Türk Borçlar Kanunu hükümleri uyarınca, sebepsiz zenginleşen kişinin zenginleşmenin haklı bir sebebe dayanmadığını bildiği veya bilmesi gerektiği (kötüniyetli olduğu) durumlarda, iade yükümlülüğünün kapsamı ve yaptığı giderlerin tazminine ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
- Kötüniyetli zenginleşen, fiilen elde ettiği semelerin (ürünlerin) yanı sıra elde etmeyi ihmal ettiği semeleri de iade etmekle yükümlüdür; yaptığı zorunlu ve faydalı giderler için ise ancak iade anında mevcut olan değer artışı oranında tazminat isteyebilir.Cevap
- BKötüniyetli zenginleşen, sadece iade talebi anında elinde kalan zenginleşme miktarını ve fiilen elde ettiği semeleri iade etmekle yükümlüdür; yaptığı zorunlu giderlerin tamamını her durumda tazmin edebilir.
- CKötüniyetli zenginleşen, zenginleşme konusunun sadece asıl değerini iade etmekle yükümlü olup; yaptığı faydalı giderlerin tamamını, zorunlu giderlerin ise iade anındaki değer artışı oranında tazminini isteyebilir.
- DKötüniyetli zenginleşen, zenginleşmeyi iyiniyetli olmaksızın elden çıkarmış olsa dahi beklenmedik hâllerden (mücbir sebep) dolayı meydana gelen azalmaları iade borcundan düşebilir; ancak elde etmeyi ihmal ettiği semeleri ödemek zorundadır.
- EKötüniyetli zenginleşen, yaptığı lüks giderler de dâhil olmak üzere tüm harcamalarını zenginleşen asıl hak sahibinden tam olarak rücu edebilir; ancak semelerin iadesi konusunda sadece elde ettiği net kâr üzerinden sorumludur.
Cevap
Kötüniyetli zenginleşen, elde ettiği semelerin yanı sıra elde etmeyi ihmal ettiği semeleri de iade etmekle yükümlüdür; yaptığı zorunlu ve faydalı giderlerin tazminini ise ancak iade anında mevcut olan değer artışı oranında talep edebilir.
Kötüniyetli zenginleşen, zenginleşmeyi elden çıkarırken ileride iade etmek zorunda kalabileceğini bilmesi gerektiği için zenginleşmenin tamamından sorumludur. Bu kapsamda sadece elde ettiği ürünleri değil, elde etmeyi ihmal ettiği ürünleri de tazmin eder. Giderler konusunda ise TBK 80/2 uyarınca, iyiniyetlinin aksine, zorunlu giderleri bile tam olarak isteyemez; hem zorunlu hem faydalı giderler iade anındaki değer artışı ile sınırlıdır.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
Sebepsiz zenginleşmede kötüniyetli zenginleşenin, iyiniyetliden farklı olarak 'elde etmeyi ihmal ettiği semelerden' sorumlu olması ve 'zorunlu giderleri' dahi ancak değer artışı oranında isteyebilmesi kuralıdır.