Examkin

Soru

Zorluk: ZorSağlık ve Tıp Kurumu

Sağlık ve tıp kurumuna yönelik yapısal-işlevselci ve çatışmacı yaklaşımlar karşılaştırıldığında; Talcott Parsons'ın 'hasta rolü' (sick role) kavramsallaştırması ile modern sosyolojideki 'tıbbileştirme' (medicalization) olgusu arasındaki ilişki bağlamında aşağıdaki ifadelerden hangisi bu iki kuramsal perspektif arasındaki temel farkı en doğru şekilde yansıtır?

  1. İşlevselcilik, tıp kurumunun sapmayı 'hastalık' olarak tanımlayıp tedavi ederek toplumsal dengeyi koruduğunu savunurken; çatışmacı yaklaşım, bu tanımlamanın tıbbi otoritenin ve egemen grupların gücünü artıran bir tahakküm aracı olduğunu vurgular.Cevap
  2. B
    Çatışmacı kuram, hasta rolünün bireyi toplumsal sorumluluklardan muaf tutarak sistemin istikrarına hizmet ettiğini ileri sürerken; işlevselcilik, bu durumun sınıfsal sömürüyü derinleştirdiğini iddia eder.
  3. C
    İşlevselci perspektif, tıbbileştirmeyi bireysel özgürlükleri ve statü çeşitliliğini artıran bir süreç olarak tanımlarken; çatışmacı yaklaşım, tıp kurumunun sadece biyolojik gerçekliklerle sınırlı kalması gerektiğini savunur.
  4. D
    Her iki yaklaşım da tıp kurumunun ve hekimlik mesleğinin toplumsal eşitsizliklerden ve siyasal otoriteden tamamen bağımsız, sadece bilimsel tarafsızlık ilkesine göre işlediği konusunda hemfikirdir.
  5. E
    Çatışmacı yaklaşım, hasta rolünün bireye sağladığı hakların toplumsal tabakalaşmayı ortadan kaldırdığını savunurken; işlevselcilik, hastanın tıbbi otoriteye itaat etmesinin isteğe bağlı bir eylem olduğunu vurgular.

Cevap

Yapısal-işlevselci yaklaşım tıp kurumunu toplumsal sistemin dengesini bozan 'sapma' (hastalık) durumunu kontrol altına alan ve bireyi yeniden üretken hale getiren bir mekanizma olarak görürken; çatışmacı yaklaşım, tıbbileştirme yoluyla tıp kurumunun sosyal kontrol alanını genişlettiğini ve bu durumun egemen sınıfların çıkarlarına hizmet eden bir tahakküm aracı olduğunu savunur.
Doğru seçenek, her iki kuramın tıp kurumunu bir 'sosyal kontrol' aracı olarak kabul etmesine rağmen, bu kontrolün 'amacını' nasıl farklı tanımladıklarını açıkça ortaya koyar. İşlevselcilik için kontrol, sistemin sürekliliği ve bireyin topluma geri kazandırılması için gerekliyken; çatışmacı kuram için kontrol, eşitsizliklerin meşrulaştırılması ve profesyonel/egemen otoritenin korunması içindir.

Adım Adım Çözüm

1
Talcott Parsons'ın 'hasta rolü' kavramını analiz etme
Hasta rolünün haklar (sorumluluktan muafiyet) ve yükümlülükler (iyileşme çabası, profesyonel yardım alma) dengesi üzerine kurulu toplumsal bir statü olduğu belirlenir.
İşlevselci bakış açısının temelini anlamak için bu rolün toplumsal sistemdeki yerini tanımlamak gerekir.
2
Çatışmacı kuramın 'tıbbileştirme' ve 'sağlık eşitsizlikleri' eleştirisini değerlendirme
Tıp kurumunun tarafsız bir bilimsel yapı değil, güç ilişkilerini pekiştiren ve sosyal problemleri tıbbi etiketlerle kontrol altına alan bir yapı olduğu saptanır.
Çatışmacı perspektifin kurumsal eleştirisinin odağını belirlemek gerekir.
3
İki yaklaşımın toplumsal kontrol işlevi üzerindeki zıtlığını saptama
İşlevselciliğin 'uyum/denge' odaklı kontrolü ile çatışmacı kuramın 'tahakküm/çıkar' odaklı kontrolü arasındaki fark netleştirilir.
Sosyolojik teoriler arasındaki temel paradigma farkını ortaya koymak için karşılaştırma yapılır.

Anahtar Kavram

Sağlık Sosyolojisinde Temel Kuramlar ve Sosyal Kontrol
Bu soruyu puanla

Konular

Sağlık ve Tıp Kurumu

Bu konudan daha fazla soru