Hukukun Yaptırımları (Müeyyideler)

72 soru

Soru 61Soru

Hukuk düzeni, koyduğu kurallara aykırı davranılması durumunda bu kuralların etkinliğini sağlamak amacıyla çeşitli yaptırımlar (müeyyideler) öngörmüştür. Bu yaptırımlar, ihlalin mahiyetine ve ilgili olduğu hukuk dalına göre farklı isimler alır.

Buna göre;
II. Hukuki işlemin kurucu unsurları mevcut olmasına rağmen, işlemin konusunun emredici hukuk kurallarına veya kamu düzenine aykırı olması nedeniyle baştan itibaren geçersiz sayılması,
IIII. İdarenin tesis ettiği bir işlemin yetki, şekil veya amaç yönünden hukuka aykırı bulunması üzerine idari yargı organları tarafından geçmişe etkili olarak ortadan kaldırılması,
IIIIII. Bir borçlunun, mahkeme ilamına veya kanuni yükümlülüğüne rağmen borcunu kendi rızasıyla yerine getirmemesi durumunda, devlet gücüyle bu borcun ifa edilmesinin sağlanması,

durumlarının karşılık geldiği yaptırım türleri aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla ve doğru olarak verilmiştir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Mutlak Butlan - İptal - Cebri İcra

Cevap

Hukuki durumların karşılığı olan yaptırımlar sırasıyla Mutlak Butlan, İptal ve Cebri İcra şeklindedir.
Verilen öncüller incelendiğinde; emredici hükümlere aykırılığın 'Mutlak Butlan', idari işlemin yargı yoluyla silinmesinin 'İptal' ve borcun devlet zoruyla ifasının 'Cebri İcra' olduğu görülmektedir. Bu sıralama doğru yaptırım türlerini kapsamaktadır.

Adım Adım Çözüm

1
II. öncüldeki durumun analizi yapılır.
Mutlak Butlan
Kurucu unsurların (irade beyanı, konu vb.) var olması ancak işlemin içeriğinin kanunun emredici hükümlerine aykırı olması durumu 'Mutlak Butlan' yaptırımını doğurur. Bu işlem baştan itibaren geçersizdir.
2
IIII. öncüldeki durumun analizi yapılır.
İptal
İdare hukukunda, idari işlemlerin hukuka aykırılığı nedeniyle yargı yerlerince (idare mahkemeleri veya Danıştay) ortadan kaldırılmasına 'İptal' denir. Bu yaptırım sadece idari yargıda söz konusudur.
3
IIIIII. öncüldeki durumun analizi yapılır.
Cebri İcra
Borçlunun borcunu rızasıyla ödememesi üzerine alacaklının devlet gücüne (icra müdürlükleri) başvurarak borcun tahsil edilmesini sağlaması 'Cebri İcra' (zorla yerine getirme) yaptırımıdır.

Anahtar Kavram

Hukuk yaptırımlarının uygulama alanlarına ve hukuki sonuçlarına göre tasnifi.

İpuçları

1
İşlemin baştan itibaren 'ölü' doğması ile bir mahkeme kararıyla 'öldürülmesi' arasındaki farka dikkat edin.
2
Özel hukuk sözleşmelerinde emredici kurallara aykırılık 'Mutlak Butlan'ı; idarenin işlemlerinin yargıca iptali ise 'İptal' yaptırımını doğurur.
3
Cebri icra, borçluyu borcunu yapmaya zorlamak demektir; tazminat ise verilen zararı para ile ödetmektir.

Daha Fazla Pratik

Hükümsüzlük türlerinden 'Yokluk' ve 'Butlan' farkını pekiştirmek için nikah örneklerini inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 62Soru

Hukukun yaptırım (müeyyide) sistemi içerisinde yer alan; işlemin kurucu unsurlarındaki eksiklik (Yokluk), emredici hükümlere aykırılık (Mutlak Butlan) ve idari işlemin hukuka aykırılığı (İptal) kavramlarının hukuki sonuçları ve uygulama usulleri karşılaştırıldığında, aşağıdakilerden hangisi bu üç yaptırım türü arasındaki temel farkları en doğru şekilde ifade eder?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: İptal yaptırımı, hukuka aykırı idari işlemlere karşı belirli bir hak düşürücü süre içerisinde idari yargı yerlerinde dava açılmasıyla uygulanırken; yokluk ve mutlak butlan halleri, herhangi bir süre ile sınırlı olmaksızın her zaman ileri sürülebilir ve hakim tarafından kendiliğinden dikkate alınır.

