Examkin

İdari İşlemler ve Sözleşmeler

85 soru

Soru 81Soru →

Bir ilçe belediyesi encümeni, ilçede faaliyet gösteren bir kafeteryanın gece geç saatlerde çevreye rahatsızlık verecek düzeyde yüksek sesle müzik yayını yaptığının zabıta ekiplerince tutanakla tespit edilmesi üzerine toplanmış ve söz konusu işletmenin 'canlı müzik ruhsatı'nın iptal edilmesine karar vermiştir.

Bu idari işlemdeki kurucu unsurlar dikkate alındığında, aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi hukuken doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: İşlemin sebep unsuru, işletmenin yüksek sesle müzik yayını yaparak çevreye rahatsızlık verdiğinin tespit edilmesidir.

Cevap

Doğru eşleştirme, işlemin sebep unsurunun işletmenin yüksek sesle müzik yayını yapması olduğunu belirten ifadedir.
İdari işlemlerde 'sebep' unsuru, idareyi belli bir işlemi yapmaya yönelten, işlemden önce var olan ve hukuken işlemin dayanağını oluşturan objektif vakıalardır. Olayda belediye encümenini ruhsat iptali kararı almaya sevk eden durum (maddi vakıa), işletmenin çevreye rahatsızlık verecek düzeyde yüksek sesle müzik yayını yapmasıdır. Dolayısıyla bu eylem, tesis edilen işlemin sebep unsurunu oluşturmaktadır.

Adım Adım Çözüm

1
Olaydaki idari işlemin ve idareyi harekete geçiren maddi vakıanın tespit edilmesi.
İdari işlem canlı müzik ruhsatının iptalidir. İdareyi harekete geçiren olay ise gürültü ihlalidir.
İdari işlemin unsurlarını doğru ayırabilmek için öncelikle işlemin kendisini ve dayanağını bulmak gerekir.
2
Tespit edilen kısımların idari işlemin kurucu unsurları (yetki, şekil, sebep, konu, amaç) ile eşleştirilmesi.
Yetki: Encümen, Konu: Ruhsatın iptali, Sebep: Gürültü ihlali, Amaç: Kamu yararı (huzur ve sükun).
Seçeneklerdeki ifadelerin doğruluğunu teyit etmek için tüm unsurların olaydaki karşılığı belirlenmelidir.
3
Seçeneklerdeki ifadelerin kavramsal olarak değerlendirilmesi.
Sebep unsurunun gürültü ihlali olduğu ifadesi doğrudur. Konuyu tutanak, amacı cezalandırma, şekli iptal, yetkiyi zabıta olarak gösteren diğer ifadeler hukuken hatalıdır.
Soruda hukuken doğru olan değerlendirme sorulmaktadır.

Anahtar Kavram

İdari işlemlerde unsurların (yetki, şekil, sebep, konu, amaç) somut olaya doğru şekilde uyarlanması.
Soru 82Soru →

(K) Büyükşehir Belediyesi Ulaşım Koordinasyon Merkezi (UKOME), şehir merkezindeki trafik yoğunluğunu yönetmek amacıyla "Taksi Durakları Çalışma Usul ve Esasları Yönergesi"ni kabul etmiştir. Bu yönergede yer alan "aynı durakta en fazla 1515 araç çalışabilir" hükmüne istinaden, (M) Taksi Durağı'nda kayıtlı 16.16. sıradaki ticari taksi işletmecisi (T)'nin durak çalışma ruhsatı, belediye encümeni kararıyla iptal edilmiştir.

Bu olayda tesis edilen idari işlemler ve bu işlemlerin unsurları dikkate alındığında aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Encümenin çalışma ruhsatını iptal etmesi, muhatabını genel ve objektif kurallarla önceden belirlenmiş bir hukuki statüden çıkardığı için "şart işlem" niteliğinde bir bireysel idari işlemdir.

