İşletmelerin Sınıflandırılması

Ortak bir ekonomik amacı gerçekleştirmek üzere emek ve sermayelerini birleştirmeye karar veren üç girişimci, aralarında yalnızca bir sözleşme düzenleyerek faaliyetlerine başlamışlardır. Kuruluş sürecindeki maliyetlerden ve bürokrasiden kaçınmak amacıyla ticaret siciline tescil işlemini gerçekleştirmemiş ve ortaklıktan bağımsız ayrı bir tüzel kişilik meydana getirmemişlerdir.

Hukuki yapılarına göre işletmeler sınıflandırması dikkate alındığında, bu girişimcilerin oluşturduğu işletme yapısı ve tabi olduğu temel kanun aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?

Türk Ticaret Kanunu (TTK) hükümlerine göre ticaret şirketleri, şahıs şirketleri ve sermaye şirketleri olarak temel bir sınıflandırmaya tabi tutulur. Sermaye şirketlerinde genel kural, ortakların şirket borçlarından dolayı yalnızca taahhüt ettikleri sermaye payları ölçüsünde sorumlu olmalarıdır.

Buna göre, TTK sistematiğinde yasal olarak "sermaye şirketi" statüsünde yer almasına rağmen, kurucu unsurları gereği ortaklarından en az birinin şirket alacaklılarına karşı bütün malvarlığıyla sınırsız ve müteselsil sorumlu olduğu şirket türü aşağıdakilerden hangisidir?

Mülkiyet yapılarına (sermayelerine) göre işletmeler sınıflandırılırken sermayenin kime veya hangi kuruma ait olduğu temel alınır.

Buna göre;
I. Sermayesinin tamamı bir büyükşehir belediyesine ait olan şehir içi toplu taşıma şirketi,
II. Bir devlet hastanesi bünyesinde genel bütçe dışında, kendi elde ettiği gelirlerle faaliyetini sürdüren laboratuvar hizmetleri birimi,
III. Sermayesinin %30'u devlete, %70'i ise yerli özel sektör girişimcilerine ait olan şeker fabrikası

şeklinde özellikleri verilen işletmelerin mülkiyet yapılarına göre sınıflandırılması sırasıyla aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

İşletmelerin hukuki yapıları incelendiğinde, şahıs şirketleri ile sermaye şirketleri arasında kuruluş, işleyiş ve sorumluluk esasları bakımından belirgin farklar bulunur. Bu iki şirket grubunun genel özellikleri dikkate alındığında, aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Sermayesinin tamamı devlete ait olan ve ticari esaslara göre kârlılık amacı güderek faaliyet gösteren bir tekstil fabrikası, yıllar içinde alınan stratejik kararlar doğrultusunda hisselerinin bir kısmını özel sektör yatırımcılarına devretmiştir. Son durumda fabrikanın sermaye dağılımı %45 kamu, %55 özel sektör şeklinde oluşmuştur.

Bu fabrikanın söz konusu değişim öncesi ve sonrası durumu, mülkiyet yapılarına göre işletmeler sınıflandırması kapsamında sırasıyla aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?

Sağlık Bakanlığına bağlı olarak faaliyet gösteren bir devlet hastanesi, asli sağlık hizmetlerini sunmanın yanı sıra, laboratuvar ve görüntüleme gibi ek hizmetlerden elde ettiği gelirleri genel bütçe dışında ayrı bir mali havuzda toplayarak kendi sarf malzemesi ile cihaz bakım ihtiyaçlarının finansmanında kullanmaktadır.

Bu hastanenin bahsi geçen ticari nitelikli yapısı, mülkiyet yapılarına (sermayelerine) göre işletme sınıflandırmasında aşağıdakilerden hangisi kapsamında değerlendirilir?

Toplumsal yardımlaşma ve eğitimde fırsat eşitliğini sağlama amacıyla faaliyet gösteren, özel hukuk tüzel kişiliğine sahip bir vakıf; öğrencilere sağladığı bursları finanse edebilmek için kendi öz sermayesiyle bir gıda üretim tesisi kurmuştur. Bu tesis, ticari esaslara göre rekabetçi piyasa koşullarında faaliyet göstermekte ve yıl sonunda elde ettiği kârın tamamını doğrudan kurucusu olan vakfın eğitim fonuna aktarmaktadır.