Cevap

İptal yaptırımı idari yargıda hak düşürücü süreye tabidir; yokluk ve mutlak butlan ise süre sınırı olmaksızın her zaman ileri sürülebilir ve hakim tarafından resen dikkate alınır.
Doğru ifade edilen seçenekte; iptal yaptırımının idari işlemlere özgü olduğu ve hak düşürücü süreye tabi olduğu, buna karşın yokluk ve mutlak butlanın kamu düzenini ilgilendiren ağır sakatlık halleri olarak her zaman ileri sürülebileceği ve hakimce resen dikkate alınacağı belirtilmiştir.

Adım Adım Çözüm

1
İptal yaptırımının niteliğini analiz et.
İptal, sadece idari yargıda açılan bir dava ile hukuka aykırı işlemleri geçmişe etkili olarak ortadan kaldırır ancak dava açma süresiyle (60 gün) sınırlıdır.
İdari istikrarı sağlamak adına hukuk düzeni idari işlemlere karşı dava açılmasını süreye bağlamıştır.
2
Hükümsüzlük (Yokluk ve Butlan) türlerini değerlendir.
Yokluk (kurucu unsur eksikliği) ve Mutlak Butlan (emredici hükme aykırılık) durumlarında işlem en baştan itibaren ölü doğmuştur.
Bu tür ağır sakatlıklar kamu düzenini ilgilendirdiği için süreye tabi tutulmazlar.
3
Yargılama usulündeki farkı karşılaştır.
Hakim, mutlak butlan ve yokluk durumlarını davanın her aşamasında taraflar ileri sürmese bile kendiliğinden (resen) dikkate almak zorundadır.
Kamu düzenini koruma görevi hakime bu yetkiyi ve ödevi yükler.

Anahtar Kavram

Hukuki Yaptırımların Usul ve Sonuç Farklılıkları

İpuçları

1
İdari işlemlere karşı açılan iptal davalarının bir süresi olup olmadığını hatırlayın.

Daha Fazla Pratik

İdari işlemlerin yokluk halleri (fonksiyon gaspı gibi) ile mutlak butlan arasındaki ince farkları çalışınız.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 63Soru

Hukuk düzeni, hem kişilerin hem de devlet organlarının işlem ve eylemlerinin hukuk kurallarına uygunluğunu sağlamak amacıyla çeşitli yaptırımlar (müeyyideler) öngörmüştür. Bu yaptırımlar, ihlalin gerçekleştiği hukuk dalına ve işlemin niteliğine göre farklılık arz eder.

Buna göre;
I. Bir idari işlemin yetki, şekil, sebep, konu veya amaç unsurlarından biri bakımından hukuka aykırı olması durumunda idari yargı kararıyla ortadan kaldırılması,
II. Ayırt etme gücüne sahip bir ergin olmayan kişinin (sınırlı ehliyetsiz), yasal temsilcisinin izni olmadan yaptığı bir satış sözleşmesinin hukuk dünyasındaki akıbeti,
III. Kanunun aradığı kurucu unsurların (örneğin resmi memur huzurunda irade beyanı) eksikliği nedeniyle bir işlemin en baştan itibaren hiç oluşmamış sayılması,

durumlarını ifade eden hukuk yaptırımları aşağıdakilerin hangisinde doğru sırayla verilmiştir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: İptal - Tek Taraflı Bağlamazlık - Yokluk

Cevap

İptal, Tek Taraflı Bağlamazlık ve Yokluk sıralaması doğrudur.
Doğru sıralama olan 'İptal - Tek Taraflı Bağlamazlık - Yokluk' seçeneği, metindeki her üç hukuki durumu da teknik terminolojiye uygun şekilde karşılamaktadır. İptal idari yargıya, diğer ikisi ise hükümsüzlük başlığı altında özel hukuka ait yaptırımlardır.

Adım Adım Çözüm

1
Birinci öncülün incelenmesi
İptal
İdarenin hukuka aykırı işlemlerinin idari yargı (mahkeme) kararıyla geçmişe etkili olarak ortadan kaldırılmasına 'İptal' denir.
2
İkinci öncülün incelenmesi
Tek Taraflı Bağlamazlık
Sınırlı ehliyetsizlerin yasal temsilci rızası olmadan yaptığı işlemler, temsilci onayı verene kadar karşı tarafı bağlar ancak küçüğü bağlamaz. Bu duruma 'Tek Taraflı Bağlamazlık' veya 'Askıda Geçersizlik' denir.
3
Üçüncü öncülün incelenmesi
Yokluk
Bir hukuki işlemin varlık kazanabilmesi için gerekli olan 'kurucu unsurların' (irade beyanı, resmi şekil vb.) hiç bulunmaması durumunda işlem 'Yokluk' yaptırımıyla karşılaşır.