Cevap

Encümenin ruhsat iptal kararının, kişiyi önceden belirlenmiş objektif bir statüden çıkardığı için "şart işlem" niteliğinde bir bireysel idari işlem olduğunu belirten ifadedir.
İdare hukukunda bireysel idari işlemler alt sınıflara ayrılır. Öğrencilere diploma verilmesi, kamu görevlilerinin atanması veya kişilere ticari çalışma ruhsatı verilmesi/iptal edilmesi gibi eylemler "şart işlem" veya diğer adıyla "objektif işlem" olarak nitelendirilir. Bunun nedeni, işlemin sıfırdan kişiye özel bir kural yaratmaması; aksine kişiyi zaten mevzuatla çerçevesi çizilmiş genel ve objektif bir statüye dahil etmesi veya bu statüden çıkarmasıdır. Olayda encümenin ruhsat iptal kararı, (T)'yi taksi işletmeciliği statüsünden çıkaran icrai nitelikte bir bireysel (şart) işlemdir.

Adım Adım Çözüm

1
Olaydaki idari işlemleri türlerine göre tasnif etme.
UKOME Yönergesi = Düzenleyici İşlem. Encümen Kararı (Ruhsat İptali) = Bireysel İdari İşlem.
Yönerge genel ve soyut kurallar koyarken; ruhsat iptali doğrudan tek bir kişinin hukuki durumunda değişiklik yaratır.
2
Bireysel işlemin alt türünü belirleme.
Ruhsatın iptal edilmesi bir "şart işlem"dir.
Memuriyete atama, ruhsat verme, diploma verme gibi işlemler ile bunların geri alınması, kişileri önceden genel kurallarla belirlenmiş objektif bir statüye soktuğu veya çıkardığı için şart işlem kabul edilir.
3
İşlemin kurucu unsurlarını (konu, amaç, sebep, yetki) analiz etme.
Konu: Ruhsatın iptalidir. Amaç: Kamu yararı/trafik düzenidir. Sebep: Yönergedeki araç sınırı kuralıdır.
Seçeneklerdeki unsur şaşırtmacalarını (özellikle konu ve amacın yer değiştirmesini) tespit edebilmek için her unsurun hukuki tanımını somut olaya uyarlamak gerekir.
4
Seçenekleri analiz edilen hukuki bulgularla karşılaştırma.
Sadece ruhsat iptalinin "şart işlem" olduğunu belirten seçenek, idare hukuku ilkeleriyle tam olarak örtüşmektedir.
Diğer seçeneklerde düzenleyici işlem/sübjektif işlem ayrımı, unsur tanımları ve yetki sakatlık türleri bilinçli olarak yanlış eşleştirilmiştir.

Anahtar Kavram

Bireysel İdari İşlemlerin Tasnifi (Şart İşlem - Sübjektif İşlem) ve Kurucu Unsurları
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 83Soru →

X ilinde çevre kirliliğine yol açtığı şikâyet edilen bir sanayi tesisinin faaliyetleri, İl Belediye Başkanı tarafından alınan bir kararla süresiz olarak durdurulmuştur. Ancak ilgili çevre mevzuatına göre söz konusu tesisin faaliyetini durdurma yetkisi münhasıran Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının ildeki temsilcisi sıfatıyla Valiye aittir.

İdare hukuku ilkelerine göre, il belediye başkanının tesis ettiği bu işlemle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: İşlemi tesis eden makam ile yetkili makamın farklı kamu tüzel kişiliklerine sahip olması nedeniyle ağır yetki tecavüzü söz konusudur ve işlem yok hükmündedir.

Cevap

İşlemi tesis eden makam ile asıl yetkili makamın farklı kamu tüzel kişiliklerine sahip olması nedeniyle ağır yetki tecavüzü söz konusudur ve işlem yok hükmündedir.
İdare hukukunda, işlemi tesis eden makam ile kanunen yetkili kılınan makamın farklı kamu tüzel kişiliklerine (örneğin Mahalli İdare ile Merkezi İdare) mensup olması durumunda, bu yetki ihlali 'ağır yetki tecavüzü' (veya kurumlar arası yetki gasbı) olarak adlandırılır. Ağır yetki tecavüzü ile malul olan bir idari işlemin hukuki müeyyidesi mutlak butlan veya iptal edilebilirlik değil, 'yokluk'tur. Olayda Belediye (Belediye Kamu Tüzel Kişiliği), Valiliğin (Devlet Kamu Tüzel Kişiliği) yetki alanına girmiştir.

