İşletmelerin Sınıflandırılması

Türk hukuku kapsamında işletmelerin hukuki yapıları, kurucuların sorumluluk dereceleri ve işletmenin tabi olduğu yasal düzenlemeler açısından büyük farklılıklar gösterir. Bu farklılıklar, yatırımcıların işletme türü seçiminde ve risk yönetiminde temel belirleyici rol oynar.

Buna göre, işletmelerin hukuki yapılarına ilişkin aşağıdaki kanuni esaslardan hangisi yanlıştır?

Türk Ticaret Kanunu (TTK) hükümlerine göre, şahıs şirketleri ile sermaye şirketleri arasındaki temel farklılıklara ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Bir ticari girişimi hayata geçirmek isteyen Ali ve Veli, aralarındaki görev ve sorumluluk paylaşımını hukuki güvence altına almak istemektedirler. Yapılan protokole göre Ali, işletmenin fiili yönetimini üstlenecek ve alacaklılara karşı tüm kişisel malvarlığıyla sınırsız sorumlu olacaktır. Veli ise yönetime müdahale etmeyecek ve şirketin borçlarına karşı yalnızca şirkete getirmeyi taahhüt ettiği sermaye payı kadar sorumluluk taşıyacaktır.

Bu özelliklere sahip ve bünyesinde farklı sorumluluk rejimlerine tabi ortakları bir arada bulunduran şirket türü aşağıdakilerden hangisidir?

Ahmet ve Buse, yeni bir ticari girişim kurmaya karar vermişlerdir. Yapılan anlaşmaya göre Ahmet, işletmenin günlük faaliyetlerini bizzat yürütecek ve tüm yönetimi üstlenecektir. Buse ise işletmeye sadece finansal yatırım yapacak, şirket yönetimine kesinlikle karışmayacak ve şirket alacaklılarına karşı yalnızca işletmeye koymayı taahhüt ettiği sermaye miktarı kadar sorumlu olacaktır. Ahmet, Buse'nin bu şartını kabul etmiş ve kendisinin şirket borçlarına karşı tüm malvarlığıyla, sınırsız ve müteselsilen sorumlu olacağını taahhüt etmiştir.

Türk Ticaret Kanunu hükümlerine göre, bünyesinde bu şekilde birbirlerinden farklı sorumluluk rejimlerine tabi ortakları barındıran ve girişimcilerin taleplerine en uygun olan şirket türü aşağıdakilerden hangisidir?

Merkezleri tek bir ülkede bulunmasına rağmen doğrudan yabancı yatırımlar aracılığıyla birden fazla ülkede üretim ve pazarlama tesisleri kuran; faaliyette bulunduğu her dış pazarın yerel özelliklerine, kültürüne ve tüketici tercihlerine göre ürün ile stratejilerini uyarlayan (polisentrik yaklaşım benimseyen) işletme türü aşağıdakilerden hangisidir?

Bir işletme, faaliyetlerini dünya çapında yürütürken iki zorlu stratejiyi aynı anda uygulamaya çalışmaktadır: Bir yandan üretim, Ar-Ge ve tedarik zincirini standartlaştırarak 'küresel ölçek ekonomilerinden' en üst düzeyde faydalanmayı hedeflerken, diğer yandan ürün ve hizmetlerini faaliyet gösterdiği her ülkenin 'yerel tüketici tercihlerine ve kültürel özelliklerine' hızla uyarlamaktadır. Bu yapıda, geleneksel merkez-şube hiyerarşisi yerine; merkez ve bağlı kuruluşlar arasında sürekli bir bilgi, teknoloji ve yetenek akışının olduğu entegre bir ağ (network) organizasyonu mevcuttur.

Yönetim alanyazınında (literatüründe) coğrafi kapsamına ve uluslararasılaşma derecesine göre yapılan sınıflandırmalar dikkate alındığında, özellikleri verilen bu işletme türü aşağıdakilerden hangisidir?

Teknoloji alanında büyük bir proje başlatmak isteyen bir grup yatırımcı, kuracakları işletmenin hukuki yapısını belirlemek amacıyla uzman görüşü almaktadır. Yatırımcıların kurulacak şirket için belirlediği vazgeçilmez kriterler şunlardır:

• Şirketin bağımsız bir tüzel kişiliği olmalıdır.
• Hiçbir ortak, şirket borçlarından dolayı kişisel malvarlığı ile sorumlu tutulmamalı; sorumluluk sadece taahhüt edilen sermaye payı ile sınırlı kalmalıdır.
• Şirket paylarının el değiştirmesi kolay olmalı ve aksi kararlaştırılmadıkça pay devri için diğer ortakların onayına gerek duyulmamalıdır.

Bu kriterler bütünüyle değerlendirildiğinde, yatırımcılar için hukuki açıdan en uygun işletme türü aşağıdakilerden hangisidir?