Anahtar Kavram

Hukukun Yaptırım Türleri ve Uygulama Alanları

İpuçları

1
İdari makamların işlemlerine karşı idari mahkemelerde açılan davalarda hangi yaptırımın istendiğini hatırlayın.

Daha Fazla Pratik

Butlan ile Yokluk arasındaki farkı pekiştirmek için 'geçerlilik şartları' ile 'kurucu unsurlar' arasındaki ayrımı çalışabilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 64Soru

Bir trafik kazasında kusurlu bulunan bir sürücünün, karşı tarafın aracında meydana gelen maddi hasarı mahkeme kararı doğrultusunda ödemekle yükümlü tutulması; hukuk düzeninin öngördüğü aşağıdaki yaptırım türlerinden hangisine örnektir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Tazminat

Cevap

Zararın giderilmesi amacıyla ödenen bedel 'tazminat' yaptırımıdır.
Tazminat, hukuka aykırı bir davranışla (haksız fiil, sözleşmeye aykırılık vb.) başkasına verilen zararın, o kişinin mal varlığı veya şahıs varlığı üzerinden giderilmesini sağlayan bir yaptırım türüdür. Sorudaki trafik kazası örneğinde, oluşan maddi hasarın kusurlu tarafça karşılanması tam olarak bu tanıma uymaktadır.

Adım Adım Çözüm

1
Olaydaki hukuka aykırı eylemi ve sonucunu analiz edin.
Bir trafik kazası gerçekleşmiş ve bir kişinin mal varlığında (aracında) eksilme (zarar) meydana gelmiştir.
Yaptırım türünü belirlemek için önce ortaya çıkan hukuki durumun niteliği anlaşılmalıdır.
2
Zararın giderilmesine yönelik hukuki kavramı tanımlayın.
Hukukta haksız bir fiille başkasına verilen zararın para veya başka bir yolla giderilmesine 'tazminat' denir.
Olayda devletin bir cezalandırmasından ziyade, mağdurun zararının karşılanması söz konusudur.
3
Bulunan kavramı seçeneklerle eşleştirin.
Tazminat seçeneği doğru cevaptır.
Diğer yaptırım türleri (ceza, cebri icra vb.) bu özel durumu tam olarak karşılamaz.

Anahtar Kavram

Tazminat Yaptırımı

İpuçları

1
Bu yaptırım türü, suçluyu hapse atmak yerine mağdurun zararını telafi etmeye odaklanır.
2
Zarar gören tarafın mal varlığında oluşan eksikliğin 'maddi' veya 'manevi' yolla kapatılmasıdır.
3
Hukuka aykırı fiil sonucu ödenen 'hasar bedeli' veya 'kan parası' gibi ödemelerin genel hukuki adıdır.

Daha Fazla Pratik

Tazminatın 'maddi tazminat' ve 'manevi tazminat' olarak ikiye ayrıldığını ve hangi durumlarda hangisinin talep edilebileceğini inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:45s
Soru 65Soru

Hukuka aykırı bir idari işlemin, menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılan bir dava sonucunda yargı organınca geçmişe etkili olarak ortadan kaldırılması yaptırımı ile; özel hukukta kurucu unsurları mevcut olan bir hukuki işlemin emredici hukuk kurallarına, ahlaka veya kamu düzenine aykırılık nedeniyle hakim tarafından resen dikkate alınarak baştan itibaren geçersiz sayılması durumu, sırasıyla aşağıdakilerin hangisinde doğru olarak verilmiştir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: İptal - Mutlak Butlan

Cevap

İptal ve Mutlak Butlan yaptırımları, idari ve özel hukuk alanlarındaki temel geçersizlik türlerini temsil eder.
İptal ve Mutlak Butlan seçeneği doğrudur. İdari yargıda hukuka aykırı bulunan bir işlemin iptal davası yoluyla ortadan kaldırılmasına 'İptal' yaptırımı uygulanır. Özel hukukta ise işlemin kurucu unsurları mevcut olmasına rağmen (örneğin sözleşme yapılmıştır), bu işlemin içeriği emredici hükümlere, ahlaka veya kamu düzenine aykırıysa 'Mutlak Butlan' yaptırımı uygulanır ve bu durum hakim tarafından kendiliğinden dikkate alınır.