Adım Adım Çözüm

1
Olaydaki idari işlemi ve bu işlemi tesis eden makamı tespit etme.
Sanayi tesisinin faaliyetini durdurma işlemi İl Belediye Başkanı tarafından tesis edilmiştir.
İşlemin hangi makam tarafından yapıldığını belirlemek, yetki unsurunu incelemenin ilk adımıdır.
2
İlgili mevzuata göre işlemi yapmaya asıl yetkili makamı tespit etme.
Mevzuata göre işlemi yapmaya yetkili makam validir.
Gerçekte yetkili olan makam ile işlemi yapan makamı karşılaştırmak gerekir.
3
İşlemi yapan makam ile yetkili makamın tüzel kişilik statülerini karşılaştırma.
Belediye Başkanı, Belediye Kamu Tüzel Kişiliğini; Vali ise Devlet Kamu Tüzel Kişiliğini temsil etmektedir.
Aynı tüzel kişilik içinde gerçekleşen yetki ihlali 'yetki tecavüzü' (iptal) iken, farklı tüzel kişilikler arasındaki ihlal 'ağır yetki tecavüzü' (yokluk) sonucunu doğurur.
4
Sakatlığın türünü ve hukuki yaptırımını belirleme.
Farklı kamu tüzel kişilikleri arasındaki bu müdahale ağır yetki tecavüzüdür (kurumlar arası yetki gasbı) ve işlemin müeyyidesi yokluktur.
Yetki unsuru kurallarına aykırılığın niteliğine göre idari işlemin hukuki akıbeti belirlenir.

Anahtar Kavram

Ağır Yetki Tecavüzü (İdareler Arası Yetki Gaspı)
Soru 84Soru →

İdare, anayasal bir yetki olan düzenleme yetkisini kullanırken Anayasa'da ismen sayılan Cumhurbaşkanlığı kararnamesi ve yönetmeliklerin yanı sıra; genelge, yönerge, tebliğ ve sirküler gibi isimler altında "adsız düzenleyici işlemler" de tesis edebilmektedir. Bu bağlamda, idarenin adsız düzenleyici işlemlerine ilişkin aşağıdakilerden hangisi idare hukukunun genel esaslarına uygundur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Asli bir kural koyma yetkisine dayanmadıklarından, yalnızca üst normların uygulanmasını göstermek amacıyla çıkarılabilir ve üst normu aşan yeni hak veya yükümlülükler ihdas edemezler.

Cevap

Adsız düzenleyici işlemlerin asli kural koyma yetkisine dayanmadığını ve üst normu aşan yeni hak/yükümlülük getiremeyeceğini ifade eden seçenek doğrudur.
İdarenin düzenleme yetkisi kural olarak türevsel (ikincil) bir yetkidir. Bu nedenle, Anayasa'da ismen sayılan yönetmeliklerin yanı sıra idarenin iç işleyişini veya kanunların uygulanışını göstermek için çıkardığı genelge, yönerge, tebliğ gibi adsız düzenleyici işlemler de bağlı oldukları üst normu (kanun, CBK, yönetmelik) aşamazlar. Bu tür işlemler yepyeni bir hak veya mükellefiyet doğuramaz, sadece var olan üst normların detaylarını ve uygulama usullerini açıklayabilirler.

