Hukukun Temel Kavramları

Hukuk doktrininde yer alan temel hukuk türleri ve bu türlerin kapsamlarına ilişkin aşağıdaki tablo oluşturulmuştur:

Buna göre, tabloda X ve Y ile belirtilen yerlere gelmesi gereken kavramlar aşağıdakilerden hangisinde doğru eşleştirilmiştir?

Hukuk uygulamasında, bir ülkede belirli bir dönemde yürürlükte bulunan ve yetkili makamlarca usulüne uygun şekilde konulmuş yazılı hukuk kuralları ile toplumda kendiliğinden oluşup hukuk düzenince tanınan yazısız hukuk kurallarının (örf ve adet hukuku) oluşturduğu bütünü analiz eden bir hukukçu için; 'pozitif hukuk' ve 'mevzu hukuk' kavramları arasındaki kapsam ilişkisiyle ilgili ulaşılabilecek en isabetli çıkarım aşağıdakilerden hangisidir?

Hukuki işlemlerin hükümsüzlük halleri doktrinde ve uygulamada çeşitli ölçütlere göre tasnif edilmektedir. Bu tasniflerden birinde işlemin "kurucu unsurlarındaki eksiklik" ile "geçerlilik şartlarındaki emredici kurallara aykırılık" temel ayrım noktasını oluşturur. Birinci durumda işlem hukuk aleminde hiçbir zaman varlık kazanmazken, ikinci durumda işlem kurucu unsurları tam olsa dahi emredici kurallara aykırılık nedeniyle "ölü doğmuş" kabul edilir.

Buna göre, aşağıdaki hukuki uyuşmazlıkların hangisinde, mahkemenin işlemin kurucu unsurlarındaki bir eksiklik nedeniyle davanın her aşamasında ve herhangi bir süreye bağlı olmaksızın "yokluk" tespitinde bulunması gerekir?

Hukuka aykırı bir idari işlemin, idari yargı yerleri (mahkemeler) tarafından iptal davası sonucunda ortadan kaldırılması ve işlemin tüm sonuçlarıyla sona ermesi şeklinde uygulanan yaptırım aşağıdakilerden hangisidir?

Hukuk sistemimizde bir hukuki işlemin kurucu unsurlarından en önemlisi 'irade beyanı'dır. Bir kimsenin, ağır maddi cebir (fiziki güç kullanılarak elinin zorla tutulup imzaya zorlanması) veya hipnoz altındayken gerçekleştirdiği iddia edilen bir işleme, irade beyanının hiç oluşmamış kabul edilmesi nedeniyle uygulanacak hukuki yaptırım aşağıdakilerden hangisidir?

Türk hukuk sisteminde, kanun koyucu tarafından bir meselenin bilerek ve isteyerek düzenlenmediği; ancak uyuşmazlığın çözümünün 'hakkaniyet', 'haklı sebepler' veya 'halin icabı' gibi esnek ve genel nitelikli kavramlar aracılığıyla hâkimin somut olayı değerlendirme yetkisine bırakıldığı durum aşağıdakilerden hangisidir?

Türk hukuk sisteminde hâkimin uyuşmazlıkları çözerken karşılaştığı boşluk türleri ve bu boşlukları doldurma yöntemlerine ilişkin;

I. Kanun koyucunun bir konuyu bilerek düzenlemediği ve çözümün somut olayın özelliklerine göre belirlenmesini hâkime bıraktığı durumlarda 'kural içi boşluk' söz konusudur ve hâkim bu boşluğu hukuk yaratarak doldurur.
II. Somut uyuşmazlığa uygulanacak ne yazılı bir kuralın ne de örf ve âdet hukuku kuralının bulunması durumunda 'hukuk boşluğu' oluşur; bu durumda hâkim 'hukuk yaratma' yetkisini kullanır.
III. Kanunda bir hüküm bulunmasına rağmen, bu hükmün lafzı itibarıyla olaya uygulanmasının kanunun amacıyla bağdaşmadığı veya adaletsiz sonuçlar doğurduğu durumlarda 'örtülü boşluk' mevcuttur.

Yukarıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

Karayolları Trafik Kanunu'na aykırı hareket eden bir sürücüye, yetkili makamlarca idari para cezası uygulanması veya ehliyetine el konulması, bu kuralın ihlali karşısında devletin meşru zorlama gücünü kullanmasıdır. Bu durum, hukuk kurallarını din, ahlak ve görgü kuralları gibi diğer sosyal düzen kurallarından ayıran hangi temel kavram ile ifade edilmektedir?

Bir hukuk reformu çalışma grubunun hazırladığı ön rapor metninde şu ifadeler yer almaktadır:

- I. Sadece yetkili makamlarca yürürlüğe konulmuş olan yazılı kurallar bütünü.
- II. Bir ülkede belirli bir zamanda yürürlükte bulunan yazılı ve yazılı olmayan kuralların tamamı.
- III. İnsan aklıyla ulaşılan, olması gereken, adaleti temel alan ideal kurallar.

Raporda yer alan bu tanımlar, hukuk bilimindeki hangi kavramlarla sırasıyla örtüşmektedir?

Bir hukuk kurultayında sunulan tebliğde şu ifadelere yer verilmiştir: "Hukuk uygulayıcıları uyuşmazlıkları çözerken sadece anayasa, kanun ve yönetmelik gibi yetkili makamlarca yazılı hale getirilmiş metinlere değil; aynı zamanda toplumun vicdanından süzülüp gelen ve devlet tarafından kabul gören yazısız geleneklere de başvururlar. Bununla birlikte, yürürlükteki hukuk her ne kadar bağlayıcı olsa da, her zaman adaleti ve insan haklarını en üst seviyede gerçekleştirmeyi amaçlayan bir ideal hukuk anlayışı da mevcudiyetini korur."

