Hukukun Yaptırımları (Müeyyideler)

72 soru

Soru 41Soru →

Hukuk kurallarının ihlali durumunda karşılaşılan yaptırımlar (müeyyideler), işlemin niteliğine ve ihlal edilen kuralın ait olduğu hukuk dalına göre çeşitlilik gösterir.

Buna göre;
I. Bir taşınmaz satış sözleşmesinin, kanunun emredici hükümlerine aykırı bir konuyla düzenlenmesi sonucu baştan itibaren geçersiz sayılması,
II. Bir kamu görevlisinin, mevzuatta belirtilen kılık ve kıyafet hükümlerine aykırı davranması nedeniyle amiri tarafından 'uyarma' cezasına çarptırılması,
III. Bir valilik tarafından alınan hukuka aykırı bir idari kararın, açılan dava sonucunda yargı organı tarafından hukuk aleminden silinmesi

öneklerinde belirtilen yaptırım türleri sırasıyla aşağıdakilerin hangisinde doğru olarak verilmiştir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Mutlak Butlan - Disiplin Cezası - İptal

Cevap

Sözleşmenin emredici hükümlere aykırılığı 'Mutlak Butlan', memura verilen uyarı 'Disiplin Cezası' ve idari işlemin yargı kararıyla kaldırılması 'İptal' yaptırımıdır.
Verilen örneklerin her biri farklı bir hukuk alanı ve yaptırım türünü temsil etmektedir. Birinci örnekteki emredici hükümlere aykırılık özel hukukta mutlak butlana yol açar. İkinci örnekteki memur yaptırımı, memuriyet hukukuna özgü bir disiplin cezasıdır. Üçüncü örnekte idari işlemin hukuk dünyasından silinmesi ise idari yargıya has olan iptal müeyyidesidir.

Adım Adım Çözüm

1
Birinci örnekteki sözleşme sakatlığını analiz et.
Mutlak Butlan
Sözleşmenin kurucu unsurları (taraflar, irade beyanı, konu) tam olsa da içeriği kanunun emredici hükümlerine aykırıysa, bu işlem baştan itibaren geçersizdir ve sonradan geçerli hale getirilemez.
2
İkinci örnekteki memur cezasını sınıflandır.
Disiplin Cezası
Bir kamu kurumuna bağlı olarak çalışan kişilerin, kurum içi düzeni ve görevlerini ihlal etmeleri durumunda karşılaştıkları özel yaptırımlara (uyarma, kınama vb.) disiplin cezası denir.
3
Üçüncü örnekteki idari yargı işlemini değerlendir.
İptal
İdarenin hukuka aykırı olan tek taraflı işlemlerinin, yetkili yargı mercileri tarafından geçmişe etkili olarak ortadan kaldırılmasını sağlayan yaptırım türü iptaldir.
4
Sıralamayı seçeneklerle karşılaştır.
Mutlak Butlan - Disiplin Cezası - İptal
Bulunan üç yaptırımın doğru sıralaması sadece belirtilen seçenekte yer almaktadır.

Anahtar Kavram

Hukukun Yaptırımları: Özel ve Kamu Hukuku Ayrımı

İpuçları

1
İşlemin yapıldığı andan itibaren ölü doğması mutlak butlan veya yokluk ile ilgilidir.
2
Kamu çalışanlarına verilen uyarma, kınama gibi cezaların genel kategorisini düşünün.
3
İdari yargıda hukuka aykırı bir işlemin geçmişe dönük geçersiz kılınmasının teknik adını hatırlayın.

Daha Fazla Pratik

Farklı yaptırım türlerinin hangi hukuk dallarında (Borçlar, İdare, Ceza) karşımıza çıktığını gösteren bir tablo hazırlayarak kavramları pekiştirebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 42Soru →

Bir kimsenin, mülkiyetinde bulunan bir taşınır malı teslim etme borcunu vadesi gelmesine rağmen kendi rızasıyla yerine getirmemesi üzerine, alacaklının talebiyle yetkili devlet makamlarınca bu malın borçludan zorla alınarak alacaklıya verilmesi şeklinde uygulanan yaptırım aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Cebri İcra

Cevap

Hukuk kuralları tarafından yüklenen bir borcun devlet gücüyle zorla yerine getirilmesini sağlayan yaptırım türü Cebri İcra olarak adlandırılır.
Cebri icra, hukuk düzeninin bir kimseden beklediği davranışı o kişinin yapmaması durumunda, kamu gücü (devlet) kullanılarak bu davranışın zorla gerçekleştirilmesidir. Soruda belirtilen 'malın borçludan zorla alınarak alacaklıya verilmesi' durumu, bu yaptırımın en temel örneğidir.

Adım Adım Çözüm

1
Olaydaki hukuka aykırı durumu belirle
Geçerli bir borç (taşınır mal teslimi) vadesinde yerine getirilmemiştir.
Yaptırım türünü belirlemek için önce ihlal edilen hukuki yükümlülüğün niteliği anlaşılmalıdır.
2
Devletin müdahale şeklini analiz et
Devlet, malın borçludan zorla alınmasını ve alacaklıya teslimini sağlamaktadır.
Hangi yaptırımın uygulandığını anlamak için devletin tepkisinin (zorlama, ceza, geçersiz kılma vb.) ne olduğu belirlenmelidir.
3
Yaptırım türünü sınıflandır
Borcun zorla yerine getirilmesi 'Cebri İcra' tanımına uymaktadır.
Tazminat para ödemeye, Ceza cezalandırmaya, İptal işlemi yok etmeye yöneliktir; Cebri İcra ise ödevin aynen ifasına yöneliktir.

Anahtar Kavram

Cebri İcra

İpuçları

1
Bu yaptırım türünde devletin 'zorlayıcı' gücü devreye girmektedir.
2
Amacı borcun aynen yerine getirilmesini sağlamaktır, yani borçlu neyi yapmadıysa o iş zorla yaptırılır.
3
İcra daireleri ve memurları aracılığıyla taşınmazların boşaltılması veya bir borcun tahsil edilmesi bu kapsamdadır.

Daha Fazla Pratik

İdari yaptırımlardan biri olan 'İptal' yaptırımının uygulama alanlarını incelemek, bu konudaki farkları pekiştirecektir.
Tahmini Süre:45s
Soru 43Soru →

Bir kimsenin borçlandığı bir edimi (yükümlülüğü) kendi rızasıyla zamanında yerine getirmemesi durumunda; alacaklının talebi üzerine devlet gücü aracılığıyla bu edimin zorla yerine getirilmesini sağlayan hukuk yaptırımı aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Cebri icra

Cevap

Edimin borçlu tarafından rızasıyla yerine getirilmemesi durumunda devlet gücüyle zorla yaptırılan müeyyide türü cebri icradır.
Cebri icra, hukuk kurallarına aykırı hareket ederek yükümlülüğünü yerine getirmeyen kişilerin, devlet organları (icra müdürlükleri gibi) vasıtasıyla bu yükümlülüğe zorlanmasıdır. Sorudaki 'zorla yerine getirme' vurgusu doğrudan bu yaptırıma işaret eder.