Günümüzde işletmeler, ekonomideki işlevleri ve faaliyet alanları dikkate alınarak çeşitli gruplara ayrılmaktadır.

Bir bölgede faaliyet gösteren üç farklı işletmenin temel operasyonları şöyledir:
I. Demir cevherini işleyerek inşaat demiri ve çelik sac üretmektedir.
II. Üretilen çelik sacları hiçbir fiziksel değişikliğe uğratmadan toptan olarak satın alıp inşaat firmalarına satmaktadır.
III. Çelik sacların fabrikadan alınıp inşaat firmalarının şantiyelerine nakliyesi işini üstlenmiştir.

Buna göre; I, II ve III numaralı işletmelerin faaliyet alanlarına (sektörlerine) göre sınıflandırılması aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru olarak verilmiştir?

İşletmeler mülkiyet yapılarına (sermayelerine) göre sınıflandırıldığında kamu işletmeleri faaliyet amaçlarına ve hukuki statülerine göre kendi içinde farklı türlere ayrılmaktadır.

Buna göre; sermayesinin tamamı devlete ait olan, tekel niteliğindeki mal ve hizmetleri kamu yararı gözeterek üretmek ve pazarlamak üzere kurulan kamu işletmesi türü aşağıdakilerden hangisidir?

Kaan Bey, sahibi olduğu işletmede yurt dışından ithal ettiği elektronik donanımları, herhangi bir fiziksel veya kimyasal değişikliğe uğratmadan doğrudan yerel pazardaki teknoloji mağazalarına toptan satmaktadır. Zeynep Hanım'ın yönettiği işletme ise piyasadan tedarik ettiği ham ahşap ve metal malzemeleri çeşitli üretim bantlarından geçirerek ofis mobilyalarına dönüştürmektedir.

İşletmelerin faaliyet alanlarına (sektörlerine) göre sınıflandırılması dikkate alındığında; Kaan Bey ve Zeynep Hanım'ın işletmeleri sırasıyla aşağıdakilerin hangisinde doğru adlandırılmıştır?

Ülke çapında gerçekleştirilecek olan devasa bir baraj inşaatı projesini tek başlarına üstlenecek teknik donanım ve finansal güce sahip olmayan X Anonim Şirketi ile Y Anonim Şirketi, sadece bu projeyi tamamlamak amacıyla geçici olarak bir araya gelmişlerdir. Yapılan anlaşmaya göre, her iki işletme de kendi yasal ve ekonomik bağımsızlıklarını korumaya devam edecektir.

Buna göre, X ve Y şirketlerinin oluşturduğu bu yapı ve bu yapının dâhil olduğu işletme sınıflandırma ölçütü aşağıdakilerden hangisinde doğru eşleştirilmiştir?

Bir ülkedeki üç farklı işletmenin ana faaliyet konuları şu şekildedir:

I. X İşletmesi: Tekstil fabrikalarında kullanılmak üzere endüstriyel dokuma tezgahları üretmektedir.
II. Y İşletmesi: Kumaşları işleyerek son tüketicilerin kullanımı için kışlık mont dikmektedir.
III. Z İşletmesi: Üretilen bu montların mağazalardan tüketicilerin evlerine ulaştırılması amacıyla kargo taşımacılığı yapmaktadır.

İşletmelerin "üretilen mal veya hizmetin niteliğine göre" sınıflandırılması dikkate alındığında, bu üç işletmenin türü aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru verilmiştir?

Türkiye'de sanayi alanında faaliyet gösteren büyük ölçekli bir petrokimya tesisi, başlangıçta tamamen devlet sermayesiyle kurularak uzun yıllar hizmet vermiştir. Yakın zamanda gerçekleştirilen bir mülkiyet devri ile bu tesisin hisselerinin %65'i yerli özel sektör yatırımcılarına satılmış, geriye kalan %35'lik hisse ise Hazine'nin (devletin) mülkiyetinde bırakılmıştır.

Yukarıda verilen ortaklık ve sermaye dağılımı dikkate alındığında, bu petrokimya tesisi mülkiyet yapılarına göre yapılan işletme sınıflandırmasında aşağıdakilerden hangisine örnek oluşturur?

Aynı sektörde faaliyet gösteren üç farklı beyaz eşya üreticisi, piyasadaki sert rekabeti ortadan kaldırmak ve kâr marjlarını artırmak amacıyla bir araya gelmiştir. Yapılan anlaşma gereği bu üç işletme; hukuki varlıklarını ve tüzel kişiliklerini eskisi gibi devam ettirecek ancak üretim kotalarını, pazarlama bölgelerini ve satış fiyatlarını ortak alınan kararlara göre belirleyecektir. Böylece işletmelerin pazardaki ekonomik hareket serbestileri büyük ölçüde kısıtlanmıştır.

İşletmelerin bağımsızlık derecelerine göre sınıflandırılması dikkate alındığında, bu metinde özellikleri verilen işbirliği türü aşağıdakilerden hangisidir?