İşletmelerin sınıflandırılması kriterleri dikkate alındığında, mülkiyet yapısına (sermayesine) göre bu gıda üretim tesisi aşağıdaki statülerden hangisi kapsamında yer alır?

Türkiye'deki ticari işletmelerin sayıca büyük bir çoğunluğunu oluşturan 'tek kişi (şahıs) işletmeleri', ticaret şirketlerine (ortaklıklara) kıyasla daha basit bir kuruluş ve yönetim mekanizmasına sahiptir. Bu işletme türünün, faaliyetlerini yürütürken tabi olduğu yasal düzenlemeler, risk dağılımı ve kurumsal devamlılığı kendine has bazı kısıtlamalar içerir.

Buna göre, tek kişi işletmelerinin hukuki yapısı ve özellikleri ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

İşletmelerin hukuki nitelikleri, ortakların üçüncü kişilere karşı sorumluluk sınırlarını doğrudan belirlemektedir. Bir ortaklık türünde, ortakların şirket alacaklılarına karşı sorumlulukları yalnızca şirkete getirmeyi taahhüt ettikleri sermaye payı ile sınırlandırılmıştır. Bu yapıda ortakların kişisel özellikleri veya birbirlerine duydukları güvenden ziyade, işletmeye sağlanan maddi değerler ön plana çıkmaktadır.

Sorumluluk yapısı ve temel özellikleri belirtilen bu şirket sınıfı ile bu sınıfa örnek oluşturabilecek şirket türü aşağıdakilerin hangisinde doğru eşleştirilmiştir?

Kurulduğu günden bu yana tek bir girişimci tarafından yönetilen ve beyaz eşya üretimi yapan bir şirket, kapasite artırımı ve yeni yatırımlara finansman sağlamak amacıyla hisselerinin önemli bir bölümünü Borsa İstanbul'da halka arz etmiştir. Bu işlem sonucunda şirketin hisseleri on binlerce bireysel ve özel kurumsal yatırımcı tarafından satın alınmıştır.

Buna göre, hisseleri borsada işlem gören ve binlerce sivil ortağı bulunan bu şirket, mülkiyet yapılarına (sermayelerine) göre işletme sınıflandırmasında aşağıdakilerden hangisine örnektir?

İhracat hacmindeki hızlı artışın ardından organizasyonel bir dönüşüm sürecine giren bir sanayi firması, kurumsal yapısını güçlendirmek amacıyla mülkiyet ile yönetim işlevlerini birbirinden kesin çizgilerle ayırmış ve profesyonel yöneticilerle çalışma kararı almıştır. Sosyal Güvenlik Kurumu kayıtlarına göre işletmenin güncel tam zamanlı çalışan sayısı 135 kişidir ve firmanın mali bilançosu KOBİ mevzuatında belirlenen üst limitlerin altında kalmaktadır.

İşletmelerin büyüklüklerine göre sınıflandırılması ve büyüklük ölçütleri dikkate alındığında, bu firma ile ilgili aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?

Bir büyükşehir belediyesinin iştiraki olan şirket, kırsal kalkınmayı desteklemek amacıyla yöre çiftçisinden toplu olarak satın aldığı tarımsal ürünleri (nohut, mercimek, fasulye vb.), herhangi bir kimyasal veya fiziksel dönüşüme tabi tutmadan, yalnızca standart gramajlarda paketleyerek kendi perakende mağazalarında tüketicilere sunmaktadır.

İşletmelerin faaliyet alanlarına (sektörlerine) göre sınıflandırılması dikkate alındığında, bu belediye iştiraki aşağıdakilerden hangisi kapsamında değerlendirilir?