Adım Adım Çözüm

1
Soru kökündeki anahtar kavramları (borcun ifa edilmemesi, devlet gücü, zorla yerine getirme) analiz et.
Bu durumun özel hukuktan kaynaklanan bir borcun yerine getirilmemesiyle ilgili olduğu belirlenir.
Yaptırımın hangi hukuki durumu düzeltmeye çalıştığını anlamak için.
2
Tanımlanan özellikleri yaptırım türleriyle eşleştir.
"Zorla yerine getirme" ifadesinin hukuktaki karşılığının cebri icra olduğu saptanır.
Kavramsal tanım birliği sağlamak için.

Anahtar Kavram

Hukukun Yaptırımları - Cebri İcra

İpuçları

1
Soru kökündeki 'zorla yerine getirme' ve 'devlet gücü' ifadelerine odaklanın.

Daha Fazla Pratik

Cebri icra ile tazminat arasındaki farkı pekiştirmek için zararın giderilmesi üzerine kurulu senaryoları inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:45s
Soru 44Soru →

Bir gazetenin, ünlü bir iş insanı hakkında gerçeğe aykırı ve asılsız haberler yaparak bu kişinin toplum nezdindeki itibarını zedelemesi üzerine, iş insanı mahkemeye başvurmuştur. Yapılan yargılama sonucunda mahkeme, söz konusu gazetenin mağdur edilen iş insanına yaşadığı manevi yıkımın ve itibar kaybının bir nebze de olsa telafi edilmesi amacıyla belirli bir miktar para ödemesine hükmetmiştir.

Bu olayda, mahkemenin verdiği karar aşağıdaki yaptırım (müeyyide) türlerinden hangisinin kapsamına girmektedir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Tazminat

Cevap

Hukuka aykırı davranışlarla kişilere verilen zararın giderilmesini amaçlayan yaptırım olan tazminat
Doğru seçenek olan tazminat, bir kişinin hukuka aykırı bir eylemle başkasına verdiği maddi veya manevi zararı ödemekle yükümlü tutulmasıdır. Senaryoda sanatçının kişilik haklarına yapılan saldırı bir haksız fiildir ve mahkemenin bu zararı gidermek için belirlediği ödeme doğrudan bir tazminattır.

Adım Adım Çözüm

1
Olaydaki hukuka aykırılığın ve sonucunun tespiti
Bir haksız fiil (asılsız haber) ve bunun sonucunda kişisel haklarda bir zarar (manevi yıkım/itibar kaybı) oluşmuştur.
Yaptırım türünü belirlemek için önce hukuka aykırılığın niteliği anlaşılmalıdır.
2
Mahkemenin hükmettiği ödemenin amacının analizi
Mahkeme, bu paranın devlete değil, doğrudan zarar gören kişiye ödenmesine ve zararın telafi edilmesine karar vermiştir.
Ceza ile tazminat arasındaki en temel fark, paranın kime ve ne amaçla ödendiğidir.
3
Yaptırım türünün sınıflandırılması
Zararın giderilmesi (tazmin edilmesi) amacıyla öngörülen bu yaptırım 'tazminat' olarak adlandırılır.
Hukuk kuralları gereği, haksız fiil sonucu oluşan maddi veya manevi eksilmenin giderilmesi tazminat müeyyidesidir.

Anahtar Kavram

Hukukta tazminat yaptırımı, bir kimsenin hukuka aykırı bir davranışı ile başkasına verdiği zararın giderilmesi işlemidir.

İpuçları

1
Mahkemenin verdiği kararın kime yönelik bir 'zarar giderme' amacı taşıdığına odaklanın.
2
Eğer bu para devlete ödenmesi gereken bir 'suç bedeli' olsaydı ceza olurdu; ancak burada kişiye ödenen bir 'zarar bedeli' söz konusu.
3
Hukukta 'telafi etmek' ve 'zararı karşılamak' ifadeleri doğrudan tazminat yaptırımını işaret eder.

Daha Fazla Pratik

İptal ve Hükümsüzlük arasındaki farkı anlamak için idari işlemler ile özel hukuk işlemlerinin geçersizlik hallerini inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 45Soru →

I.I. Resmi evlendirme memuru önünde yapılmayan bir evlilik işlemi,
II.II. Ayırt etme gücünden sürekli olarak yoksun olan bir kimsenin gerçekleştirdiği evlilik işlemi,
III.III. Hukuka aykırı bir idari işlemin, idari yargı mercileri tarafından geçmişe etkili olarak ortadan kaldırılması.

Yukarıda verilen durumların tabi olduğu hukuki yaptırım (müeyyide) türleri aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru olarak verilmiştir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Yokluk - Mutlak Butlan - İptal

Cevap

Verilen durumların yaptırım sırası 'Yokluk - Mutlak Butlan - İptal' şeklindedir.
Doğru yanıt olan seçenek, her üç durumu da hukuki niteliğine uygun şekilde eşleştirmiştir: Kurucu unsur eksikliği (resmi memur) yokluk; kanunun emredici hükmüne aykırı evlilik (ayırt etme gücü yokluğu) mutlak butlan; hukuka aykırı idari işlemin yargısal denetimi ise iptaldir.

Adım Adım Çözüm

1
II numaralı öncüldeki resmi memur yokluğu durumunu analiz etmek.
Hukuki işlemin oluşması için gerekli olan kurucu unsurlardan birinin (resmi memur) eksik olduğu saptanır.
Hukuk düzeninde kurucu unsurların eksikliği işlemin hiç doğmaması, yani 'yokluk' anlamına gelir.
2
IIII numaralı öncüldeki ayırt etme gücü yokluğu durumunu evlilik hukuku açısından değerlendirmek.
İşlemin kurucu unsurlarının tam olduğu ancak emredici hukuk kuralına (geçerlilik şartına) aykırılık bulunduğu saptanır.
Türk Medeni Kanunu uyarınca, ayırt etme gücü yokluğu evlilik işlemlerinde 'mutlak butlan' yaptırımına bağlanmıştır.
3
IIIIII numaralı öncüldeki idari işlemin yargı eliyle kaldırılmasını tanımlamak.
İdarenin tek yanlı işleminin hukuka aykırılık nedeniyle yargı organınca hükümsüz kılındığı görülür.
İdare hukukuna özgü olan ve sakat işlemin geçmişe etkili silinmesini sağlayan yaptırım türü 'iptal'dir.

Anahtar Kavram

Hukuki İşlemlerin Sakatlığı ve İdari Yaptırım Ayrımı

İpuçları

1
Bir hukuki işlemin hiç var olmaması ile sakat olarak doğması arasındaki farkı düşünün.
2
Evlilik hukukunda bazı durumlar (örn. ayırt etme gücü yokluğu) normalde yokluk olması beklense de kanun koyucu tarafından 'mutlak butlan' olarak belirlenmiştir.
3
İdari makamların yaptığı işlemlerin mahkemece geçersiz kılınmasına ne ad verildiğini hatırlayın; bu terim sadece idare hukukunda kullanılır.

