Bir holding, iki farklı sektörde yeni üretim tesisleri kurmak amacıyla fizibilite çalışmaları yürütmektedir:
* I. Tesis: Ana girdileri kireç taşı ve kil olan bir çimento fabrikasıdır. Bu girdiler, işlenme süreci sonunda önemli ölçüde ağırlık ve hacim kaybetmektedir.
* II. Tesis: Sipariş üzerine, müşteriye özel tasarımlı lüks yat ve tekne inşası gerçekleştirecek bir tersanedir. Bu üretim sürecinin başarısı, ağırlıklı olarak yüksek el becerisine sahip nitelikli gemi inşa ustalarının varlığına dayanmaktadır.
Bu işletmelerin kuruluş yeri (lokasyon) seçimini etkileyen faktörler dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- I. Tesis için taşıma maliyetlerini minimize eden hammadde kaynağına yakınlık temel nicel faktör iken; II. Tesis için nitelikli işgücü havuzuna yakınlık en önemli nitel faktördür.Cevap
- BI. Tesis, girdiler üretimde ağırlık kaybettiği için pazara yakın bölgelere kurulmalı; II. Tesis ise standart üretim yapacağından ürüne göre (akış tipi) yerleşime uygun arazilere konumlandırılmalıdır.
- CHer iki tesisin lokasyonu da yalnızca ağırlık merkezi yöntemiyle hesaplanan nicel faktörlere göre belirlenmeli ve fabrika içleri sürece göre (atölye tipi) yerleşimle dizayn edilmelidir.
- DI. Tesisin kuruluş yerinde sabit pozisyonlu yerleşim gereksinimleri dikkate alınarak pazara yakınlık gözetilmeli; II. Tesiste ise enerji kaynaklarına yakınlık tek belirleyici nicel faktör olmalıdır.
- EI. Tesis için hücresel (grup teknolojisi) yerleşimi destekleyen altyapı olanakları; II. Tesis için ise üretimde hacim artışı yaşandığından hammaddeye yakınlık temel kuruluş faktörü sayılmalıdır.
Cevap
Çimento fabrikası için taşıma maliyetlerini düşüren hammadde kaynağına yakınlık (nicel faktör), yat üretimi için ise nitelikli işgücü havuzuna yakınlık (nitel faktör) öncelikli kuruluş yeri belirleyicileridir.
Kuruluş yeri seçimi yapılırken sektörel dinamikler dikkate alınır. Üretim sürecinde ağırlık ve hacim kaybeden, fire veren hammaddelerin kullanıldığı sanayilerde (çimento, demir-çelik vb.) temel amaç nakliye israfını önlemektir; bu yüzden tesis hammadde kaynağına yakın kurulur. Bu, taşıma maliyetiyle ölçülebilen 'nicel' bir faktördür. Öte yandan, sipariş usulü yat inşası gibi emek-yoğun ve özelleştirilmiş üretimler yüksek düzeyde zanaat becerisi gerektirir. Bu tür işletmelerde başarı, vasıflı ustalara erişime bağlı olduğundan nitelikli işgücüne yakınlık temel 'nitel' faktör haline gelir.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
Kuruluş yeri seçimini etkileyen nicel (taşıma maliyetleri, hammadde vb.) ve nitel (işgücü kalitesi, iklim vb.) faktörlerin analizi ile bu faktörlerin tesis içi yerleşim (layout) kararlarından kavramsal bağımsızlığı.