Examkin

Türkiye'nin Dağları

84 soru

Soru 81Soru →

Türkiye'de dağların kıyı çizgisine göre konumu ve yükselti değerleri, kıyı ile iç kesimler arasındaki ulaşım olanaklarını ve limanların hinterland (art bölge) genişliğini doğrudan etkiler. Karadeniz kıyı kuşağında yer alan limanların büyük bir kısmında dağların hemen kıyıdan yükselmesi hinterlandı daraltırken, Samsun Limanı bu durumun en belirgin istisnasını oluşturur.

Samsun Limanı'nın Karadeniz'deki diğer limanlara göre daha geniş bir hinterlanda sahip olmasında, bölgedeki hangi dağ sırasının yükseltisinin az olması ve kıyıdan daha geride uzanması temel etkendir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Canik Dağları

Cevap

Samsun Limanı'nın geniş bir hinterlanda sahip olmasının temel nedeni Canik Dağları'nın yükseltisinin az olması ve kıyıdan daha geride uzanmasıdır.
Doğru seçenek olan dağ sırası, Orta Karadeniz'de Samsun'un hemen arkasında yer alır. Bu dağlar, Batı ve Doğu Karadeniz'deki dağlar gibi 2500-3000 metrelere ulaşmaz; aksine daha aşınmış ve alçak bir yapıdadır. Ayrıca kıyı çizgisine olan mesafesi, geniş bir delta ovası (Çarşamba ve Bafra) oluşumuna ve iç kesimlere kolay geçiş veren vadilere olanak sağlar. Bu durum Samsun'u Karadeniz'in en gelişmiş liman kenti yapmıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Karadeniz dağlarının genel özelliklerini analiz et.
Dağlar genellikle kıyıya paralel, yüksek ve kıyıya çok yakındır; bu da ulaşımı zorlaştırır.
Genel topografik yapının liman hinterlandına etkisini anlamak için gereklidir.
2
Orta Karadeniz bölümündeki (Samsun çevresi) istisnai durumu belirle.
Canik Dağları'nın yükseltisi 1000-1500 metre civarındadır ve kıyıdan ortalama 50-60 km içeriden başlar.
Samsun'un neden diğer Karadeniz illerinden farklı geliştiğini coğrafi olarak kanıtlamak için gereklidir.
3
Ulaşım ve ekonomi arasındaki ilişkiyi kur.
Alçak ve gerideki dağlar sayesinde demir yolu ve kara yolu iç kesimlere kolayca ulaşır, bu da hinterlandı genişletir.
Dağların yapısal özelliğinin ekonomik sonuca (liman gelişimi) bağlandığı aşamadır.

Anahtar Kavram

Dağların Uzanışının Hinterland ve Ulaşıma Etkisi

İpuçları

1
Karadeniz'in orta bölümünde dağların yükseltisinin azaldığını hatırlayın.
2
Samsun'un hinterlandının geniş olmasını sağlayan dağlar, Yeşilırmak ve Kızılırmak'ın denize döküldüğü ovaların gerisindedir.
3
Bu dağlar Orta Karadeniz'in karakteristik alçak dağ sırasıdır ve kıyıdan oldukça içeridedir.

Daha Fazla Pratik

Karadeniz'deki diğer limanların (Sinop, Trabzon) hinterland özelliklerini dağların konumuyla karşılaştırın.
Tahmini Süre:45s
Soru 82Soru →

Türkiye’nin yer şekilleri üzerine çalışma yapan bir araştırma grubunun hazırladığı raporda şu ifadelere yer verilmiştir:

- "İncelenen dağ sırası, yer kabuğunun sertleşmiş kısımlarının yan basınçlara uğrayarak kırılması (horst-graben sistemi) sonucunda oluşmuştur."
- "Ege Bölgesi'nde yer almasına rağmen, bölgedeki genel uzanışın aksine dağlar kıyı çizgisine paralel bir doğrultuda uzanmaktadır."
- "Bu uzanış biçimi nedeniyle kıyı ile iç kesimler arasındaki ulaşım zorlaşmış, hinterland alanı daralmıştır."