Daha Fazla Pratik

Yokluk, mutlak butlan ve nisbi butlan örneklerini bir tablo üzerinde karşılaştırarak çalışmanız konuyu pekiştirecektir.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 46Soru →

Hukuk düzeninde, kişilerin kurallara aykırı davranışlarına veya hukuka aykırı şekilde kurmaya çalıştıkları işlemlere yönelik öngörülen yaptırımlar (müeyyideler) ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Ayırt etme gücüne sahip bir küçüğün, yasal temsilcisinin izni olmadan yaptığı ve kendisini borç altına sokan bir sözleşme 'yokluk' yaptırımı ile karşı karşıyadır.

Cevap

Ayırt etme gücüne sahip bir küçüğün yasal temsilci onayı olmadan yaptığı işlemin 'yokluk' olduğunu belirten ifade yanlıştır; çünkü bu durum 'tek taraflı bağlamazlık' yaptırımı ile sonuçlanır.
Ayırt etme gücüne sahip bir küçük (sınırlı ehliyetsiz), kendisini borç altına sokan bir işlemi yasal temsilcisinin (veli veya vasi) rızası olmadan yaparsa, bu işlem hukuk aleminde 'yok' sayılmaz, aksine 'tek taraflı bağlamazlık' (askıda hükümsüzlük) yaptırımına tabi olur. Bu durumda işlem küçüğü bağlamazken, karşı tarafı bağlar ve temsilcinin onayıyla (icazet) baştan itibaren geçerli hale gelebilir. 'Yokluk' ise işlemin kurucu unsurlarından birinin (örneğin resmi nikah memuru) hiç bulunmaması durumunda söz konusudur.

Adım Adım Çözüm

1
Yaptırım türlerinin tanımlarını analiz edin.
Yokluk, mutlak butlan, tek taraflı bağlamazlık, ceza, tazminat ve iptal gibi temel türler ayırt edilir.
Soruda yanlış olan ifadenin bulunması istenmektedir.
2
Seçeneklerdeki durumları ehliyet ve kurucu unsurlar açısından değerlendirin.
Ayırt etme gücü olan bir küçüğün (sınırlı ehliyetsiz) yaptığı işlemde kurucu unsurlar tamdır ancak geçerlilik şartı (veli/vasi onayı) eksiktir.
Kurucu unsur eksikliği ile geçerlilik şartı eksikliği arasındaki farkı saptamak gerekir.
3
Eksikliğin sonucunu doğru yaptırım türüyle eşleştirin.
Sınırlı ehliyetsizlerin rızasız işlemleri 'tek taraflı bağlamazlık' (askıda hükümsüzlük) ile sakattır.
Yanlış olan seçeneğin (C) saptanması bu adımda gerçekleşir.

Anahtar Kavram

Hukuki İşlemlerin Geçersizlik Halleri (Hükümsüzlük)

İpuçları

1
Hukuki işlemin sakatlığı; işlemin hiç doğmaması (yokluk) ile doğup geçersiz olması (butlan) arasında farklar içerir.
2
Onay (icazet) mekanizması sadece 'tek taraflı bağlamazlık' hallerinde işlemi geçerli hale getirebilir; yokluk veya mutlak butlanda bu mümkün değildir.
3
Sınırlı ehliyetsiz bir kişinin (örneğin 1616 yaşındaki bir gencin) velisinden habersiz taksitle telefon alması durumundaki yaptırımı düşünün.

Daha Fazla Pratik

Mutlak butlan ile nisbi butlan arasındaki 'kamu düzeni' ve 'irade sakatlığı' farklarını gözden geçirmek konuyu pekiştirmenize yardımcı olacaktır.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 47Soru →

Kamu hizmeti yürüten bir kurumda görevli memur (S)'nin, kurumun mesai saatlerine uymaması nedeniyle yetkili disiplin amiri tarafından 'aylıktan kesme' cezasına çarptırılması, hukuk sistemimizde öngörülen aşağıdaki yaptırım türlerinden hangisine bir örnektir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Disiplin cezası

Cevap

Memura uygulanan aylıktan kesme cezası bir disiplin cezasıdır.
Doğru cevap olan disiplin cezası; memur, asker veya öğrenci gibi özel bir hukuki statüye sahip kişilerin, bağlı bulundukları kurumun düzenini bozmaları nedeniyle karşılaştıkları yaptırım türüdür. Sorudaki memurun mesai saatlerine uymaması kurum içi düzenle ilgili bir ihlal olduğu için verilen ceza disiplin cezası kapsamındadır.

Adım Adım Çözüm

1
Olaydaki özneyi ve durumu analiz etme.
Özne bir devlet memurudur ve kurumun iç düzenine (mesai saatlerine) aykırı davranmıştır.
Yaptırımın türünü belirlemek için ihlal edilen kuralın niteliği ve kişinin statüsü önemlidir.
2
Uygulanan işlemin niteliğini belirleme.
İşlem, disiplin amiri tarafından verilen bir 'aylıktan kesme' cezasıdır.
Makam ve ceza türü, yaptırımın hangi hukuk dalı ve müeyyide kapsamında olduğunu gösterir.
3
Yaptırım türlerini karşılaştırma.
Disiplin cezaları; memur, öğrenci, asker gibi belirli bir statüde bulunanlara uygulanan özel yaptırımlardır.
İdari para cezası genel kitleye (trafik cezası gibi), adli para cezası ise suç işleyenlere mahkemece verilir.

Anahtar Kavram

Disiplin cezaları, belirli bir statü içindeki kişilerin iç düzen kurallarına aykırı davranışlarına verilen yaptırımlardır.

İpuçları

1
Yaptırımı uygulayan makamın bir disiplin amiri olduğuna ve kişinin memur statüsüne dikkat edin.
2
Toplumun geneline değil, sadece belirli bir kurum veya statüdeki kişilere uygulanan yaptırımları düşünün.

Daha Fazla Pratik

Memur disiplin cezalarının neler olduğunu (uyarma, kınama, aylıktan kesme vb.) ve hapis cezası gibi yaptırımların bu listede olmadığını incelemek konuyu pekiştirecektir.
Tahmini Süre:1m 0s
Soru 48Soru →

Trafik kurallarını ihlal ederek kırmızı ışıkta geçen ve bu esnada başka bir araca çarparak maddi hasara yol açan bir sürücüye, trafik ekiplerince idari para cezası uygulanmış; ayrıca açılan dava sonucunda mahkemece karşı tarafın zararını ödemesine karar verilmiştir.

Bu olayda, mahkemenin sürücüyü karşı tarafın zararını karşılamaya mahkum etmesi aşağıdaki yaptırım türlerinden hangisinin kapsamına girer?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Tazminat

Cevap

Mahkemenin karşı tarafın zararının ödenmesine karar vermesi 'tazminat' yaptırımıdır.
Tazminat, hukuka aykırı bir fiil sonucunda (bu olayda trafik kazası) başkasının mal veya şahıs varlığında meydana gelen zararın giderilmesi amacıyla uygulanan yaptırımdır. Soruda özellikle 'karşı tarafın zararının karşılanması' vurgulandığı için cevap tazminat olur.