Adım Adım Çözüm

1
İdari işlemin hukuka aykırılığı durumundaki devlet tepkisini belirleyin.
İptal
İdare hukukunda, sakat bir işlemin yargı kararıyla ortadan kaldırılmasına iptal denir.
2
Özel hukukta kurucu unsurları tam ancak içeriği kamu düzenine aykırı olan işlemin yaptırımını belirleyin.
Mutlak Butlan
Kurucu unsurlar tam ise yokluk olmaz; kamu düzenine aykırılık varsa mutlak butlan oluşur ve hakim bunu kendiliğinden (resen) dikkate alır.

Anahtar Kavram

Hukuki Yaptırımların (Müeyyidelerin) Hukuk Dallarına Göre Tasnifi

İpuçları

1
İdari yargıdaki yaptırım ile özel hukuktaki ağır hükümsüzlük türlerini düşünün.
2
Kurucu unsurlar mevcutsa 'Yokluk' seçeneğini eleyebilirsiniz.
3
Kamu düzenine aykırılık nedeniyle hakimin kendiliğinden dikkate aldığı yaptırım butlan türüdür.

Daha Fazla Pratik

Yokluk, Butlan ve Tek Taraflı Bağlamazlık arasındaki farkları bir tablo üzerinden tekrar ediniz.

Alternatif Yöntem

Hukuk dalları üzerinden eleme yapabilirsiniz: Birinci kavram İdare Hukuku, ikinci kavram Medeni Hukuk (Özel Hukuk) alanına aittir.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 66Soru

Hukuk kurallarına aykırı hareket eden kişilere karşı devlet gücüyle uygulanan tepkiye yaptırım (müeyyide) denir. Hukuk düzenimizde toplumsal barışı ve adaleti sağlamak amacıyla çeşitli yaptırım türleri öngörülmüştür.

Buna göre, hukuk kurallarının yaptırımları ile ilgili aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Disiplin cezaları, Türk Ceza Kanunu'nda düzenlenen suçları işleyen herkese genel mahkemeler tarafından uygulanan hapis veya adli para cezası niteliğindeki yaptırımlardır.

Cevap

Disiplin cezalarının suç işleyen herkese genel mahkemeler tarafından verilen hapis veya adli para cezası olduğunu belirten seçenek yanlıştır.
Disiplin cezaları ile ilgili verilen bilgi yanlıştır çünkü bu cezalar Türk Ceza Kanunu'na göre değil, ilgili idari mevzuata göre verilir. Ayrıca genel mahkemeler tarafından değil, idari amirler veya disiplin kurulları tarafından sadece belirli bir topluluğa (memurlar, öğrenciler vb.) uygulanır. Hapis ve adli para cezaları ise 'Ceza' yaptırımı kapsamında bağımsız mahkemelerce herkese uygulanabilir.

Adım Adım Çözüm

1
Yaptırım kavramını tanımla.
Yaptırım, hukuk kuralına aykırılığın sonucunda devlet eliyle uygulanan zorlamadır.
Sorunun temel çerçevesini belirlemek için gereklidir.
2
Seçeneklerdeki yaptırım türlerini (Tazminat, İptal, Cebri İcra, Hükümsüzlük) değerlendir.
A, B, C ve D seçeneklerindeki tanımların genel hukuk ilkelerine ve Türk hukuk sistemine uygun olduğu görülür.
Doğru olanları eleyerek yanlış bilgiyi bulmak amaçlanır.
3
Disiplin cezalarının niteliğini analiz et.
Disiplin cezaları sadece belirli bir statüdeki kişilere (memur, asker, öğrenci) idari makamlarca verilir; genel mahkemelerce verilen hapis ve adli para cezaları 'Ceza' (Adli Ceza) kategorisindedir.
Yanlış bilginin neden yanlış olduğunu teknik olarak açıklamak için gereklidir.

Anahtar Kavram

Hukukun Yaptırım Türleri ve Disiplin Cezası Ayrımı

İpuçları

1
Yaptırım türlerinin kimlere ve hangi makamlarca uygulandığına dikkat edin.
2
Disiplin cezalarının genel mahkemelerle bir ilgisi olup olmadığını düşünün.
3
Mahkemelerin verdiği cezalar (hapis, para cezası) ile idarenin verdiği cezalar (kınama, uyarma) farklı kategorilerdir.

Daha Fazla Pratik

Disiplin cezalarının türlerini (uyarma, kınama, aylıktan kesme vb.) öğrenmek konuyu pekiştirmenize yardımcı olacaktır.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 67Soru

Türk hukuk sisteminde hukuk kurallarının ihlali durumunda karşılaşılan yaptırım (müeyyide) türlerinin özellikleri, uygulama alanları ve hukuki nitelikleri ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Ceza; kanunun suç saydığı bir fiili işleyen kimseye karşı devlet tarafından uygulanan bir yaptırımdır ve Türk Ceza Kanunu'na göre hapis cezası, adli para cezası ve müsadere (zor alım) olmak üzere üç temel ceza türü öngörülmüştür.

