Türkiye'de gecekondulaşma sürecine yönelik devlet müdahaleleri, öncesinin "toplumsal sorun ve barınma" odaklı yaklaşımından sonrasının "ekonomik değer ve yasallaştırma" odaklı yaklaşımına evrilmiştir. Bu bağlamda, tarihli sayılı Gecekondu Kanunu'nun tasfiye ve önleme mantığından, tarihli sayılı İmar Affı Kanunu'nun getirdiği "ıslah imar planları" mekanizmasına geçişin, gecekondunun kentsel rant sistemindeki işlevi üzerindeki temel etkisi aşağıdakilerden hangisidir?
- sayılı Kanun'un gecekonduyu bir "sosyal konut" alternatifi ve kullanım değeri olarak gören anlayışının yerini; sayılı Kanun ile gecekondunun çok katlı yapılaşmaya (apartmanlaşmaya) olanak tanıyan bir değişim değerine (ranta) dönüşmesi ve piyasa mekanizmasına eklemlenmesi.Cevap
- BKırdaki tarımsal işsizlik gibi çekici nedenler ile kentteki sanayi olanakları gibi itici faktörlerin yarattığı göç baskısını azaltmak amacıyla, sayılı Kanun'un gecekonduları sadece "kaçak yapı" statüsünden çıkarıp kamu arazilerini hak sahiplerine bedelsiz devretmesi.
- Csayılı Kanun'un getirdiği "gecekondu önleme bölgeleri" uygulamasının, sonrasında tamamen terk edilerek tüm kaçak yapıların hiçbir planlama kriteri olmaksızın mevcut haliyle yasal statüye kavuşturulması ve kentsel yoğunluğun dondurulması.
- Dsonrası başlayan hızlı kentleşme ivmesinin yarattığı konut açığının bir sonucu olarak, sayılı Kanun'un temel amacının gecekonduları tamamen tasfiye ederek yerlerine düşük yoğunluklu, bahçeli nizamda kamu eliyle modern sosyal konutlar inşa etmek olması.
- ENeoliberal politikaların bir yansıması olarak sayılı Kanun'un mülkiyet haklarını piyasa koşullarına göre yeniden düzenlemesi, sayılı Kanun'un ise barınma hakkını anayasal bir güvence olarak kabul edip rantı tamamen engellemesi.
Cevap
1966 tarihli 775 sayılı Kanun gecekonduları bir sosyal sorun olarak görüp tasfiye ve barınma odaklı ele alırken, 1984 tarihli 2981 sayılı Kanun ıslah imar planları aracılığıyla bu yapıların çok katlı binalara dönüşmesini (apartmanlaşma) sağlayarak kullanım değerini değişim değerine (ranta) dönüştürmüştür.
Türkiye'de gecekondulaşma süreci 1980 sonrasında nitelik değiştirmiştir. 775 sayılı Kanun dönemi, devletin gecekonduları tasfiye ederek dar gelirliye sosyal konut/gecekondu önleme bölgeleri aracılığıyla çözüm bulmaya çalıştığı (kullanım değeri odaklı) bir dönemdir. 1984 tarihli 2981 sayılı Kanun ise 'ıslah imar planları' kavramını getirerek, gecekonduların hak sahiplerine mülkiyet ve imar hakkı tanımış, bu da gecekonduların yıkılıp yerine çok katlı apartmanların (gecekondu apartmanlaşması) yapılmasına ve gecekondunun kentsel rant sisteminde bir 'değişim değeri' haline gelmesine yol açmıştır.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
Gecekondunun Ticarileşmesi ve Islah İmar Planları
Daha Fazla Pratik
775 sayılı Kanun'daki 'Tasfiye, Islah, Önleme' hiyerarşisinin teknik detaylarını incelemek, bu dönüşümün neden başarısız olduğunu anlamanıza yardımcı olabilir.
Tahmini Süre:3m 0s