Adım Adım Çözüm

1
Olaydaki yaptırımları ayrıştırın.
İdari para cezası (kamu düzeni için) ve zararı karşılama (şahsi hak için) şeklinde iki yaptırım bulunmaktadır.
Yaptırımlar, ihlal edilen kuralın niteliğine ve sonucuna göre çeşitlenir.
2
Zararın giderilmesi kavramını analiz edin.
Bir kimsenin malvarlığında meydana gelen eksilmenin (maddi hasar) giderilmesi söz konusudur.
Hukuka aykırı bir eylemle verilen zararın giderilmesi doğrudan tazminatın tanımıdır.
3
Diğer yaptırım türleriyle karşılaştırın.
Para cezası 'ceza' iken, mahkemenin zararın ödetilmesi kararı 'tazminat'tır.
Tazminat, suçun karşılığı olan bir ceza değil, haksız fiilin mali bir sonucudur.

Anahtar Kavram

Hukukun Yaptırım Türleri (Tazminat ve Ceza Farkı)

İpuçları

1
Yaptırımın amacına odaklanın; burada devletin değil, bir şahsın zararının giderilmesi söz konusudur.
2
Hukuka aykırı bir fiille birine zarar verildiğinde, bu zararın para veya başka bir yolla telafi edilmesi istenir.
3
Bir kişinin malvarlığında meydana gelen eksilmeyi gidermek amacıyla uygulanan bu müeyyide türü, 'ceza'dan farklı olarak zarar görenin tatminini amaçlar.

Daha Fazla Pratik

Tazminatın türlerini (maddi ve manevi tazminat) araştırarak kavramı derinleştirebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 0s
Soru 49Soru →

Antika eserlere ilgi duyan bir kişinin, satıcının kendisini yanıltması (hile) sonucunda aslında değersiz bir taklit olduğunu bilmediği bir vazoyu yüksek bir bedelle satın aldığı bir senaryoda; kurucu unsurları mevcut olan ancak irade sakatlığı ile sakatlanmış bu sözleşmeye uygulanacak yaptırım türü aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Nispi Butlan

Cevap

Nispi Butlan
Nispi butlan, bir hukuki işlemin kurucu unsurları ve emredici kurallara uygunluğu tam olmasına rağmen, işlemi yapan taraflardan birinin iradesinin hata, hile veya korkutma gibi nedenlerle sakatlanmış olması durumunda ortaya çıkar. Bu tür işlemler, iradesi sakatlanan kişi tarafından belirli bir süre içinde iptal edilene kadar geçerli kabul edilir. Sorudaki 'hile' durumu, klasik bir nispi butlan nedenidir.

Adım Adım Çözüm

1
Olaydaki hukuki işlemin yapısını analiz edin.
Sözleşme kurulmuştur ve taraflar, konu, irade açıklaması gibi kurucu unsurlar tamdır; bu nedenle 'Yokluk' söz konusu değildir.
Yaptırım türünü belirlemek için önce işlemin doğup doğmadığı kontrol edilmelidir.
2
Geçerlilik şartlarını kontrol edin.
Sözleşmenin konusu emredici kurallara veya genel ahlaka aykırı değildir; bu nedenle 'Mutlak Butlan' uygulanmaz.
Mutlak butlan, kamu düzenini ilgilendiren ağır eksikliklerde devreye girer.
3
İrade sakatlığını (hile) değerlendirin.
Alıcının satıcı tarafından yanıltılması (hile) bir irade sakatlığıdır. Türk Borçlar Kanunu'na göre iradesi sakatlanan taraf, sözleşmeyi nispi butlan yaptırımı uyarınca iptal edebilir.
Hata, hile ve ikrah (korkutma) durumlarında uygulanan temel yaptırım nispi butlandır.

Anahtar Kavram

İrade sakatlıkları (hata, hile, ikrah) durumunda uygulanan hükümsüzlük türü olan Nispi Butlan.

İpuçları

1
Hukuki işlemin tarafları ve konusu mevcut olduğuna göre, işlem 'doğmuş' mudur yoksa 'doğmamış' mıdır?
2
Satıcının alıcıyı yanıltması (hile), sözleşmenin kamu düzenine aykırı olduğu anlamına mı gelir, yoksa sadece bir kişinin kararı mı etkilenmiştir?
3
Hata, hile ve korkutma (ikrah) durumlarında işlemin 'baştan geçersiz' değil, sonradan 'iptal edilebilir' olduğunu hatırlayın.

Daha Fazla Pratik

Mutlak butlan ve yokluk arasındaki farkı pekiştirmek için 'resmi evlendirme memuru önünde yapılmayan evlilik' (yokluk) ile 'amca-yeğen arasındaki evlilik' (mutlak butlan) örneklerini inceleyin.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 50Soru →

Hukuka aykırı bir idari işlemin, idari yargı yerleri (mahkemeler) tarafından iptal davası sonucunda ortadan kaldırılması ve işlemin tüm sonuçlarıyla sona ermesi şeklinde uygulanan yaptırım aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: İptal

Cevap

İdari işlemlerin hukuka aykırılık nedeniyle yargı yoluyla ortadan kaldırılması 'İptal' yaptırımıdır.
İptal yaptırımı, kamu otoritesinin hukuka aykırı şekilde gerçekleştirdiği tek taraflı idari işlemlerin (örneğin haksız bir disiplin cezası veya hukuka aykırı bir inşaat ruhsatı) yargı yoluyla geçersiz kılınması ve hukuk aleminden tamamen silinmesi sürecini tanımlar.

Adım Adım Çözüm

1
İşlemin niteliğini belirleyin.
Soru kökünde belirtilen işlem bir 'idari işlem'dir (Belediye ruhsatı, memur ataması vb. gibi).
Yaptırım türünü doğru belirlemek için işlemin hangi hukuk dalına ait olduğunu anlamak gerekir.
2
Kararı veren organı analiz edin.
İşlem 'idari yargı' (İdare Mahkemesi, Danıştay vb.) tarafından denetlenmektedir.
İdari yargının temel müdahale aracı iptal kararıdır.
3
Sonucu değerlendirin.
İşlemin tüm sonuçlarıyla ortadan kalkması ve hiç yapılmamış sayılması durumunu ifade eden kavram seçilir.
Bu tanım doğrudan 'İptal' yaptırımına karşılık gelir.