Cevap

Türk Ceza Kanunu'na göre cezalar hapis ve adli para cezasından ibaret olup, müsaderenin bir ceza türü olarak sayılması hatalıdır.
Türk hukuk sisteminde 'ceza' yaptırımı Türk Ceza Kanunu (TCK) tarafından belirlenir. TCK'nın 45. maddesine göre cezalar sadece 'hapis cezası' ve 'adli para cezası' olarak ikiye ayrılır. Müsadere (eşya veya kazanç zor alımı) ise aynı kanunun 54. ve 55. maddelerinde 'Güvenlik Tedbirleri' başlığı altında düzenlenmiştir. Dolayısıyla müsaderenin bir ceza türü olduğu yönündeki bilgi hukuken yanlıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Cebri icra kavramını analiz etme
Cebri icra sadece para borçlarını değil, bir taşınmazın tahliyesi veya çocuğun teslimi gibi kararların devlet zoruyla yerine getirilmesini de kapsar.
Yaptırımın uygulama alanının genişliğini teyit etmek için.
2
İptal ve Tazminat kavramlarını değerlendirme
İptal idari işlemlerin yargısal denetimi sonucu uygulanırken; tazminat hem özel hukukta (haksız fiil, sözleşme) hem de idare hukukunda zararı giderme amacıyla kullanılır.
Yaptırımların hukuk dallarına göre ayrımını belirlemek için.
3
Hükümsüzlük türlerini karşılaştırma
Yokluk kurucu unsurların (örn. nikah memuru olmaması) eksikliğidir; mutlak butlan ise emredici kurala (örn. yakın akraba ile evlilik) aykırılıktır.
Geçersizlik nedenlerini sınıflandırmak için.
4
Ceza hukukundaki yaptırım sınıflandırmasını inceleme
Türk Ceza Kanunu (TCK) Madde 45'e göre cezalar hapis ve adli para cezalarıdır. Müsadere (TCK m. 54-55) ise 'Güvenlik Tedbirleri' başlığı altında düzenlenmiştir.
Yanlış olan ifadeyi tespit etmek için.

Anahtar Kavram

Hukuki Yaptırımların Sınıflandırılması ve TCK Yaptırım Sistemi

İpuçları

1
Cebri icra, tazminat ve iptal gibi yaptırımların kapsamlarını ve hangi hukuk dalına ait olduklarını hatırlamaya çalışın.
2
Özellikle Türk Ceza Kanunu'nda (TCK) cezaların neler olduğu ve müsaderenin (zor alım) hangi kategoride yer aldığına odaklanın.
3
TCK'ya göre cezalar sadece hapis ve adli para cezasıdır; müsadere ise suçla ilgili eşyalar üzerindeki bir güvenlik tedbiridir.

Daha Fazla Pratik

Disiplin cezaları ile adli cezalar arasındaki farkları ve hükümsüzlük türlerinden 'askıda geçersizlik' (tek taraflı bağlamazlık) kavramını inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 68Soru

Hukuk kurallarının ihlali durumunda uygulanan yaptırımlardan biri olan 'hükümsüzlük' (geçersizlik) ve türleri ile ilgili olarak;

I. Ayırt etme gücüne sahip bir küçüğün, yasal temsilcisinin izni olmadan gerçekleştirdiği borç altına girme işlemleri 'tek taraflı bağlamazlık' yaptırımına tabidir.
II. Kurucu unsurları mevcut olmasına rağmen; konusu kanunun emredici hükümlerine, kamu düzenine veya genel ahlaka aykırı olan işlemler 'yokluk' ile maluldür.
III. Bir idari işlemin unsurlarındaki hukuka aykırılık nedeniyle yargı organlarınca ortadan kaldırılmasına yönelik 'iptal' kararı, işlemi tesis edildiği andan itibaren geçersiz kılar.

yargılarından hangileri doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: I ve III

Cevap

Birinci ve üçüncü yargılar doğrudur; sınırlı ehliyetsizlerin işlemleri tek taraflı bağlamazlık hükmündedir ve idari iptal kararları geçmişe etkilidir.
Sınırlı ehliyetsizlerin (ayırt etme gücüne sahip küçük/kısıtlı) yasal temsilci onayı almadan yaptığı işlemlerin askıda olması (tek taraflı bağlamazlık) ve idari yargıdaki iptal kararlarının işlemi tesis edildiği andan itibaren geçersiz kılması (makabline şamil olması) hukuk kuralları gereğidir.