Bir anonim şirket, uzun yıllar boyunca müstahsil (üretici) köylülerden topladığı ham sütü kendi tesislerinde pastörizasyon, homojenizasyon ve mayalama işlemlerinden geçirerek peynir ve yoğurt üretimi yapmış ve pazara sunmuştur. Ancak şirket yönetimi aldığı yeni bir stratejik kararla bu üretim tesislerini tamamen devretmiş; faaliyetini yalnızca farklı markalar tarafından paketlenmiş ve son tüketime hazır hale getirilmiş süt ürünlerini toptancı hallerinden satın alarak kendi lojistik ağı ile perakende zincirlerine dağıtmak (satmak) şeklinde yeniden yapılandırmıştır.

İşletme biliminin temel sınıflandırma ölçütleri dikkate alındığında, şirketin yaşadığı bu yapısal dönüşümün faaliyet alanı (sektörü) ve yarattığı temel fayda boyutuyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Küresel piyasalarda yaşanan dalgalanmalar nedeniyle işletmeler farklı stratejik hamleler gerçekleştirmiştir. Bu kapsamda üç farklı olay örüntüsü gözlemlenmiştir:

1. X A.Ş., aynı sektörde faaliyet gösteren Y A.Ş.'nin oy hakkı veren hisselerinin %60'ını satın almıştır. Y A.Ş. kendi markasıyla ve ticaret sicilindeki kaydıyla faaliyetini sürdürmesine rağmen, tüm stratejik yatırım ve kâr dağıtım kararları X A.Ş.'nin yönetim kurulu tarafından verilmektedir.
2. Y A.Ş., kendi faaliyet bölgesindeki en büyük rakibi W A.Ş. ile bir araya gelerek satış bölgelerini %50-%50 paylaşma kararı almıştır. Bu karar, hukuki hiçbir bağlayıcılığı (yaptırımı) olmaksızın tamamen karşılıklı güven esasına dayalı olarak alınmıştır.
3. Z A.Ş. ve T A.Ş., yurt dışında açılan yüksek maliyetli bir otoyol inşası ihalesini kazanabilmek amacıyla, sadece bu projenin tamamlanma süresiyle sınırlı kalmak kaydıyla ve mevcut yasal ile ekonomik bağımsızlıklarını tamamen koruyarak ortak bir çalışma protokolü imzalamışlardır.

Bu senaryoda yer alan şirket birleşmeleri ve işbirlikleri ile ilgili bağımsızlık dereceleri dikkate alındığında aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?

Girişimci K, L ve M bir araya gelerek bir ticari işletme kurmak amacıyla hukuki bir yapı arayışına girmişlerdir. Kurulacak şirketin ana sözleşmesi için şu şartlar üzerinde mutabık kalmışlardır:

I. Şirketin, ortakların kişisel malvarlığından tamamen bağımsız, tescil ile kazanılacak ayrı bir tüzel kişiliği bulunmalıdır.
II. Şirketin olası iflası veya borçlarını ödeyememesi durumunda, hiçbir ortak kişisel malvarlığıyla alacaklılara karşı sorumlu tutulmamalı; tüm ortakların yasal riski yalnızca şirkete taahhüt ettikleri sermaye payı ile sınırlı kalmalıdır.
III. Ortaklardan M'nin nakdi veya ayni bir malvarlığı bulunmadığı için, M şirkete yalnızca sektördeki 'ticari itibarını ve şahsi emeğini' sermaye olarak koyacaktır.

Türk Ticaret Kanunu'nun (TTK) işletmelerin hukuki yapılarına ve sermaye unsurlarına ilişkin emredici hükümleri dikkate alındığında, bu girişimcilerin hedefleriyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi kesinlikle doğrudur?