Anahtar Kavram

İptal (İdari Yaptırım)

İpuçları

1
Bu yaptırım türü yalnızca 'idari işlemler' (kamu kurumlarının işlemleri) için söz konusudur.

Daha Fazla Pratik

İdari işlemlerin ortadan kaldırılması (İptal) ile özel hukuk sözleşmelerinin geçersizliği (Butlan) arasındaki farkları çalışarak kavramsal netlik sağlayabilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Soru kökünde 'İdari yargı' ve 'İdari işlem' ifadelerini gördüğünüzde, yaptırımın 'İptal' veya 'Tam yargı (Tazminat)' davası sonucunda geleceğini, işlemin ortadan kaldırılması deniliyorsa cevabın 'İptal' olduğunu hatırlayabilirsiniz.
Tahmini Süre:45s
Soru 51Soru →

Ayırt etme gücüne sahip 1717 yaşındaki bir lise öğrencisinin, yasal temsilcisinin (veli veya vasi) rızası bulunmaksızın bir teknoloji mağazasından taksitle bilgisayar satın alarak borçlandırıcı bir sözleşme imzalaması durumunda; bu hukuki işlemin sakatlığına bağlanan yaptırım türü aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Tek taraflı bağlamazlık

Cevap

Sınırlı ehliyetsiz bir bireyin tek başına yaptığı borçlandırıcı işlemlere bağlanan yaptırım 'tek taraflı bağlamazlık' (askıda geçersizlik) yaptırımıdır.
Sınırlı ehliyetsizlerin (ayırt etme gücü olan küçükler veya kısıtlılar) kendilerini borç altına sokan işlemlerinde yasal temsilcilerinin izni veya onayı yoksa, bu işlem 'tek taraflı bağlamazlık' (askıda geçersizlik) yaptırımına tabidir. Bu durumda sözleşme karşı tarafı bağlarken, sınırlı ehliyetsizi velisi veya vasisi onay (icazet) verene kadar bağlamaz.

Adım Adım Çözüm

1
Kişinin ehliyet durumunu belirlemek
17 yaşında ve ayırt etme gücüne sahip birey 'sınırlı ehliyetsiz' kategorisindedir.
Tam ehliyetli olmayan ancak ayırt etme gücü bulunan küçükler sınırlı ehliyetsiz sayılır.
2
Yapılan işlemin niteliğini analiz etmek
Bilgisayar satın alma işlemi 'borçlandırıcı bir işlem'dir.
Sınırlı ehliyetsizlerin kendilerini borç altına sokan işlemler için yasal temsilci rızası alması zorunludur.
3
Eksiklik durumunda uygulanacak yaptırımı tespit etmek
Yasal temsilci rızası eksikse işlem 'tek taraflı bağlamazlık' yaptırımına tabi olur.
Bu durumda işlem karşı tarafı bağlarken, sınırlı ehliyetsizi yasal temsilcisi onay verene kadar bağlamaz.

Anahtar Kavram

Hükümsüzlük Türleri: Tek Taraflı Bağlamazlık

İpuçları

1
Kişinin ehliyet düzeyini (sınırlı ehliyetsiz) ve bu ehliyet düzeyinin rızasız işlemlerinin hukuki sonucunu düşünün.
2
İşlemin geçersizliğinin bir tarafın (yasal temsilci) onayına bağlı olarak askıda kalması durumunu hatırlayın.
3
Bu yaptırım türü 'askıda geçersizlik' olarak da bilinir ve genellikle ehliyet eksikliklerinde karşımıza çıkar.

Daha Fazla Pratik

İrade sakatlıkları (hata, hile, korkutma) durumunda uygulanan 'nisbi butlan' ile ehliyet eksikliğinde uygulanan bu yaptırımı karşılaştırın.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 52Soru →

Hukuk kurallarına aykırı bir davranışla başkasına verilen zararın, bu zararı veren kişi tarafından mali bir bedel ödenerek giderilmesini amaçlayan yaptırım türü aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Tazminat

Cevap

Tazminat
Tazminat, hukuka aykırı bir fiil veya sözleşmeye aykırılık nedeniyle bir başkasına verilen zararın, zararı veren kişi tarafından (genellikle para olarak) karşılanmasıdır. Soruda belirtilen 'zararın mali bir bedelle giderilmesi' ifadesi doğrudan bu kavramı tanımlamaktadır.

Adım Adım Çözüm

1
Sorudaki temel kavramı belirle
Hukuka aykırı fiil sonucu oluşan bir 'zararın giderilmesi' ve 'mali bedel' kavramları vurgulanmaktadır.
Yaptırım türlerini birbirinden ayıran en temel fark, uygulandıkları durum ve amaçlarıdır.
2
Yaptırım türlerini karşılaştır
Tazminatın temel amacı verilen zararı 'tazmin etmek' yani gidermektir.
Ceza suçla, cebri icra borcun yerine getirilmesiyle, iptal ise idari işlemlerin geçerliliğiyle ilgilidir.

Anahtar Kavram

Hukuki yaptırımların amacı ve çeşitleri (özellikle tazminat)

İpuçları

1
Bu yaptırım türü, 'haksız fiil' veya 'sözleşmeye aykırılık' durumlarında, mağdurun kaybını telafi etmeye odaklanır.

Daha Fazla Pratik

Tazminatın türleri olan 'maddi tazminat' ve 'manevi tazminat' arasındaki farkları inceleyerek bilginizi derinleştirebilirsiniz.
Tahmini Süre:45s
Soru 53Soru →

Bir kimsenin, yerine getirmekle yükümlü olduğu bir edimi (örneğin bir borcu veya bir mahkeme kararını) kendi rızasıyla yerine getirmemesi üzerine, devlet gücü aracılığıyla bu yükümlülüğün zorla yerine getirilmesi sağlanmaktadır.

Bu durum, hukuk kurallarına aykırılık halinde öngörülen aşağıdaki yaptırım türlerinden hangisi ile ifade edilir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Cebri İcra

Cevap

Hukuki bir yükümlülüğün devlet gücüyle zorla yerine getirilmesi 'Cebri İcra' olarak adlandırılır.
Soruda tanımlanan durum, bir yükümlülüğün devlet eliyle zorla yerine getirilmesidir. Hukuk terminolojisinde 'cebir' zorlama, 'icra' ise yerine getirme demektir. Dolayısıyla 'Cebri İcra' seçeneği bu tanımı tam olarak karşılamaktadır.

Adım Adım Çözüm

1
Yükümlülüğün niteliğini belirle
Ortada yerine getirilmesi gereken bir borç veya edim (mahkeme kararı vb.) bulunmaktadır.
Yaptırımın türünü anlamak için önce ihlal edilen durumun ne olduğu tespit edilmelidir.
2
Kişinin tutumunu analiz et
Kişi bu yükümlülüğü kendi rızasıyla (iradi olarak) yerine getirmemektedir.
Yaptırımın devreye girmesi için kuralın gönüllü olarak ihlal edilmesi gerekir.
3
Uygulanan gücün kaynağını ve amacını kontrol et
Devlet gücü kullanılarak bu yükümlülüğün 'zorla' yerine getirilmesi sağlanmaktadır.
Zorla yerine getirme (icra etme) eylemi bizi doğrudan 'cebri icra' kavramına götürür.

Anahtar Kavram

Hukukun müeyyidelerinden biri olan Cebri İcra, 'zorla yaptırma' anlamına gelir.

İpuçları

1
Yaptırımın ismindeki 'zorla' ve 'yerine getirme' anlamlarına dikkat edin.
2
Arapça kökenli 'Cebir' (zorlama) ve 'İcra' (uygulama/yapma) kelimelerini düşünün.
3
Borçlunun malına haciz konulması, bu yaptırım türünün en yaygın örneğidir.