Adım Adım Çözüm

1
Birinci yargıyı değerlendir.
Doğru.
Ayırt etme gücüne sahip küçükler (sınırlı ehliyetsizler), tek başlarına borç altına giremezler; bu işlemler yasal temsilci onayı gelene kadar 'tek taraflı bağlamazlık' (askıda hükümsüzlük) yaptırımına tabidir.
2
İkinci yargıyı değerlendir.
Yanlış.
Yokluk yaptırımı, işlemin 'kurucu unsurlarının' eksikliği (örn: evlendirme memuru olmaması) durumunda ortaya çıkar. Kurucu unsurlar tam ancak içerik kanuna aykırıysa yaptırım 'mutlak butlan'dır.
3
Üçüncü yargıyı değerlendir.
Doğru.
İdare hukukunda iptal davası sonucunda verilen kararlar 'geriye yürür' (ex tunc). Bu durum, işlemin yapıldığı ilk andan itibaren hukuk aleminden silindiği anlamına gelir.

Anahtar Kavram

Hükümsüzlük Türleri ve İptal Yaptırımı

İpuçları

1
Hükümsüzlük türlerini incelerken işlemin kurucu unsurlarının (taraflar, konu, irade beyanı) tam olup olmadığına bakın.
2
Yokluk yaptırımı için işlemin unsurlarından birinin eksik olması gerekirken; mutlak butlanda unsurlar tamdır fakat içerik kanuna aykırıdır.
3
İptal yaptırımının idare hukukuna özgü olduğunu ve mahkeme kararının işlemi en başa döndürdüğünü unutmayın.

Daha Fazla Pratik

Nispi butlan (iptal edilebilirlik) ile mutlak butlan arasındaki 'hakim tarafından resen dikkate alınma' farkını inceleyen sorular çözebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Önermeleri tek tek eleyerek 'kesin yanlış' olanı (II. önerme) içeren tüm seçenekleri elediğinizde doğru cevaba daha hızlı ulaşabilirsiniz.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 69Soru

Bir belediyenin, mevzuata uygun şekilde işletme ruhsatı almış bir esnafın ruhsatını, herhangi bir yasal gerekçe göstermeksizin geri alması üzerine; esnafın idari yargıda açtığı dava sonucunda bu işlemin hukuka aykırı bulunarak hukuk aleminden tamamen silinmesini sağlayan yaptırım türü aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: İptal

Cevap

İdare tarafından tesis edilen hukuka aykırı işlemlerin yargı kararıyla hukuk aleminden silinmesine 'İptal' yaptırımı uygulanır.
İdare tarafından yapılan ve hukuk kurallarına aykırı olduğu yargı mercilerince (İdare Mahkemeleri, Danıştay) tespit edilen işlemlerin geçmişe etkili olarak ortadan kaldırılmasına 'İptal' denir. Soruda belediyenin (idarenin) ruhsatı geri alması bir idari işlemdir ve bu işlemin silinmesi istenmektedir.

Adım Adım Çözüm

1
İşlemin niteliğini belirle
Belediye tarafından tesis edilen ruhsat iptali bir 'idari işlem'dir.
Yaptırım türünü belirlemek için işlemin özel hukuk mu yoksa kamu hukuku (idare) alanında mı olduğunu anlamak gerekir.
2
Uyuşmazlık türünü tespit et
Hukuka aykırı bir işlemin yargı yoluyla ortadan kaldırılması istenmektedir.
Tazminat (zarar giderme) veya Cebri İcra (zorla yaptırma) bu durumdaki ana amaç değildir; temel amaç işlemin geçerliliğidir.
3
İdari yargı yaptırımını uygula
İdari yargıda hukuka aykırılığı saptanan işlemler 'İptal' edilir.
İdari işlemlerin hukuka aykırılığı durumunda uygulanan spesifik kamu hukuku yaptırımı iptaldir.

Anahtar Kavram

İptal Yaptırımı

İpuçları

1
Soruda bahsedilen belediye işlemi bir 'idari işlem'dir. İdari işlemlere karşı açılan davaları düşünün.

Daha Fazla Pratik

İdari işlemlerin iptal edilmesi ile özel hukuk işlemlerinin geçersizliği (hükümsüzlük) arasındaki farkları incelemek konuyu pekiştirmenize yardımcı olacaktır.
Tahmini Süre:50s
Soru 70Soru

Hukuk kurallarına aykırı davranışların devlet gücüyle engellenmesi veya sonuçlarının giderilmesi amacıyla uygulanan yaptırımlar, ihlal edilen kuralın niteliğine göre çeşitlilik gösterir.

