Soru

Zorluk: ZorKamu Malı Statüsünün Kazanılması ve Kaybedilmesi (Tahsis)

Mülkiyeti bir kamu tüzel kişisine ait olan boş bir arazi, idarenin yetkili karar organı tarafından alınmış açık (iradi) bir 'tahsis kararı' olmaksızın, etrafı çevrilip gerekli düzenlemeler yapılarak eylemli (fiili) olarak 'mahalle parkı' sıfatıyla uzun yıllar halkın doğrudan kullanımına sunulmuştur. Bu süre zarfında, arazinin bir bölümünü kendi bahçesiyle birleştiren komşu (K), 25 yıl süren davasız ve aralıksız zilyetliğine dayanarak Türk Medeni Kanunu uyarınca olağanüstü kazandırıcı zamanaşımı yoluyla mülkiyet talebinde bulunmuştur.

İlerleyen yıllarda park alanından geçen derenin taşması sonucu parkın büyük bir kısmı kalıcı olarak sular altında kalmış ve bataklığa dönüşerek (maddi yok olma) kullanılamaz hâle gelmiştir. Geriye kalan sağlam kısım ise, ilgili idarenin meclisi (karar organı) yerine doğrudan birim amiri sıfatındaki daire başkanı tarafından tesis edilen bir işlemle park statüsünden çıkarılıp idarenin yeni hizmet binası inşasına özgülenmiştir.

Bu olaydaki kamu malı statüsünün kazanılması, kaybedilmesi ve idari işlemlerin niteliğine ilişkin aşağıdaki hukuki değerlendirmelerden hangisi kesinlikle doğrudur?

  1. Sular altında kalarak kullanılamaz hâle gelen kısım üzerindeki 'kamu malı' statüsü, yetkili makamın tahsisin kaldırılması (terkin) yönünde hukuki bir işlem tesis etmesine gerek kalmaksızın maddi olgunun gerçekleşmesiyle kendiliğinden sona ermiştir.Cevap
  2. B
    Geriye kalan sağlam kısmın park statüsünden çıkarılması işleminde, ilgili birim amirinin karar organı yerine geçerek karar alması işlemi doğrudan doğruya 'maksat' unsuru yönünden sakatlar ve yetki saptırması oluşturur.
  3. C
    Park alanını fiilen yöneten idari birimin (daire başkanlığının) kendi başına ayrı bir kamu tüzel kişiliği bulunmadığından, bu alan hukuken sahipsiz mal statüsünde kabul edilir ve fiili tahsis geçerli bir mülkiyet koruması sağlamaz.
  4. D
    Sağlam kısmın park statüsünü kaldırarak hizmet binasına özgüleme işlemi, idarenin iç işleyişine dair genel icrai yetkiler kapsamında olduğundan amirin tek başına karar alması yetki unsuru bakımından hukuka uygundur.
  5. E
    İdarenin açık bir karar olmadan araziyi eylemli olarak halka açması (sebep), arazinin idarenin özel malı statüsüne geçmesi hukuki sonucunu (konu) doğurduğundan, komşu (K)'nin kazandırıcı zamanaşımı talebi yasal olarak korunur.

Cevap

Maddi yok olma sonucu kamu malı niteliğinin kendiliğinden sona ereceğini belirten ifade doğrudur.
İdare hukukunda bir malın kamu malı statüsü kazanması kural olarak 'tahsis' işlemiyle olurken, kaybedilmesi de 'tahsisin kaldırılması' işlemiyle olur. Ancak malın deprem, heyelan, sular altında kalma gibi sebeplerle fiziken ortadan kalkması veya kullanım amacına tahsis edilemeyecek derecede maddi bir yok oluş yaşaması durumunda statü kendiliğinden düşer. İdarenin bu maddi durum karşısında 'terkin' veya 'tahsisin kaldırılması' yönünde kurucu bir işlem yapması şart değildir; oluşan durum fiilidir ve hukuki sonuçlarını kendiliğinden doğurur.

Adım Adım Çözüm

1
Eylemli (fiili) tahsisin hukuki niteliğini tespit et.
Arazi, açık bir meclis kararı olmasa dahi fiilen halkın kullanımına sunularak kamu malı (orta malı/hizmet malı) niteliği kazanmıştır.
Türk idare hukukunda iradi tahsis kural olmakla birlikte, özellikle orta mallarında fiili tahsis de kamu malı statüsü yaratmak için yeterli kabul edilir ve bu mallar zamanaşımıyla kazanılamaz.
2
Kamu malı statüsünün kaybedilme yollarını analiz et.
Sular altında kalma ve bataklığa dönüşme olgusu ile statü hukuki bir işleme gerek kalmadan sona ermiştir.
Kamu malı statüsü, tahsisin kaldırılması gibi idari bir işlemle sona erebileceği gibi, malın kamu hizmeti veya kullanımına elverişliliğini tamamen yitirdiği maddi yok olma (denize kayma, yanma, çökme) hâllerinde kendiliğinden biter.
3
Tahsisin kaldırılması işleminin yetki unsurunu değerlendir.
Birim amirinin park statüsünü kaldırması yetki gaspı veya yetki tecavüzü oluşturur.
Tahsis tesisi ve kaldırılması kural olarak (yetkide paralellik ilkesi gereği) idarenin yürütme birimlerinin değil, karar organlarının (meclislerin) asli yetkisindedir.

Anahtar Kavram

Kamu Malı Statüsünün Sona Erme Hâlleri ve İdari İşlemin Yetki Unsuru
Bu soruyu puanla