Daha Fazla Pratik

Diğer yaptırım türleri olan tazminat ve ceza arasındaki temel farkları çalışarak bu konuyu pekiştirebilirsiniz.
Tahmini Süre:45s
Soru 54Soru →

Hukuk kurallarına aykırılık durumunda devlet gücüyle karşılaşılacak sonucu ifade eden yaptırımlar (müeyyideler), hukuk dallarına göre çeşitlilik gösterir. Yaptırımların hukuki sonuçları ve işleyişleri dikkate alındığında, aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: İdari yargı tarafından gerçekleştirilen 'iptal' yaptırımı, işlemin yapıldığı andan itibaren değil, mahkemenin karar verdiği andan itibaren ileriye dönük hüküm doğurur.

Cevap

İptal yaptırımının mahkeme kararından itibaren ileriye dönük sonuç doğurduğunu belirten ifade yanlıştır; çünkü iptal kararları işlemin yapıldığı ilk ana kadar geriye gider.
Hukuk sistemimizde idari işlemlerin yargı yoluyla iptal edilmesi, işlemin tesis edildiği (yapıldığı) andan itibaren tüm hüküm ve sonuçlarıyla ortadan kalkması sonucunu doğurur. Buna 'geriye yürüme' (makable şamil olma) denir. Dolayısıyla, işlemin sadece mahkeme kararından itibaren ileriye dönük olarak iptal edildiğini savunan görüş yanlıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Özel hukuk yaptırımlarının (Yokluk, Butlan) özelliklerini hatırla.
Yokluk hiç doğmamadır, Mutlak Butlan ise baştan geçersizliktir ve her ikisi de zaman aşımına uğramaz.
Seçeneklerdeki özel hukuk terimlerinin doğruluğunu teyit etmek için gereklidir.
2
İdari yargıdaki 'İptal' yaptırımının zaman içindeki etkisini analiz et.
İptal kararları, işlemin hukuk alemine girdiği ilk ana geri gider ve onu tüm sonuçlarıyla ortadan kaldırır.
Hukuka aykırı işlemin sanki hiç yapılmamış gibi kabul edilmesi ilkesini doğrulamak için.
3
İptal ve Hükümsüzlük arasındaki temel farkları karşılaştır.
İptal idari işlemler için, hükümsüzlük türleri ise genellikle özel hukuk işlemleri için öngörülmüştür.
Kavramların hukuk dallarına göre ayrımını netleştirmek için.

Anahtar Kavram

İptal Kararlarının Geriye Yürümesi (Makable Şamil Olma)

İpuçları

1
Yaptırımların zaman içindeki etkilerine (geçmişe mi yoksa geleceğe mi yönelik olduklarına) odaklanın.
2
İdari bir işlemin mahkeme tarafından iptal edilmesi durumunda, işlemin sanki hiç yapılmamış gibi kabul edilip edilmediğini düşünün.
3
İptal kararlarının 'geriye yürümesi' (makable şamil olması) prensibini hatırlayın; bu prensip işlemin tesis edildiği ana kadar gider.

Daha Fazla Pratik

İptal ile Butlan arasındaki farkları, özellikle kimlerin bu iddiaları ileri sürebileceği (menfaat ihlali vs.) üzerinden inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 55Soru →

Hukuk düzeninin öngördüğü yaptırımların (müeyyidelerin) nitelikleri, uygulama koşulları ve hukuki sonuçlarına ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Ayırt etme gücünden yoksun bir kimsenin (tam ehliyetsiz) bizzat yaptığı bir taşınmaz satım sözleşmesinin, yasal temsilcisinin sonradan rıza göstermesiyle baştan itibaren geçerli hale gelmesi 'Nispi Butlan' yaptırımının bir sonucudur.

Cevap

Ayırt etme gücü olmayan şahsın işleminin icazetle düzeldiğini ve bunun nispi butlan olduğunu iddia eden seçenek yanlıştır.
Ayırt etme gücü olmayan bir kimsenin (tam ehliyetsiz) yaptığı işlemler hukuk düzeninde 'Mutlak Butlan' yaptırımına tabidir. Bu tür işlemler, kamu düzenini ilgilendirdiği için baştan itibaren geçersizdir ve yasal temsilcinin sonradan vereceği onay (icazet) ile geçerli hale getirilemez. Seçeneklerden birinde bu durumun 'Nispi Butlan' olduğu ve onay ile düzeleceği belirtildiği için bu ifade hukuken yanlıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Ehliyet durumunu analiz etme
Ayırt etme gücü olmayan kimse 'Tam Ehliyetsiz' kategorisindedir.
Türk Medeni Kanunu'na göre ayırt etme gücü, hukuki işlem yapabilmenin temel ön şartıdır.
2
Sakatlığın türünü belirleme
Tam ehliyetsizlerin yaptığı işlemler 'Mutlak Butlan' ile maluldür.
Ayırt etme gücü eksikliği, işlemin geçerlilik şartlarından en temelinin eksik olması demektir.
3
Onayın (İcazetin) etkisini değerlendirme
Mutlak butlan ile sakat işlemler, sonradan verilen onay (icazet) ile geçerli hale gelemez.
Mutlak butlan kamu düzenini ilgilendirir ve işlem baştan itibaren ölü doğmuştur; nispi butlandan farklı olarak düzeltilemez.

Anahtar Kavram

Hükümsüzlük Türlerinin Ayırıcı Özellikleri

İpuçları

1
Ehliyet durumları ile hükümsüzlük türleri arasındaki ilişkiyi hatırlayın; tam ehliyetsiz birinin iradesi hukukça nasıl değerlendirilir?

Daha Fazla Pratik

Sınırlı ehliyetsizlerin (ayırt etme gücü olan küçükler) işlemlerinin tabi olduğu 'Tek Taraflı Bağlamazlık' ile 'Mutlak Butlan' arasındaki farkları gözden geçirin.
Tahmini Süre:2m 30s
Soru 56Soru →

Bir boşanma davası sonucunda mahkeme, çocuğun velayetini anneye vermiştir. Ancak baba, mahkeme kararına rağmen çocuğu anneye teslim etmemektedir. Bunun üzerine anne, icra müdürlüğüne başvurarak devlet gücü yardımıyla çocuğun kendisine teslim edilmesini sağlamıştır. Bu olayda uygulanan hukuki yaptırım türü aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Cebri İcra

Cevap

Cebri icra, bir borç veya yükümlülüğün rıza ile yerine getirilmemesi halinde devlet gücüyle zorla yerine getirilmesini sağlayan yaptırımdır.
Cebri icra yaptırımı, bir kimsenin hukuk kurallarının veya mahkeme kararlarının kendisine yüklediği görevleri yerine getirmemesi durumunda, bu görevlerin devlet eliyle zorla yerine getirilmesini ifade eder. Soruda verilen çocuk teslimi örneği, cebri icranın tipik bir uygulama alanıdır.