I.I. Bir borç ilişkisinde borcunu rızasıyla yerine getirmeyen kişinin, alacaklının talebi üzerine devlet gücüyle borcunu ifaya zorlanması
II.II. Tarafların bir sözleşme yaparken kanunun emredici hükümlerine aykırı hareket etmesi sonucunda işlemin hukuk aleminde geçersiz sayılması
III.III. Kamu hizmeti yürüten bir devlet memurunun görevine geç gelmesi nedeniyle hakkında maaş kesintisi uygulanması

Yukarıda verilen durumlar sırasıyla aşağıdaki yaptırım türlerinden hangisi ile ilişkilendirilebilir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Cebri icra - Butlan - Disiplin cezası

Cevap

Borcun devlet gücüyle yerine getirilmesi 'cebri icra', emredici hükümlere aykırı sözleşmenin geçersizliği 'butlan' ve memura verilen ceza 'disiplin cezası' olduğu için doğru yanıt bu sıralamayı içeren seçenektir.
Verilen senaryoda borcun zorla ödettirilmesi cebri icrayı, sözleşmenin emredici kurallar nedeniyle geçersizliği mutlak butlanı, memura verilen maaş kesintisi ise disiplin cezasını tam olarak karşılamaktadır.

Adım Adım Çözüm

1
Birinci öncüldeki 'devlet gücüyle borcun ifası' ifadesini analiz etme
Bu durum, borcun rıza dışı zorla yerine getirilmesi olan 'cebri icra' yaptırımına karşılık gelir.
Borçlar hukukunda ifa edilmeyen edimlerin kamu gücüyle yerine getirilmesi cebri icradır.
2
İkinci öncüldeki 'emredici hükümlere aykırılık' durumunu değerlendirme
Kanunun emredici hükümlerine aykırı işlemler 'butlan' yaptırımına tabidir (kurucu unsurlar tam olduğu için yokluk değildir).
Hukuki işlemin kurucu unsurları var ancak geçerlilik şartları (emredici hükümler) ihlal edilmişse yaptırım butlandır.
3
Üçüncü öncüldeki 'memur ve maaş kesintisi' ilişkisini kurma
Belirli bir statüye (memurluk) bağlı kişilere kurum içi düzeni sağlamak için verilen cezalar 'disiplin cezası'dır.
Disiplin cezaları, genel cezalardan farklı olarak sadece o statüdeki kişilere uygulanır.

Anahtar Kavram

Hukukun yaptırım türleri arasındaki nitelik farkları (Cebri icra, Butlan, Disiplin).

İpuçları

1
Yaptırımların hangi hukuk dalında (kamu veya özel) ve hangi amaçla uygulandığına dikkat edin.

Daha Fazla Pratik

Yokluk ve butlan farkını pekiştirmek için kurucu unsur eksikliği (şahit yokluğu vb.) senaryolarını inceleyin.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 71Soru

Hukuk düzeninde yaptırımlar, ihlal edilen kuralın niteliğine ve ortaya çıkan hukuka aykırılığın türüne göre farklı isimler alır. Buna göre; bir idari makamın tesis ettiği hukuka aykırı işlemin yargı kararıyla ortadan kaldırılması ile bir hukuki işlemin kurucu unsurlarından (irade beyanı, konu, taraflar gibi) en az birinin eksikliği nedeniyle hiç oluşmamış sayılması durumları, sırasıyla aşağıdaki yaptırımlardan hangisi ile ifade edilir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: İptal - Yokluk

Cevap

İdari işlemlerin yargı yoluyla ortadan kaldırılması 'iptal', hukuki işlemlerin kurucu unsurlarındaki eksiklik ise 'yokluk' yaptırımı ile karşılanır.
Doğru cevap, idari yargılama hukukundaki 'iptal' müeyyidesi ile medeni hukuk ve borçlar hukukundaki 'yokluk' yaptırımını bir araya getirmektedir. İdare tarafından yapılan hukuka aykırı işlemlerin mahkemece silinmesi 'iptal' olarak adlandırılırken; bir hukuki işlemin kurucu unsurlarının (örneğin tarafların rızasının hiç beyan edilmemesi) eksik olması, işlemin hukuk aleminde hiç varlık kazanamaması yani 'yokluk' sonucunu doğurur.

