Demokratik ve anayasal sistemlerde, devletin temel kurumsal yapısını belirleyen anayasanın yapılması ve değiştirilmesi süreçleri farklı iktidar türleri tarafından yürütülmektedir. Örneğin, bir (X) ülkesinde yaşanan ihtilal sonrasında yönetime el koyan geçici konseyin yeni bir anayasa ilan etmesi ile, (Y) ülkesinde olağan dönemde görev yapan meclisin anayasada öngörülen usullere harfiyen uyarak bir anayasa değişikliği yapması kavramsal olarak birbirinden ayrılır.
Bu örneklerdeki (X) ve (Y) ülkelerinde faaliyette bulunan iktidar türleri ve bunların hukuki nitelikleri hakkında aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi yanlıştır?
- A(X) ülkesindeki konseyin eylemi mevcut anayasal sistemin dışında gerçekleştiğinden, bu durum asli kurucu iktidarın sınırsız ve hukuk dışı (ekstra-legal) yapısını yansıtır.
- B(Y) ülkesindeki meclis tali kurucu iktidar olup; anayasada öngörülen nitelikli çoğunluk gibi şekli şartlara ve varsa değiştirilemez madde hükümlerine uymak zorundadır.
- C(X) ülkesindeki anayasa yapım süreci hukuki bir boşluk ortamında gerçekleştiği için, asli kurucu iktidarın ne zaman ve nasıl ortaya çıkacağı önceden pozitif hukuk kurallarıyla belirlenemez.
- (Y) ülkesindeki organ anayasa değiştirme yetkisiyle donatıldığı için, hukuki bir boşluk yaratarak eski anayasayı tamamen ortadan kaldırma ve yepyeni bir anayasa yapma hakkına da sahiptir.Cevap
- EAsli kurucu iktidarı temsil eden (X) konseyi yeni bir hukuk düzeni yaratma işlevine sahipken, tali kurucu iktidar olan (Y) meclisi ancak anayasal sınırlar içinde kalarak mevcut hukuk düzeninde değişiklik yapabilir.
Cevap
Yanlış olan ifade, (Y) ülkesindeki organın anayasayı tamamen ortadan kaldırma ve yepyeni bir anayasa yapma hakkına sahip olduğunu belirten seçenektir.
(Y) ülkesindeki meclis, anayasa değiştirme işlemini kurallara uygun olarak gerçekleştirdiği için yetkisini anayasadan alan tali (kurulmuş) kurucu iktidardır. Tali kurucu iktidar yalnızca mevcut anayasanın öngördüğü usuller ve sınırlar çerçevesinde değişiklik yapabilir. Bu nedenle, tali kurucu iktidarın mevcut anayasayı bütünüyle ortadan kaldırarak (ilga ederek) bilerek hukuki bir boşluk yaratma ve sıfırdan yepyeni bir anayasa ihdas etme yetkisi hukuken bulunmamaktadır. Anayasayı bütünüyle yeniden yapma yetkisi, hiçbir pozitif hukuk kuralıyla bağlı olmayan asli kurucu iktidara aittir.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
Asli kurucu iktidarın hukuk dışı (ekstra-legal) yapısı ile tali kurucu iktidarın hukuk içi (sınırlı) niteliği arasındaki sınırların ayrımı.