Bu raporda söz edilen dağ kütlesi aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Menteşe Dağları

Cevap

Menteşe Dağları, Ege Bölgesi'nde yer alan, kırıklı yapıda (horst) olmasına rağmen kıyıya paralel uzanmasıyla bilinen ve bu nedenle ulaşımı kısıtlayan dağ kütlesidir.
Menteşe Dağları, Muğla çevresinde yer alan ve horst-graben sistemiyle oluşmuş kırıklı dağlardır. Ege Bölgesi'nin genelinde dağlar kıyıya dik uzanırken, Menteşe yöresinde kıyı çizgisine paralel uzanırlar. Bu durum, bu yörede kıyı ile iç kesimler arasındaki ulaşımı zorlaştırır, yol yapım maliyetlerini artırır ve limanların (örneğin Marmaris, Fethiye gibi turistik limanlar) hinterlandının dar kalmasına neden olur.

Adım Adım Çözüm

1
Oluşum türünü belirle
Kırılma (Horst-Graben)
Soruda dağların sert tabakaların kırılmasıyla oluştuğu belirtilmiştir.
2
Bölgeyi tespit et
Ege Bölgesi
Metinde dağın Ege Bölgesi'nde bulunduğu açıkça ifade edilmiştir.
3
Uzanış doğrultusunu ve etkisini analiz et
Kıyıya paralel uzanış, dar hinterland
Ege'deki genel dik uzanışın aksine, Menteşe yöresinde dağlar paralel uzanarak ulaşımı ve ekonomik art bölgeyi kısıtlar.

Anahtar Kavram

Dağların Uzanış Doğrultusunun Ekonomik Etkileri ve Menteşe Yöresi İstisnası

İpuçları

1
Ege Bölgesi'nde dağların kıyıya dik uzanmadığı tek büyük istisnayı hatırlayın.

Daha Fazla Pratik

Menteşe yöresindeki paralel uzanışın kıyı tipi (Ria kıyı tipi) ve yağış miktarı üzerindeki etkilerini inceleyin.
Tahmini Süre:50s
Soru 83Soru →

Türkiye'de dağların kıyı çizgisine göre uzanış doğrultusu ve yükseltisi; bölge ekonomisinden iklim özelliklerine, ulaşımdan yerleşme dokusuna kadar geniş bir yelpazede belirleyici rol oynamaktadır. Özellikle Doğu Karadeniz sıradağlarının (Kaçkar Dağları) kıyıya paralel uzanması ve kıyıdan itibaren aniden yükselmesi bölgede kendine has coğrafi sonuçlar doğurmuştur. Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Doğu Karadeniz'deki bu dağlık yapının doğrudan bir sonucu olarak değerlendirilemez?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Limanların hinterlandının (art bölge) geniş olması ve kıyı boyunca büyük delta ovalarının oluşması

Cevap

Limanların hinterlandının geniş olması ve kıyı boyunca büyük delta ovalarının oluşması Doğu Karadeniz Dağları'nın kıyıya paralel ve yakın uzanmasının bir sonucu değildir.
Doğu Karadeniz'de Kaçkar Dağları gibi yüksek sıradağlar kıyıya paralel ve çok yakın uzandığı için limanların iç kesimlerle ulaşımı kısıtlıdır (dar hinterland). Ayrıca deniz aniden derinleştiği için akarsuların delta oluşturması zordur. Bu özellikler Ege gibi dağların dik uzandığı veya Orta Karadeniz gibi dağların alçak/geride olduğu bölgelere aittir.

Adım Adım Çözüm

1
Dağların uzanışının kıyı özelliklerine etkisini analiz etme
Doğu Karadeniz'de dağlar kıyıya paralel ve çok yakın (hemen kıyı gerisinde) yükselir.
Bu durum kıta sahanlığının (self alanı) son derece dar olmasına yol açar.
2
Liman ve hinterland ilişkisini değerlendirme
Dağlar ulaşımı engellediği için limanların art bölgesi (hinterland) dardır.
Hinterlandın geniş olması için dağların kıyıya dik uzanması veya kıyının gerisinde alçak olması gerekir (Orta Karadeniz - Samsun örneği gibi).
3
Yer şekli oluşumlarını kontrol etme
Kıyı derin olduğu için akarsuların getirdiği alüvyonlar birikip delta oluşturamaz; bunun yerine dalga aşındırmasıyla falezler oluşur.
Delta oluşumu için sığ deniz (geniş kıta sahanlığı) gereklidir.

