Türkiye'nin Ovaları

Akarsuların taşıdıkları alüvyonları, gel-git etkisinin az olduğu ve kıta sahanlığının geniş olduğu deniz kıyılarında biriktirmesi sonucunda delta ovaları oluşur. Bu bilgiler doğrultusunda, aşağıdaki ovalardan hangisi bir delta ovasıdır?

Türkiye'de bazı düzlükler, jeolojik süreçler içerisinde (özellikle Kuvaterner'de) geniş alan kaplayan göllerin kuruması veya tabanlarının alüvyonlarla dolması sonucu oluşan 'eski göl tabanı' ovalarıdır. Bu tür ovalar genellikle drenajın zayıf olduğu, toprakta kireç ve tuz birikiminin görülebildiği alanlardır.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Türkiye'deki 'eski göl tabanı' ovalarına en belirgin örnektir?

Türkiye'nin yer şekilleri özellikleri dikkate alındığında, ovaların oluşumunda tektonik hareketler, karstik süreçler ve akarsu biriktirmesi gibi farklı faktörlerin etkili olduğu görülür. Akdeniz Bölgesi, bu farklı ova türlerinin aynı coğrafi bölge içerisinde görülebildiği bir yapıya sahiptir.

Buna göre; oluşum kökeni tektonik olan Amik Ovası ile aşağıda verilen ovalardan hangisi aynı oluşum grubunda yer alır?

Türkiye'nin yer şekilleri incelendiğinde, Ege Denizi kıyısındaki delta ovalarının (Menemen, Selçuk, Balat, Dikili) kıyı çizgisi boyunca kapladığı alanın Karadeniz ve Akdeniz kıyılarındaki delta ovalarına göre daha geniş olması aşağıdakilerden hangisiyle açıklanabilir?

Türkiye'de kalker (kireç taşı) ve jips (alçı taşı) gibi eriyebilen kayaçların bulunduğu sahalarda, yer altı ve yer üstü sularının aşındırması sonucu geniş çukurluklar oluşur. Bu çukurlukların zamanla alüvyonlarla dolmasıyla meydana gelen düzlüklere 'karstik ova' adı verilir. Buna göre, aşağıdaki ovalardan hangisi bu şekilde oluşan bir karstik ovadır?

Türkiye'nin batı ve güneybatı kesimlerinde karstik arazilerin yaygın olmasına bağlı olarak erime sonucunda oluşan büyük çukurların (polye) alüvyonla dolması sonucunda "karstik ovalar" meydana gelmiştir. Buna göre, aşağıdakilerden hangisi bu şekilde oluşan bir karstik ovadır?

Kıta sahanlığının dar olduğu derin kıyılarda akarsuların biriktirme yapması güçleştiğinden delta ovalarının gelişimi kısıtlanır. Türkiye'nin Karadeniz ve Akdeniz kıyılarında dağların uzanış biçimine bağlı olarak delta oluşumunun sınırlı kaldığı pek çok alan bulunmaktadır. Ancak bu bölgelerde yer alan Çukurova, Bafra ve Çarşamba gibi ovalar, dağların kıyıya paralel uzandığı bu kuşaklarda devasa birer birikim sahası oluşturmuştur. Bu ovaların ortak oluşum avantajı aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de kıyı ovalarının oluşumunda en önemli paya sahip olan delta ovalarının gelişimi; kıta sahanlığının genişliği, akarsuyun taşıdığı yük miktarı ve kıyıdaki akıntı şiddeti gibi faktörlere bağlıdır. Bir kıyıda denizin aniden derinleşmesi ve kıta sahanlığının dar olması, alüvyonların birikerek deniz yüzeyine ulaşmasını engeller.

Buna göre, yer şekilleri ve kıyı özellikleri dikkate alındığında, aşağıdaki alanların hangisinde kıta sahanlığının dar olması nedeniyle delta ovası oluşumu için gerekli olan coğrafi koşulların en elverişsiz olduğu söylenebilir?

Türkiye'nin yer şekilleri içerisinde geniş yer kaplayan ovalar; oluşum kökenleri, bulundukları coğrafi konum ve fiziksel özellikleri bakımından büyük farklılıklar gösterir.

Buna göre, Türkiye'deki ovaların genel özellikleri dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisinin tüm ovalar için ortak bir özellik olduğu söylenemez?

Akarsuların taşıdığı alüvyonları denize döküldükleri sığ kıyılarda biriktirmesiyle oluşan geniş düzlüklere delta ovası denir. Türkiye'de kıyı çizgisinin girintili çıkıntılı olması ve nehirlerin bol malzeme taşıması bu ovaların oluşumunu kolaylaştırmıştır.

Buna göre, aşağıda verilen ovalardan hangisi bu şekilde oluşan bir delta ovasıdır?

Türkiye'deki ovalar oluşum kökenlerine göre tektonik, karstik ve delta ovaları gibi farklı gruplara ayrılmaktadır. Aşağıdaki tabloda bazı ovalar ve bu ovaların oluşum türleri eşleştirilmiştir:

Buna göre, tablodaki ovalardan hangisinin oluşum türü yanlış eşleştirilmiştir?

Türkiye'de delta ovalarının oluşabilmesi için kıta sahanlığının geniş (kıyının sığ) olması, kıyıda güçlü dalga ve akıntıların bulunmaması ve akarsuyun bol miktarda alüvyon taşıması gerekir. Bu şartların sağlandığı Orta Karadeniz ve Çukurova gibi alanlarda geniş deltalar oluşurken, bazı büyük akarsularımızın ağız kısmında beklenen büyüklükte deltalar meydana gelememiştir.