Adım Adım Çözüm

1
İdari işlemin hukuki sonucunu belirle.
İptal
Kamu hukukunda, idari mercilerin tesis ettiği hukuka aykırı işlemlerin menfaati ihlal edilenlerin başvurusu üzerine yargı organınca ortadan kaldırılmasına 'iptal' denir.
2
Hukuki işlemin kurucu unsur eksikliğini analiz et.
Yokluk
Bir hukuki işlemin kurucu unsurları (örneğin evlendirme memuru önünde yapılmayan bir evlilik) eksikse, o işlem hukuk dünyasında hiç doğmamış kabul edilir ve bu duruma 'yokluk' denir.
3
İki yaptırımı soru kökündeki sıraya göre eşleştir.
İptal - Yokluk
Soru sırasıyla idari işlem ve kurucu unsur eksikliğini sorduğu için doğru sıralama bu şekildedir.

Anahtar Kavram

Hukukun Yaptırım Türleri ve Hükümsüzlük Kategorileri

İpuçları

1
İdarenin işlemlerine karşı açılan davaların sonucunda hangi yaptırımın uygulandığını düşünün.

Daha Fazla Pratik

Yokluk ile Mutlak Butlan arasındaki temel farkları bir tablo üzerinde inceleyerek pekiştirebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 0s
Soru 72Soru

Ayırt etme gücüne sahip 1717 yaşındaki bir lise öğrencisinin, velisinin haberi ve rızası olmadan bir beyaz eşya mağazasından taksitle oyun bilgisayarı satın alması durumunda; bu sözleşme veli tarafından onaylanana kadar mağazayı bağlamasına rağmen öğrenciyi borç altına sokmamaktadır. Türk hukuk sistemine göre, bu olayda söz konusu olan yaptırım türü aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Tek Taraflı Bağlamazlık

Cevap

Söz konusu yaptırım 'Tek Taraflı Bağlamazlık' (Askıda Hükümsüzlük) olarak adlandırılır.
Ayırt etme gücüne sahip olan küçükler (sınırlı ehliyetsizler), kendilerini borç altına sokan işlemleri yasal temsilcilerinin (veli veya vasi) izni olmadan yapamazlar. Bu kurala aykırı yapılan işlemler 'tek taraflı bağlamazlık' (askıda hükümsüzlük) yaptırımına tabidir. Bu durumda, işlemi yapan diğer taraf (örneğin mağaza) sözleşmeyle bağlıyken, küçük kişi velisi onay verene kadar bağlı değildir. Veli onay verirse işlem geçerli olur, reddederse işlem hükümsüz kalır.

Adım Adım Çözüm

1
Kişinin hukuki ehliyet durumunu tespit etmek.
Ayırt etme gücü olan 1717 yaşındaki kişi 'sınırlı ehliyetsiz' statüsündedir.
Tam ehliyetli olmayan ancak ayırt etme gücü bulunan küçükler bu grupta yer alır.
2
Yapılan işlemin geçerlilik şartını incelemek.
Sınırlı ehliyetsizlerin borç altına girdiği işlemler için yasal temsilci (veli/vasi) izni gereklidir.
Hukuk, küçükleri korumak amacıyla bu tür işlemleri temsilci onayına bağlamıştır.
3
Eksikliğin yaptırım sonucunu belirlemek.
İşlem, yasal temsilci onay verene kadar 'askıda' kalır; mağaza bağlıdır ancak küçük bağlı değildir.
Bu durum, hukuki işlemlerin hükümsüzlük türlerinden biri olan tek taraflı bağlamazlık (askıda hükümsüzlük) tanımına tam olarak uymaktadır.

Anahtar Kavram

Tek Taraflı Bağlamazlık (Askıda Hükümsüzlük)

İpuçları

1
Soruda bahsedilen kişinin yaşını ve hukuki ehliyet grubunu düşünün.
2
Sınırlı ehliyetsizlerin (ayırt etme gücü olan küçüklerin) yaptığı işlemlerin veli onayıyla geçerli olabileceğini hatırlayın.
3
Sonradan onay (icazet) ile geçerli hale gelebilen, ancak onay gelene kadar bir tarafı bağlayıp diğerini bağlamayan yaptırım türüne odaklanın.

Daha Fazla Pratik

Nisbi butlan ile mutlak butlan arasındaki temel farkları ve hangi durumlarda hangi yaptırımın uygulanacağını tekrar edin.

Alternatif Yöntem

Hükümsüzlük türlerini elerken 'sonradan onay ile düzelebilir mi?' sorusunu sorun. Yokluk ve Mutlak Butlan düzelemez, ancak Tek Taraflı Bağlamazlık ve Nisbi Butlan (belirli şartlarda) düzelebilir. Ehliyet eksikliği varsa cevap doğrudan Tek Taraflı Bağlamazlıktır.
Tahmini Süre:50s
ÖncekiSayfa 4 / 4
Hukukun Yaptırımları (Müeyyideler) — KPSS Genel Yetenek - Genel Kültür — Sayfa 4 | Examkin