Anahtar Kavram

Dağların Uzanış Doğrultusunun Kıyı Şeridine Etkileri

İpuçları

1
Karadeniz limanlarından hangisinin (örneğin Samsun ve Trabzon) iç kesimlerle ulaşımının daha kolay olduğunu düşünün.
2
Bir kıyıda delta ovası oluşabilmesi için denizin sığ olması ve kıta sahanlığının geniş olması gerektiğini hatırlayın.

Daha Fazla Pratik

Türkiye'deki dağların uzanışının Marmara ve Ege kıyılarındaki etkilerini Doğu Karadeniz ile kıyaslayarak çalışın.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 84Soru →

Türkiye’de dağların kıyı çizgisine göre uzanış doğrultusu; ulaşım ağlarının yönünü, yol yapım maliyetlerini ve limanların art bölge (hinterland) kapasitesini belirleyen temel faktörlerden biridir.

Buna göre, yer şekillerinin ulaşım üzerindeki etkisiyle ilgili;

I. Kuzey Anadolu Dağları’nın kıyıya paralel uzanması, Karadeniz Bölgesi’nde kıyı ile iç kesimler arasındaki demir yolu bağlantısının kısıtlı kalmasına neden olmuştur.
II. Ege Bölgesi’nde dağların kıyıya dik uzanması, kara ve demir yolu ulaşımının graben alanları boyunca iç kesimlere doğru kolayca gelişmesini sağlamıştır.
III. Menteşe Yöresi’nde dağların uzanış biçimi ve engebeli yapı, bu alanın ana ulaşım güzergâhları üzerinde yer almasını sağlayarak ulaşım kolaylığını artırmıştır.

yargılarından hangileri doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: I ve II

Cevap

Dağların uzanışının Karadeniz'de demir yolunu kısıtladığı ve Ege'de grabenler boyunca kolaylaştırdığı yargıları doğrudur (I ve II).
Karadeniz'de dağların paralel uzanması iç kesimlere demir yolu geçişini engellerken, Ege'de dik uzanış grabenlerin doğal yol olarak kullanılmasını sağlar. Bu nedenle I ve II numaralı yargılar doğrudur.

Adım Adım Çözüm

1
Kuzey Anadolu Dağları'nın (Karadeniz) etkisini analiz etme
Dağlar kıyıya paralel ve hemen kıyı gerisinden yükseldiği için kıyı ile iç kesim ulaşımı zordur, demir yolu bağlantısı sadece Samsun ve Zonguldak gibi noktalarda mümkündür.
Paralel uzanış bir set (bariyer) görevi görür.
2
Ege Bölgesi'ndeki genel dağ uzanışını değerlendirme
Dağlar kıyıya dik (enine) uzandığı için aradaki çöküntü alanları (grabenler) doğal ulaşım koridorları oluşturur.
Dik uzanış, denizel etkinin ve ulaşım hatlarının iç kesimlere sızmasına izin verir.
3
Menteşe Yöresi'nin özel durumunu inceleme
Menteşe Yöresi, Ege'nin geri kalanının aksine dağların kıyıya paralel-çapraz uzandığı, çok engebeli ve ana yolların uzağında (sapa) kalan bir yerdir.
Bu bölgede yer şekilleri ulaşımı kolaylaştırmaz, aksine zorlaştırır.

Anahtar Kavram

Dağların kıyıya göre uzanışının ulaşım maliyeti ve hinterland üzerindeki etkisi.

İpuçları

1
Ege Bölgesi'ndeki Muğla (Menteşe) çevresinin ulaşım açısından İzmir ile aynı kolaylığa sahip olup olmadığını düşünün.

Daha Fazla Pratik

Limanların hinterland genişliğini etkileyen diğer faktörleri (sanayi, ticaret) inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 15s
ÖncekiSayfa 5 / 5
Türkiye'nin Dağları — KPSS Genel Yetenek - Genel Kültür — Sayfa 5 | Examkin