Adım Adım Çözüm

1
Olaydaki hukuki durumu tespit edin.
Mahkemece verilmiş bir velayet kararı (hukuki yükümlülük) bulunmaktadır ancak taraflardan biri bu karara rıza göstermemektedir.
Yaptırım türünü belirlemek için önce hukuka aykırı durumun niteliği anlaşılmalıdır.
2
Uygulanan yöntem ve merciyi analiz edin.
Anne, icra müdürlüğüne başvurarak devlet gücü (polis, icra memuru) aracılığıyla çocuğun teslimini sağlamıştır.
Devletin zor kullanma yetkisinin hangi müeyyide kapsamında olduğunu bulmak gerekir.
3
Yaptırım türlerini karşılaştırın.
Bir yükümlülüğün zorla ifa ettirilmesi 'cebri icra' kavramıyla tanımlanır.
Ceza suç içindir, tazminat zarar içindir; zorla yerine getirme ise cebri icradır.

Anahtar Kavram

Cebri İcra (Zorla Yerine Getirme)

İpuçları

1
Bu yaptırımda devletin 'zor kullanma' yetkisi, bir borcun veya kararın uygulanması için devreye girer.
2
Bir kimsenin mahkeme kararına aykırı davranması durumunda icra müdürlüklerinin yürüttüğü faaliyetleri düşünün.
3
Kelime anlamı 'zorla yaptırma' olan ve genellikle para borcu, çocuk teslimi veya bir evin boşaltılması gibi durumlarda kullanılan terimi arayın.

Daha Fazla Pratik

Diğer yaptırım türlerinden 'İptal' ve 'Hükümsüzlük' arasındaki temel farkları (idari işlem vs. hukuki işlem) tekrar edebilirsiniz.
Tahmini Süre:45s
Soru 57Soru →

Hukuk kurallarına aykırı olarak gerçekleştirilen işlemlere uygulanan yaptırımlar arasında yer alan 'mutlak butlan' ile 'yokluk' müeyyideleri, sonuçları bakımından benzerlik gösterse de yapısal olarak farklı niteliktedir. Bu iki yaptırım türü arasındaki yapısal farklar dikkate alındığında; kurucu unsurları mevcut olan ancak kamu düzenine, genel ahlaka veya hukukun emredici hükümlerine aykırı olan bir işlemin tabi olduğu yaptırım ve bu yaptırımın 'yokluk'tan temel farkı aşağıdakilerden hangisinde doğru ifade edilmiştir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Yaptırım mutlak butlandır; yokluktan farkı ise işlemin kurucu unsurlarının bu türde tamamlanmış olmasıdır.

Cevap

Söz konusu yaptırım mutlak butlandır ve yokluktan temel farkı, işlemin kurucu unsurlarının tamamlanmış olmasına rağmen içeriğinin hukuka aykırı olmasıdır.
Doğru seçenek, mutlak butlan yaptırımını ve onun yokluktan farkını tam olarak açıklar. Mutlak butlan, kurucu unsurları tam olan bir işlemin emredici kurallara aykırılığıdır. Yokluk ise işlemin kurucu unsurlarının eksik olmasıdır; dolayısıyla yapısal fark kurucu unsurların varlığında yatar.

Adım Adım Çözüm

1
İşlemin 'kurucu unsurları' durumunu analiz et.
Soru metni kurucu unsurların mevcut olduğunu belirtiyor. Bu durum, işlemin 'yokluk' yaptırımıyla sakatlanmadığını kanıtlar.
Yokluk, işlemin kurucu unsurlarından (örneğin irade beyanı, resmi şekil şartı) birinin eksikliği durumunda ortaya çıkar.
2
İşlemin 'hukuka aykırılık' niteliğini analiz et.
İşlemin 'kamu düzenine, ahlaka veya emredici hükümlere' aykırı olduğu belirtilmiştir. Bu nitelik, sakatlığın ağır bir hukuka aykırılık olduğunu gösterir.
Kamu düzenini ilgilendiren ağır aykırılıklar mutlak butlan yaptırımına tabidir.
3
Bulunan yaptırımın yokluktan ayrılan noktasını belirle.
Yaptırım mutlak butlandır. Yapısal olarak yokluktan en büyük farkı, işlemin 'ölü doğmuş' olsa da bir dış kabuk (kurucu unsurlar) olarak var olmasıdır.
Yoklukta işlem hiç doğmazken, mutlak butlanda işlem kurulmuş ancak geçerlilik şartlarını taşımadığı için geçersiz kılınmıştır.

Anahtar Kavram

Hükümsüzlük Türleri: Yokluk ve Mutlak Butlan Ayrımı

İpuçları

1
İşlemin 'kurucu unsurlarının mevcut olup olmadığına' dikkat edin. Bu durum bizi doğrudan yokluk seçeneğinden uzaklaştırır.
2
Kamu düzenine ve emredici kurallara aykırılık, yaptırımın 'ağır' bir tür olduğunu gösterir.
3
Bir işlem kurucu unsurları bakımından tam ama hukuka aykırıysa 'mutlak butlan' yaptırımı uygulanır.

Daha Fazla Pratik

Yokluk ve mutlak butlan arasındaki bu farkı daha iyi anlamak için 'evlendirme memuru olmadan yapılan evlilik' (yokluk) ile 'yakın akrabalar arası evlilik' (mutlak butlan) örneklerini inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 58Soru →

Borçlar hukuku kapsamında, borcunu vadesi geldiği hâlde rızasıyla ifa etmeyen bir borçlunun; alacaklının talebi üzerine yetkili kamu organları ve devlet gücü aracılığıyla bu borcu yerine getirmeye zorlanması durumunda uygulanan hukuki müeyyide aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Cebri İcra

Cevap

Borcun devlet gücü aracılığıyla zorla yerine getirilmesi yaptırımı 'Cebri İcra' olarak tanımlanır.
Doğru seçenek olan cebri icra, hukuk düzeninde kişilerin kendi rızalarıyla yerine getirmedikleri yükümlülüklerin (para borcu, bir eşyanın teslimi, bir işin yapılması vb.) devlet gücü kullanılarak zorla yerine getirilmesini sağlar. Bu durum sorudaki 'devlet gücü aracılığıyla borcu yerine getirmeye zorlanması' ifadesiyle tam olarak örtüşmektedir.

Adım Adım Çözüm

1
Olaydaki hukuki durumu analiz etme.
Bir borç ilişkisi (borcun ifa edilmemesi) ve bu duruma devletin (kamu gücünün) müdahalesi söz konusudur.
Yaptırımın türünü belirlemek için öncelikle hukuka aykırı fiilin niteliği anlaşılmalıdır.
2
Devletin müdahale şeklini belirleme.
Devlet, kişiyi cezalandırmıyor veya sadece zararını ödetmiyor; kişiyi asıl yükümlülüğünü (borcunu) yapmaya zorluyor.
Zorlama (icbar) unsuru cebri icra yaptırımının temel özelliğidir.
3
Tanımlarla eşleştirme yapma.
Devlet gücüyle zorla ifa = Cebri İcra.
Hukuk kurallarının yaptırımları arasında asıl borcun yerine getirilmesini sağlayan tek tür budur.

Anahtar Kavram

Cebri İcra, borcunu yerine getirmeyen borçlunun, alacaklının talebi üzerine devlet eliyle (icra daireleri vb.) borcunu ifaya zorlanmasıdır.

