahiptir.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi heyelan olayını erozyondan ayıran temel bir karakteristik özelliktir?

Coğrafi bir gözlemde; tarım alanlarındaki verimli toprağın dış kuvvetlerin etkisiyle zamanla incelmesi süreci ile dağlık bir alandaki yamacın ana kaya üzerindeki tabakalarla birlikte bütünsel olarak aşağıya doğru kayması süreci incelenmektedir. Bu iki doğa olayının gelişim özellikleri dikkate alındığında, erozyon ve heyelan arasındaki temel farklarla ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Türkiye'de dış kuvvetlerin ve kütle hareketlerinin etkisiyle şekillenen yer şekilleri incelendiğinde; toprağın dış etkenlerle süpürülmesi (erozyon) ile arazinin bir yamaç boyunca kayması (heyelan) olaylarının birbirine karıştırıldığı görülmektedir. Bu iki doğa olayının oluşum mekanizmaları ve sonuçları dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi erozyon ve heyelanı birbirinden ayıran temel bir farktır?

Türkiye'de yer şekillerinin oluşum ve değişim süreçlerinde etkili olan dış kuvvetler ile kütle hareketleri, arazi yapısı ve iklim özelliklerine bağlı olarak farklı dinamiklerle gerçekleşir. Erozyon ve heyelan olayları sıklıkla birbirine karıştırılsa da oluşum hızları, etkilediği derinlik ve temel nedenleri bakımından belirgin farklara sahiptir.

Buna göre, erozyon ve heyelan olaylarının karşılaştırılmasıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?