Bir sermaye şirketi, kuruluşunun ilk yıllarında yurt dışından ithal ettiği mamul haldeki kumaş toplarını, herhangi bir fiziksel veya kimyasal değişikliğe uğratmaksızın yerli hazır giyim firmalarına toptan olarak tedarik etmiştir. Şirket yönetimi, beşinci yılında aldığı stratejik bir kararla kendi entegre dokuma ve boyahane tesislerini kurmuş; böylece ham iplik satın alıp bizzat işleyerek kendi kumaş ürünlerini imal etmeye başlamıştır.

Bu iş modeli değişikliği dikkate alındığında, şirketin faaliyet alanına (sektörüne) göre işletme sınıflandırmasındaki yeri nasıl değişmiştir?

Piyasalarda rekabet avantajı elde etmek veya maliyetleri düşürmek amacıyla işletmeler çeşitli işbirlikleri veya birleşmeler yoluna gidebilirler. Bu kapsamda 'Kuzey A.Ş.', hammadde tedarikini güvence altına almak ve dağıtım kanallarını denetim altında tutmak amacıyla, tedarikçisi konumundaki bir işletme ile bir lojistik firmasının hisse senetlerinin çoğunluğunu (kontrol hissesini) satın almıştır.

Bu işlem sonucunda, hisseleri satın alınan şirketler kendi tüzel kişiliklerini koruyarak hukuki varlıklarını sürdürmüş, ancak yönetim ve alınacak stratejik kararlar bakımından ekonomik bağımsızlıklarını kaybederek tamamen 'Kuzey A.Ş.'nin kontrolüne girmişlerdir.

İşletmelerin bağımsızlık derecelerine göre sınıflandırılması dikkate alındığında, tüzel kişiliklerin korunduğu ancak ekonomik bağımsızlığın hisse çoğunluğu yoluyla tek merkezde toplandığı bu yapı aşağıdakilerden hangisidir?

İşletmeler hukuki yapılarına göre sınıflandırılırken, bünyelerinde barındırdıkları risk dağılımı ve yönetim ilkeleri dikkate alınır. Faaliyet hacmini genişletmek ve dışarıdan fon sağlamak isteyen bir ticari organizasyon, ortakların kişisel malvarlıklarını koruma altına alarak yalnızca yatırdıkları anapara kadar risk üstleneceği bir "sermaye şirketi" yapısına geçiş yapmayı planlamaktadır.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi bu organizasyonun benimseyeceği sermaye şirketi yapısının temel özelliklerinden biri değildir?

Bir teknoloji firması, ürettiği elektronik donanım ürünlerini dünya genelinde pazarlamaktadır. İşletme yönetimi, faaliyet gösterdiği farklı ülkelerdeki yerel tüketici tercihlerini ve kültürel farklılıkları göz ardı ederek, tüm dünyayı sınırların olmadığı homojen tek bir pazar olarak değerlendirmektedir. Yüksek ölçek ekonomilerinden faydalanmak ve maliyetleri asgari düzeye indirmek amacıyla standartlaştırılmış ürünler sunan bu firma, yurt dışındaki tüm birimlerinin stratejik kararlarını sıkı bir şekilde ana merkezden yönetmektedir.

Buna göre, bahsedilen firma coğrafi kapsamı (uluslararasılaşma derecesi) açısından aşağıdaki işletme türlerinden hangisine örnek oluşturur?

Bir girişimci, otomotiv ve beyaz eşya fabrikalarının montaj hatlarında kullanılmak üzere tasarlanmış endüstriyel robot kollarının imalatını yapan bir tesis kurmuştur. Bu tesisin ürettiği robot kollar, nihai tüketicilerin kullanımına sunulmamakta; aksine diğer işletmelerin üretim süreçlerinde fiziksel üretim kapasitesini oluşturmak amacıyla kullanılmaktadır.

İşletmelerin sınıflandırılmasına ilişkin yaklaşımlar dikkate alındığında, bu tesis "üretilen mal veya hizmetin niteliğine göre" aşağıdaki işletme türlerinden hangisine bir örnektir?

Üç girişimci, yüksek sermaye gerektiren bir sanayi tesisi kurmak amacıyla bir araya gelmiştir. Kuracakları işletmenin hukuki yapısını belirlerken şu şartların sağlanmasını talep etmişlerdir:

I. İşletmenin bağımsız bir tüzel kişiliği bulunmalıdır.
II. Tüm ortaklar, işletmenin alacaklılarına karşı yalnızca taahhüt ettikleri sermaye payları oranında sorumlu olmalıdır.
III. İleride doğabilecek finansman ihtiyacını karşılamak için tahvil ve pay senedi (hisse senedi) ihraç edilerek sermaye piyasalarında halka arz yapılabilmelidir.

Türk Ticaret Kanunu hükümlerine göre, girişimcilerin bu taleplerinin tamamını karşılayan şirket türü aşağıdakilerden hangisidir?