Bu tebliğde geçen "yazılı ve yazısız kuralların bütünü" ile "adaleti amaçlayan ideal hukuk" kavramları sırasıyla aşağıdakilerin hangisinde doğru ifade edilmiştir?

Bir ülkede yetkili makamlar tarafından yürürlüğe konulmuş olan sadece 'yazılı' hukuk kurallarını ifade eden kavram ile bu yazılı kuralların yanı sıra toplumda uygulanan 'yazısız' kuralları da kapsayan kavram arasındaki ilişki dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Türk hukuk sisteminde bir hukuki işlemin kurucu unsurlarının mevcut olmasına karşın, işlemin emredici hukuk kurallarına, kamu düzenine veya ahlaka aykırı olması durumu ile işlemin kurucu unsurlarından birinin eksikliği nedeniyle hiç oluşmamış sayılması durumu arasındaki fark, yaptırım türlerinin belirlenmesinde esastır.

Buna göre, aşağıda verilen hukuki olay ve bu olaya bağlanan hükümsüzlük türü eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?

Türkiye Cumhuriyeti'nin mevcut hukuk düzeninde, normlar hiyerarşisi ilkesi uyarınca farklı hukuki metinler arasında bir öncelik sıralaması bulunmaktadır. Bir idari uyuşmazlığın çözümünde, aynı konuyu düzenleyen bir 'Kanun' maddesi ile bir 'Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi' (CBK) hükmünün birbiriyle açıkça çeliştiği tespit edilmiştir. Bu durumda, mahkemenin uyuşmazlığı karara bağlarken izlemesi gereken hukuki yaklaşım aşağıdakilerden hangisidir?

Resmi evlendirme memuru huzurunda gerçekleştirilmeyen bir evlilik akdi, hukukun aradığı temel kurucu unsurlardan birinin eksik olması nedeniyle hukuk dünyasında hiç doğmamış kabul edilir.

Bu durum Türk hukuk sisteminde aşağıdaki yaptırım türlerinden hangisi ile ifade edilir?

Günlük yaşamda bir arkadaşına yalan söyleyen birey, arkadaş çevresi tarafından ayıplanabilir veya kendi vicdanında huzursuzluk duyabilir. Ancak aynı bireyin, tanık olarak dinlendiği bir mahkemede yalan beyanda bulunması durumunda Türk Ceza Kanunu uyarınca hapis cezası ile cezalandırılması söz konusu olur. Bu iki durum arasındaki fark üzerinden yola çıkıldığında, hukuk kurallarını diğer sosyal düzen kurallarından ayıran temel özellik aşağıdakilerden hangisidir?

Toplumsal hayatı düzenleyen normatif sistemler (din, ahlak, görgü ve hukuk) arasındaki en temel ayrım noktalarından biri yaptırımın niteliği ve uygulanış biçimidir. Hukuk kurallarını diğer sosyal düzen kurallarından ayıran 'maddi yaptırım' (müeyyide) unsuru, sadece bir ceza türü olmasıyla değil; aynı zamanda bu yaptırımın 'dağınık ve kurumsallaşmamış' bir toplumsal tepki olmaktan çıkıp, merkezi bir otorite tarafından 'kurumsallaşmış cebir' (zorlama) niteliği kazanmasıyla tanımlanır.

Buna göre, hukuk kurallarının sahip olduğu 'kurumsallaşmış cebir' niteliği ve maddi yaptırım gücü aşağıdakilerden hangisini doğrudan zorunlu kılar?

Bir hukuk kuramcısı, 'Hukukun Kaynakları ve Uygulanması' üzerine yaptığı sunumda şu tespiti paylaşmıştır:

'Hukuk sistemi, sadece yasama ve yürütme organlarının kağıda döktüğü düzenlemelerden (I) ibaret görülmemelidir. Bir ülkenin gerçek hukuk düzeni, bu metinlerle birlikte hayatın içinden süzülüp gelen örf ve adet kurallarının tamamını (II) içine alan yaşayan bir organizmadır. Hukukçunun nihai hedefi ise bu yaşayan kuralları, insan aklının ve vicdanının emrettiği kusursuz adalet ölçütlerine (III) yaklaştırmaktır.'

Bu parçada numaralandırılmış bölümler ile atıfta bulunulan hukuk türleri aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru olarak verilmiştir?

Akıl hastalığı nedeniyle ayırt etme gücü (temyiz kudreti) bulunmayan bir yetişkinin, tapu memuru huzurunda kendisine ait bir taşınmazı satmak amacıyla yaptığı sözleşme, Türk hukukuna göre aşağıdaki yaptırımlardan hangisine tabidir?

Bir apartman dairesinde yaşayan kişinin, komşularına selam vermemesi üzerine mahalle sakinleri tarafından kınanması ve dışlanması ile aynı kişinin ödemekle yükümlü olduğu aidat borcunu ödememesi üzerine hakkında icra takibi başlatılması durumları arasındaki temel fark; hukuk kurallarının hangi özelliği ile açıklanabilir?

Bir uyuşmazlığın çözümü için ilgili kanun metinlerinde herhangi bir düzenleme bulunmadığını tespit eden bir hâkim, bu durumda öncelikle örf ve âdet hukukuna başvurmuş ancak orada da somut olaya uygulanacak bir kural bulamamıştır.

Medeni Kanun hükümleri dikkate alındığında, hâkimin karşılaştığı bu boşluk türü ve uyuşmazlığın çözümü için izlemesi gereken yol ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?