Buna göre; Sakarya Nehri'nin döküldüğü Karadeniz kıyılarında, Kızılırmak'ın oluşturduğu Bafra Ovası gibi geniş bir deltanın oluşmamasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'nin jeolojik yapısı ve tektonik hareketliliği göz önüne alındığında, ovaların büyük bir kısmının aktif fay hatları ile paralellik gösterdiği görülmektedir. Kuzey Anadolu Fay Hattı ($KAF$), Doğu Anadolu Fay Hattı ($DAF$) ve Batı Anadolu Fay Hattı ($BAF$) üzerinde çok sayıda tektonik (çöküntü) ovası yer alır.

Buna göre, aşağıda verilen ovalardan hangisi oluşum kökeni bakımından bu genellemenin dışında kalarak farklı bir süreçle meydana gelmiştir?

Türkiye'nin yer şekilleri içerisinde ovalar; oluşum kökenlerine göre tektonik, karstik ve delta ovaları olarak sınıflandırılmaktadır. Bu ovaların dağılışı, Türkiye'nin jeolojik yapısı ve jeomorfolojik gelişimi ile doğrudan ilişkilidir.

Aşağıda bazı oluşum özellikleri verilmiştir:

I. Çözünebilen kayaçların bulunduğu alanlardaki karstik süreçlerle (polye) oluşan ovalar.
II. Akarsu biriktirmesiyle kıyı çizgisinin deniz yönünde ilerlemesi sonucu oluşan ovalar.
III. Levha hareketlerine bağlı çöküntü alanlarında (graben veya dağ içi) gelişen ovalar.

Buna göre; I, II ve III numaralı oluşum türlerine sırasıyla örnek teşkil eden ovaların batıdan doğuya doğru sıralanışı aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

Coğrafya dersinde öğrencilerine Türkiye'deki ovaların oluşum mekanizmalarını anlatan bir öğretmen, tahtaya üç farklı ovanın belirgin özelliklerini şu şekilde yazmıştır:

• X Ovası: Kireç taşı (kalker) tabakalarının yaygın olduğu sahada, kimyasal çözünme süreçlerine bağlı olarak gelişmiş polye özelliğindeki düzlüklerdir.
• Y Ovası: Levha hareketlerine bağlı olarak gelişen ve Kuzey Anadolu Fay Zonu (KAFZ) üzerinde yer alan çöküntü hendeği içinde alüvyal dolgularla oluşmuştur.
• Z Ovası: Akarsu havzasındaki erozyonla taşınan kırıntılı malzemelerin, gelgit genliğinin düşük ve kıta sahanlığının geniş olduğu kıyı kuşağında birikmesiyle meydana gelmiştir.

Bu özelliklere göre X, Y ve Z ovaları aşağıdakilerin hangisinde doğru örneklendirilmiştir?

Türkiye'nin genç oluşumlu bir arazi yapısına sahip olması; tektonizma ve epirojenez gibi iç kuvvetlerin yer şekilleri üzerindeki etkisini belirgin kılmıştır. Bu durumun bir sonucu olarak ülkemizdeki ovaların büyük bir bölümü, aktif fay hatları üzerindeki çöküntü alanlarında (tektonik havzalarda) gelişim göstermiştir.

Bu şekilde oluşan ovaların genel özellikleri dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi bu ovaların tümü için geçerli bir özellik değildir?

Coğrafya dersinde ovalar konusuna giriş yapan bir öğretmen şu bilgileri vermiştir:

'Ovalarımız oluşum süreçlerine göre üç ana gruba ayrılır. Birincisi, akarsuların karalardan taşıdığı malzemeleri deniz kıyısında biriktirmesiyle oluşan delta ovalarıdır. İkincisi, sular tarafından kolayca çözünebilen kayaçların yaygın olduğu Akdeniz Bölgesi'nde (özellikle Teke ve Taşeli yörelerinde) erime çukurlarında oluşan karstik ovalardır. Üçüncüsü ise fay hatlarındaki çökmelerle meydana gelen çukurlukların dolmasıyla oluşan tektonik ovalardır.'

Öğretmenin bu giriş açıklamalarına göre, bir kıyıda delta ovası oluşabilmesi için aşağıdaki koşullardan hangisinin bulunması zorunludur?

Türkiye'nin jeomorfolojik yapısı incelendiğinde, yer şekillerinin uzanışına ve genel yükselti karakterine bağlı olarak ovaların deniz seviyesinden olan yükseltilerinin batıdan doğuya doğru belirgin bir şekilde arttığı görülür. Bu durum, ovaların iklim özelliklerini ve üzerinde yürütülen tarımsal faaliyetlerin çeşitliliğini doğrudan etkiler.

Buna göre, aşağıda verilen ovalardan hangisinin deniz seviyesinden ortalama yükseltisi diğerlerine göre daha fazladır?

Türkiye'de kalker, jips ve kaya tuzu gibi suda kolay çözünebilen kayaçların bulunduğu arazilerde, erime sonucu oluşan çukurlukların alüvyonlarla dolmasıyla "Karstik Ovalar" meydana gelir. Bu ovalara coğrafya literatüründe "Polye" adı da verilmektedir. Buna göre, aşağıdakilerden hangisi bu şekilde oluşan bir ovadır?

Türkiye'nin jeomorfolojik gelişimi incelendiğinde, ovaların büyük bir bölümünün fay hatlarına bağlı çöküntü alanlarında (tektonik) oluştuğu görülür. Ancak bazı ovalar, bulundukları bölgenin litolojik yapısına bağlı olarak karstlaşma süreci (erime) sonucunda şekillenmiştir.

Buna göre, aşağıda verilen ovalardan hangisi oluşum kökeni bakımından diğerlerinden farklıdır?