Bir ilde faaliyet gösteren ve tehlikeli kimyasallar üreten bir fabrikanın atık su arıtma sistemindeki uzun süreli arıza nedeniyle, zehirli atıklar bölgedeki tarımsal sulama kanalına karışmış ve civardaki çiftçilerin mahsulleri büyük oranda zarar görmüştür. Yapılan idari soruşturmada, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğünün mevzuat gereği tesiste yapması zorunlu olan periyodik çevre denetimlerini son iki yıl boyunca hiçbir şekilde yapmadığı ve tesisteki arızalı duruma müdahale etmediği saptanmıştır. Çiftçiler, uğradıkları maddi zararın tazmini istemiyle idareye karşı tam yargı davası açmıştır.
Danıştay içtihatları dikkate alındığında, bu olayda idarenin hukuki sorumluluğuna ilişkin aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- İdarenin kanunla kendisine verilen denetim ve gözetim görevini uzun süre hareketsiz kalarak yerine getirmemesi, "hizmetin hiç işlememesi" biçiminde ortaya çıkan bir hizmet kusuru oluşturur.Cevap
- BDenetim görevini ihmal eden kamu görevlilerinin eylemi salt kişisel kusur niteliği taşıdığından idarenin mali sorumluluğu ortadan kalkar ve tazminat davasının yalnızca ilgili memurlara açılması gerekir.
- CZararın doğrudan doğruya özel işletmeye ait fabrikanın faaliyetinden kaynaklanması, idare ile zarar arasındaki illiyet bağını tamamen kestiğinden idare aleyhine hüküm kurulamaz.
- Dİdare, tehlike arz eden kimyasal madde üretim tesisine baştan faaliyet izni vermiş olması nedeniyle, herhangi bir kusur şartı aranmaksızın "sosyal risk ilkesi" gereğince zararı tazmin etmekle yükümlüdür.
- EÇiftçilerin uğradığı zararın doğrudan idari bir eylemden doğması nedeniyle, ilgililerin tam yargı davası açmadan önce mutlaka idarenin bu eylemine karşı iptal davası açması zorunludur.
Cevap
İdarenin kanunla kendisine verilen denetim ve gözetim görevini uzun süre hareketsiz kalarak yerine getirmemesi, "hizmetin hiç işlememesi" biçiminde ortaya çıkan bir hizmet kusuru oluşturur.
Danıştay içtihatlarına göre; idarenin kamu düzenini korumak, sağlık ve güvenliği sağlamak amacıyla kanunlarla kendisine verilen denetim, gözetim ve ruhsatlandırma (kolluk) faaliyetlerini yerine getirmemesi veya bu konuda hareketsiz kalması, kamu hizmetinin hiç işlememesi anlamına gelir. İdare, önleme yükümlülüğü bulunan konularda hareketsiz kalarak zarara yol açtığında, 'hizmet kusuru' ilkesi uyarınca ortaya çıkan zararları tazmin etmekle yükümlüdür.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
Hizmet Kusurunun Görünüm Biçimleri (Hizmetin Hiç İşlememesi) ve İdarenin Denetim Sorumluluğu