İki gerçek kişi (Bay K ve Bay L) ile bir tüzel kişi olan Z Anonim Şirketi, ortak bir ticari amacı gerçekleştirmek üzere yeni bir şirket kurma kararı almıştır. Tarafların aralarında yaptıkları protokole göre; Bay K ve Bay L şirketin yönetimini fiilen üstlenecek ve şirket alacaklılarına karşı tüm malvarlıklarıyla (sınırsız ve müteselsilen) sorumlu olacaklardır. Z Anonim Şirketi ise yalnızca 2 Milyon TL sermaye taahhüdünde bulunacak, yönetime karışmayacak ve sorumluluğu sadece taahhüt ettiği bu sermaye miktarıyla sınırlı kalacaktır. Ayrıca taraflar, sermaye şirketlerinin tabi olduğu katı kurumsal yönetim ve denetim mekanizmalarından kaçınmak amacıyla kurulacak bu şirketin Türk Ticaret Kanunu (TTK) kapsamında kesinlikle bir 'Şahıs Şirketi' statüsünde olmasını şart koşmuşlardır.

Bu bilgilere göre, tarafların kurabileceği şirketin hukuki yapısıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Büyük çaplı bir enerji altyapı projesini hayata geçirmek amacıyla yeni bir anonim şirket kurulmuştur. Bu şirketin sermayesinin %40'ı bir İktisadi Devlet Teşekkülü'ne (İDT), %42'si yerli özel sektör yatırımcılarına, %18'i ise yabancı bir teknoloji firmasına aittir. Şirket, özel hukuk hükümlerine tabi olarak ticari esaslara göre rekabetçi piyasa koşullarında yönetilmektedir.

Buna göre, bu işletmenin mülkiyet yapısı ve 233 sayılı Kamu İktisadi Teşebbüsleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname (KHK) kapsamındaki statüsü ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi kesinlikle doğrudur?

İşletmelerin büyüklüklerine göre sınıflandırılmasında niceliksel (kantitatif) ve niteliksel (kalitatif) ölçütler kullanılmaktadır. Yeni ekonomi ve dijitalleşmenin etkisiyle, işletmelerin bu ölçütler bazındaki görünümleri arasında uyumsuzluklar yaşanabilmektedir.

I. Küresel çapta hizmet veren bir yazılım firması, yalnızca 15 tam zamanlı personel çalıştırmasına rağmen yıllık 2 milyar TL satış hasılatı elde etmekte ve kendi pazarında fiyat belirleyici (pazar lideri) konumunda bulunmaktadır.
II. Emek yoğun üretim yapan yerel bir tekstil fabrikası, 300 işçi istihdam etmesine karşın yıllık 90 milyon TL ciro ile sadece faaliyet gösterdiği ilçedeki talebi karşılamakta ve tam rekabete yakın koşullarda fiyat alıcı olarak çalışmaktadır.

Bu iki işletmenin büyüklük sınıflandırması teorisi açısından değerlendirilmesiyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi en kapsamlı ve doğru analizi sunmaktadır?

Ticaret hukuku alanında inceleme yapan bir uzman, bir uyuşmazlık dosyasında; işletmenin kendi tüzel kişiliğinin bulunmasına rağmen, ortaklardan birinin kişisel olarak iflas etmesi üzerine diğer ortakların 'Kanuni olarak şirketimiz kendiliğinden infisah etmiştir (dağılmıştır)' şeklinde bir iddiada bulunduklarını tespit etmiştir.

Türk Ticaret Kanunu (TTK) hükümlerine göre, ortakların ileri sürdüğü bu infisah (dağılma) gerekçesinin hukuken haklı bir temele dayanabilmesi için söz konusu işletmenin aşağıdaki hukuki yapılardan hangisine sahip olması gerekir?

Tarımsal verimliliği artırmak ve yerli tohum ıslahı alanında dışa bağımlılığı azaltmak amacıyla, Tarım ve Orman Bakanlığına bağlı bir devlet kurumu ile bu alanda faaliyet gösteren üç farklı yerli özel sektör firması bir araya gelerek yeni bir anonim şirket kurmuştur. Kurulan bu şirketin kuruluş sermayesinin %40'ı ilgili devlet kurumunca, geriye kalan %60'lık kısım ise eşit paylarla özel sektör firmalarınca karşılanmıştır. İşletme, faaliyetlerini özel hukuk hükümlerine ve ticari esaslara göre yürütecektir.

Mülkiyet (sermaye) yapısı dikkate alındığında, bu işletme aşağıdaki sınıflandırmalardan hangisine girmektedir?