İpuçları

1
Bu yaptırım türünde devlet, borçluya 'yapman gerekeni yap' der.
2
Kelime anlamı olarak 'zorla yerine getirme' veya 'icra etme' kavramlarını düşünün.
3
Alacaklının icra müdürlüğüne giderek borçlunun maaşına haciz koydurması bu yaptırımın en tipik örneğidir.

Daha Fazla Pratik

Diğer yaptırım türlerinden 'Tazminat' ve 'Hükümsüzlük' (yokluk, butlan, tek taraflı bağlamazlık) farklarına da göz atmanız kavramların oturmasını sağlayacaktır.
Tahmini Süre:45s
Soru 59Soru →

Hukuk düzeninde 'hükümsüzlük' yaptırımı; bir hukuki işlemin kanunun öngördüğü şekilde yapılmaması veya kanuna aykırı olması durumunda ortaya çıkar. Bu yaptırımın en ağır türü olan 'yokluk', işlemin kurucu unsurlarındaki eksiklik nedeniyle hukuk aleminde hiç oluşmadığını ifade ederken; 'mutlak butlan', işlemin kurulduğunu ancak ağır bir hukuka aykırılık nedeniyle baştan itibaren geçersiz sayıldığını ifade eder. İdare hukukunda ise bir işlemin başka bir erk (yasama veya yargı) yerine geçilerek yapılması durumuna 'fonksiyon gaspı' denir.

Buna göre, aşağıdaki durumlardan hangisi hukuki niteliği itibarıyla 'yokluk' yaptırımı kapsamında değerlendirilir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Bir vali veya kaymakamın, münhasıran mahkemelerin görev alanına giren bir uyuşmazlığı kesin hükme bağlayarak çözüme kavuşturması

Cevap

İdari bir makamın yargı yetkisini kullanarak bir uyuşmazlığı karara bağlaması (fonksiyon gaspı), işlemin hukuk aleminde hiç oluşmadığı 'yokluk' yaptırımına tabidir.
Doğru seçenek olan durumda, idarenin mahkeme yerine geçerek karar vermesi 'fonksiyon gaspı' olarak adlandırılır. Bu durum, idari işlemin kurucu unsurlarından olan 'yetki' unsurunun en ağır ve bariz şekilde ihlali olup, işlemin hukuk aleminde hiçbir değer kazanmamasına ve 'yokluk' yaptırımıyla karşılaşmasına neden olur.

Adım Adım Çözüm

1
Yaptırım türlerinin sınırlarını belirleyin.
Yokluk (hiç oluşmama), Butlan (geçersiz kurulma), İptal (yargısal denetimle silinme) ayrımı yapılır.
Hangi uyuşmazlığın hangi hukuki sonucu doğurduğunu anlamak için temel tanımlar gereklidir.
2
Seçeneklerdeki olayları hukuki niteliklerine göre sınıflandırın.
Yargı yetkisinin idarece kullanılması 'fonksiyon gaspı' olarak tanımlanır.
Fonksiyon gaspı, idari işlemlerin sakatlık derecelerinde en ağır olanıdır ve yokluk sonucunu doğurur.
3
Diğer seçeneklerdeki sakatlık türlerini eleyin.
Tam ehliyetsizlik ve muvazaa 'mutlak butlan', yetki aşımı 'iptal', temsilci rızası eksikliği 'tek taraflı bağlamazlık' kategorisine girer.
Yokluk yaptırımının sadece kurucu unsur eksikliği veya ağır erk ihlallerinde görüldüğünü teyit etmek gerekir.

Anahtar Kavram

Hukukun Yaptırımları: Yokluk ve Fonksiyon Gaspı

İpuçları

1
Yokluk yaptırımı için işlemin en temel taşlarından birinin (kurucu unsurlar) eksik olması veya işlemin bariz şekilde yetki sınırlarını aşması gerekir.
2
İdare hukukunda, yürütme organının yargı veya yasama organının yerine geçerek işlem yapması 'fonksiyon gaspı' sayılır ve işlemin doğmamasını sağlar.
3
Mutlak butlanda işlem ölü doğar ama vardır; yoklukta ise işlem kağıt üzerinde kalsa bile hukuk dünyasında hiç var olmamış kabul edilir.

Daha Fazla Pratik

İdari işlemlerin diğer sakatlık halleri olan sebep, konu ve şekil unsuru eksikliklerinin hangi yaptırımlara (genellikle iptal) yol açtığını inceleyebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Hükümsüzlük türlerini bir merdiven gibi düşünebilirsiniz: En üstte Yokluk (hiç basamak yok), bir altta Mutlak Butlan (basamak var ama kırık, basılamaz), en altta Tek Taraflı Bağlamazlık (basamak sallanıyor, desteklenirse (onay) sağlamlaşır).
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 60Soru →

Bir hukuki işlemin kurucu unsurlarından (temel öğelerinden) en az birinin eksik olması nedeniyle, söz konusu işlemin hukuk dünyasında hiç oluşmamış sayılması ve hiçbir hukuki sonuç doğurmaması durumunu ifade eden yaptırım türü aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Yokluk

Cevap

Hukuki işlemin kurucu unsurlarından birinin eksikliği nedeniyle işlemin hiç doğmamış sayılması 'Yokluk' yaptırımıdır.
Yokluk yaptırımı, bir hukuki işlemin kurucu unsurları (örneğin evlilikte resmi memur, sözleşmede irade beyanı) eksik olduğunda uygulanır. Bu durumda işlem hukuk dünyasında hiç varlık kazanmamıştır ve bir 'yokluk' hali söz konusudur.

Adım Adım Çözüm

1
Sorudaki temel kavramı analiz edin.
Soruda işlemin 'hiç oluşmamış sayılması' ve 'kurucu unsurların eksikliği' vurgulanmaktadır.
Yaptırım türlerini birbirinden ayıran temel fark, işlemin hangi aşamada sakatlandığıdır.
2
Hükümsüzlük türlerini karşılaştırın.
Eğer kurucu unsur (örneğin evlendirme memuru) eksikse bu 'Yokluk'; kurucu unsur tam ama kanuna aykırılık varsa 'Butlan'dır.
Yoklukta işlem ölü doğmuştur, hukuk düzeninde bir karşılığı yoktur.

Anahtar Kavram

Hukuki İşlemlerin Geçersizliği (Yokluk ve Butlan)

İpuçları

1
İşlemin 'doğumu' için gereken temel yapı taşlarının eksik olup olmadığına bakın.
2
Resmi evlendirme memuru olmadan yapılan bir evlilik törenini düşünün; bu işlem hukuken var mıdır?
3
Kurucu unsur eksikliği 'yokluk' sonucunu doğururken, kurucu unsuru tam olan ama kanuna aykırı işlemlerde 'butlan' söz konusudur.

Daha Fazla Pratik

Mutlak butlan ve nispi butlan arasındaki 'irade sakatlığı' farkını inceleyen sorular çözebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Hukuki işlemleri bir binaya benzetirsek; bina hiç inşa edilmemişse 'yokluk', bina inşa edilmiş ama ruhsatsız veya temeli çürükse 'butlan' durumu oluşur şeklinde kodlayabilirsiniz.
Tahmini Süre:45s
ÖncekiSayfa 3 / 4Sonraki