Adım Adım Çözüm

1
Adsız düzenleyici işlemlerin idare hukukundaki yerini ve hukuki dayanağını tespit et.
Bu işlemler (genelge, yönerge vb.), Anayasa'da ismen sayılmasa da idarenin düzenleme yetkisinin doğal bir sonucudur.
İşlemin niteliğini anlamak, onun sınırlarını kavramanın ilk adımıdır.
2
Bu işlemlerin normlar hiyerarşisindeki konumunu değerlendir.
Adsız düzenleyici işlemler; Kanun, CBK ve Yönetmeliklerin altında yer alır.
Hiyerarşik konumu bilmek, üst normlarla çatışma durumunda veya yeni kural ihdas etme yetkisinde neyin geçerli olacağını gösterir.
3
İdarenin düzenleme yetkisinin 'türevselliği (ikincilliği)' ilkesini uygula.
İdare, yasama organı gibi ilk elden (asli) kural koyamaz. Çıkarılan bir genelge veya yönerge mutlaka bir üst norma dayanmalı ve onun sınırlarını aşmamalıdır.
Yasama yetkisinin devredilmezliği ilkesi idari işlemlerin sınırını belirler.
4
Seçenekleri bu kurallar ışığında ele.
Sadece üst normun uygulanmasını göstermek amacıyla çıkarılabileceği ve yeni hak/yükümlülük getiremeyeceği yönündeki ifade hukuka uygundur.
Diğer seçenekler hiyerarşi, şekil (yayımlanma) ve yargısal denetim konularında bariz maddi hatalar içermektedir.

Anahtar Kavram

Adsız Düzenleyici İşlemlerin Sınırları ve Normlar Hiyerarşisi
Soru 85Soru →

(X) İl Tarım ve Orman Müdürlüğü denetim ekipleri, bir gıda üretim tesisinde yaptıkları incelemede insan sağlığını tehdit eden bozulmuş ürünler tespit etmiş ve bu durumu tutanak altına almıştır. Bunun üzerine İl Müdürlüğü, ilgili kanun hükümlerine dayanarak söz konusu tesisin faaliyetlerini geçici olarak durdurma kararı almıştır.

Bu olayda tesis edilen bireysel idari işlemin "sebep" ve "konu" unsurları aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla ve doğru olarak verilmiştir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Sebep: Tesiste bozulmuş ürünlerin tespit edilmiş olması / Konu: Tesisin faaliyetlerinin geçici olarak durdurulması

Cevap

İşlemin sebebi "tesiste bozulmuş ürünlerin tespit edilmiş olması", konusu ise "tesisin faaliyetlerinin geçici olarak durdurulması"dır.
İdare hukukunda bireysel idari işlemlerin beş temel unsuru vardır: Yetki, şekil, sebep, konu ve amaç. 'Sebep' unsuru, idareyi harekete geçiren ve işlemden bağımsız olarak var olan fiili veya hukuki olaydır; bu olayda denetimde bozulmuş ürünlerin tespit edilmesidir. 'Konu' unsuru ise idari işlemin hukuk dünyasında yarattığı asıl sonuç, yani neye ilişkin olduğudur; bu olayda tesisin faaliyetlerinin geçici olarak durdurulmasıdır. Bu ikisinin doğru sıralandığı seçenek kesin olarak doğrudur.

Adım Adım Çözüm

1
Olaydaki bireysel idari işlemi tespit et.
İl Müdürlüğünün tesisin faaliyetlerini geçici olarak durdurma kararı alması.
Unsurları analiz edebilmek için öncelikle işlemin kendisinin ne olduğunu belirlemek gerekir.
2
İşlemin 'sebep' unsurunu olay metninden çıkar.
Sebep: Tesiste insan sağlığını tehdit eden bozulmuş ürünlerin tespit edilmesi.
Sebep unsuru, idareyi o işlemi tesis etmeye sevk eden ve işlemden önce var olan nesnel hukuki veya fiili durumdur.
3
İşlemin 'konu' unsurunu olay metninden çıkar.
Konu: Tesisin faaliyetlerinin geçici olarak durdurulması.
Konu unsuru, idari işlemin bizzat kendisi olup hukuk düzeninde meydana getirdiği doğrudan değişiklik veya sonuçtur.
4
Çeldiricilerdeki 'amaç' ve 'düzenleyici işlem' kavramlarını eleyerek doğru eşleştirmeyi bul.
Halk sağlığının korunması 'amaç'tır. Doğru eşleştirme tespit edilen ürünler (sebep) ve kapatma kararıdır (konu).
Kavramsal karışıklıkları önlemek ve sorunun doğru cevabına ulaşmak için zorunludur.

Anahtar Kavram

İdari İşlemin Unsurları (Sebep, Konu, Amaç)
ÖncekiSayfa 5 / 5
İdari İşlemler ve Sözleşmeler Alıştırma Soruları — KPSS Hukuk — Sayfa 5 | Examkin